PlusDa's Logisch

Ajax treft Benfica op het juiste moment

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke week ‘het spel achter het spel’. Met deze keer aandacht voor Benfica. De aanstaande Champions Leaguetegenstander van Ajax hinkt op twee gedachten en is daardoor kwetsbaar.

Sam Planting
Darwin Nuñez viert een van zijn vele goals dit jaar. Beeld EPA
Darwin Nuñez viert een van zijn vele goals dit jaar.Beeld EPA

Benfica heeft het wel eens makkelijker gehad. Voor het derde jaar op zal de landstitel naar aartsrivaal Porto of stadsgenoot Sporting gaan, in beide binnenlandse bekertoernooien werd het vroeg uitgeschakeld en voormalig succestrainer Jorge Jesus werd voor de jaarwisseling op straat gezet. Als kers op de taart volgde afgelopen week een ernstige beschuldiging van matchfixing in de vorige seizoenen.

Kortom, het enige lichtpunt voor de rood-witte formatie uit Lissabon is dat het nog actief is in de Champions League. Maar in het tweeluik met Ajax zijn de Amsterdammers ruim favoriet.

Speelstijl

Na het ontslag van Jorge Jesus werd besloten om beloftentrainer Nélson Veríssimo het seizoen af te laten maken. Als trainer van Benfica B (en als voormalig jeugdspeler) grijpt Veríssimo vooral terug op klassiek-Portugese automatismen.

De speelformatie van Benfica. Beeld Sam Planting via ShareMyTactics
De speelformatie van Benfica.Beeld Sam Planting via ShareMyTactics

Dat betekent dat de speelstijl van Jorge Jesus – aanvallen in een 3-4-3-formatie, verdedigen vanuit een 5-4-1 – waarmee Benfica begin dit seizoen nog PSV uitschakelde inmiddels is ingeruild voor de in Portugal traditionele ‘oneven 4-4-2'.

Dit is een formatie die het midden houdt tussen een klassieke 4-4-2 en een 4-3-3 met de punt naar achteren, doordat een van de spitsen eigenlijk als middenvelder fungeert en een van de twee centrale middenvelders in een vooruitgeschoven rol speelt. Om deze speelstijl te hanteren, heeft Veríssimo plek ingeruimd voor twee jeugdspelers die hij goed kent: Gonçalo Ramos en Paulo Bernardo.

Benfica vangt de opbouw van tegenstanders op in een zogeheten ‘middelhoog blok’. Dit betekent dat Benfica dus niet à la Ajax de tegenstander rondom het eigen strafschopgebied al vast probeert te zetten, maar rond de middencirkel begint met druk zetten. Dit doet het met twee spitsen die doorjagen op de centrale verdedigers, en met één mid-mid (Bernardo of Adel Taarabt) die in hun rug uit mag stappen op de eerste aanspeeloptie op het middenveld van de tegenstander.

Benfica zet druk met twee spitsen, met één centrale middenvelder die in hun rug mag doorjagen. Beeld Screenshot Portugese televisie
Benfica zet druk met twee spitsen, met één centrale middenvelder die in hun rug mag doorjagen.Beeld Screenshot Portugese televisie

Hoewel Benfica vaak collectief in een ‘hoge’ positie verdedigt, is het geen pure pressieploeg. Sterker, de defensieve organisatie is op zijn best wanneer de tegenstander de middenlijn is overgestoken.

Op eigen helft probeert Benfica de onderlinge ruimtes extreem nauw te houden. Beeld Screenshot Portugese tv
Op eigen helft probeert Benfica de onderlinge ruimtes extreem nauw te houden.Beeld Screenshot Portugese tv

Op eigen helft verdedigt Benfica in een zéér compacte 4-1-4-1-formatie, waarbij schaduwspits Gonçalo Ramos zich als extra middenvelder laat uitzakken. Doel hierbij is om het voetballen door het midden van het veld onmogelijk te maken voor de tegenstander.

Waar Benfica in de eigen competitie vaak een enorm aandeel balbezit heeft, zal het tegen Ajax vermoedelijk meer loeren op de counter. Een hecht defensief blok op eigen helft, zoals op de afbeelding hierboven, lijkt dan ook vaak het beeld te zullen zijn in de duels met Ajax, dat met snelle kantwisselingen en dieptesprints het blok van Benfica zal moeten oprekken.

In balbezit is verdedigende middenvelder Julian Weigl de speler waar de opbouw om draait. De Duitser, ooit een geliefd speler van Peter Bosz bij Dortmund, is een exceptioneel kalme passer en vormt als een soort light-versie van Sergio Busquets het rustige aanspeelpunt tussen de opbouwende verdediging en de beweeglijke voorhoede. Benfica bouwt op vanuit een 4-3-3, vanwege het terugzakken van schaduwspits Gonçalo Ramos.

Door het terugzakken van schaduwspits Gonçalo Ramos speelt Benfica in balbezit doorgaans in een 4-3-3, waarbij Julian Weigl het verbindingspunt in de opbouw vormt. Beeld Screenshot Portugese tv
Door het terugzakken van schaduwspits Gonçalo Ramos speelt Benfica in balbezit doorgaans in een 4-3-3, waarbij Julian Weigl het verbindingspunt in de opbouw vormt.Beeld Screenshot Portugese tv

Met veteranen Nicolás Otamendi (34) en Jan Vertonghen (34) als centrumverdedigers en Weigl als controleur moet Benfica zich haast wel commiteren aan geduldig, uitgebreid positiespel in balbezit. Met drie bovengemiddeld goede passers op die drie posities heeft de ploeg bijna een ‘Nederlands’ aandoende selectie opgebouwd.

Maar dit ietwat slome balbezitsvoetbal past eigenlijk niet bij de kwaliteiten die Benfica in de voorhoede heeft. In de voorste linie heeft het vooral dynamische, rappe types rondlopen. En dus heeft het aanvalsspel van de Portugezen de neiging stroperig te worden. En is er een te grote afhankelijkheid van de grote ster voorin.

Sterspelers

En die grote ster bij Benfica heet Darwin Nuñez. De spits is pas 22 jaar oud, maar is aan een dusdanig sensationeel seizoen bezig dat hij komende zomer vrijwel zeker een megatransfer naar een Europese topclub gaat maken.

Nuñez heeft de lichaamsbouw (1 meter 87, ruim 80 kilo) en fysieke kracht van een klassieke targetman, maar is juist op zijn best als hij zijn sprintsnelheid kan benutten in grote ruimtes. De Uruguayaan speelt dan ook dikwijls als een soort veredelde linksbuiten, die loert op het moment dat hij aan de linkerflank diep mag gaan op een lange bal. Eenmaal aan de bal kan hij ook wel wat: onderstaande situatie eindigt met Nuñez die vanuit een dribbel vanaf 22 meter een vuurpijl in de kruising jaagt.

Nuñez zoekt graag op de flanken de diepte op. Beeld Screenshot Portugese tv
Nuñez zoekt graag op de flanken de diepte op.Beeld Screenshot Portugese tv

Dat Nuñez dit seizoen bijzonder productief is (23 goals in 28 duels), heeft hij vooral te danken aan zijn werk als eindpunt van voorzetten. Als schutter en als kopper komt Nuñez keer op keer weer vrij de bij de tweede paal.

Hierbij gebruikt hij vaak hetzelfde trucje, zoals in de situatie hieronder: op momenten dat Benfica omschakelt van verdedigen naar aanvallen, zoekt Nuñez de back van de tegenstander op. Vleugelverdedigers hebben doorgaans immers niet de lichaamskracht, lengte en sprongkracht van een spits zoals hij. Vooral Noussair Mazroaui moet dus gewaarschuwd zijn voor de Uruguayaan.

Nuñez zoekt de één-op-éénsituatie met de back op, wanneer de bal richting de andere flank gaat. Beeld Screenshot Portugese tv
Nuñez zoekt de één-op-éénsituatie met de back op, wanneer de bal richting de andere flank gaat.Beeld Screenshot Portugese tv

De andere aanvaller waar Ajax op moet letten, is Rafa Silva. Met 11 goals en 16 assists werkt de supersub van het Portugees nationaal team ook dit jaar weer een ijzersterk seizoen af. Hoewel hij inmiddels 28 jaar oud is, vormt hij voor veel verdedigers een nachtmerrie met zijn enorme versnelling.

Een traditioneel lange centrumverdediger (hieronder: Pepe van Porto) is in de open ruimte kansloos tegen een sprint van Rafa, op momenten dat de rechtsbuiten tijdelijk overgenomen moet worden. Tegen Ajax lijkt Rafa zijn zinnen vooral te moeten zetten op de wijde zones, om daar tijdens omschakelmomenten geïsoleerd tegen de tragere Daley Blind te komen staan.

Rafa Silva is veel te snel om door een lange centrumverdediger bijgehouden te worden. Beeld Screenshot Portugese tv
Rafa Silva is veel te snel om door een lange centrumverdediger bijgehouden te worden.Beeld Screenshot Portugese tv

Gezien de kwaliteiten van Nuñez en Rafa, die beiden het meest gedijen in grote ruimtes, is het niet gek als trainer Erik ten Hag wat extra voorzichtigheid inbouwt qua ‘restverdediging’. Als Ajax in eigen balbezit al de nodige veiligheidsmechanismen hanteert tegen de counter, heeft Benfica een groot probleem. Uit langdurige aanvallen hebben de Portugezen namelijk moeite om tot kansen te komen.

Zwakke punten

Aanvallend liggen er voor Ajax tegen dit Benfica duidelijke kansen. Benfica speelt eigenlijk al het gehele seizoen defensief met vuur. ‘Hoog’ verdedigen op de helft van de tegenstander vereist centrumverdedigers die zo nu en dan tientallen meters van hun oorspronkelijke positie komen om door te dekken, zoals Otamendi in onderstaand geval doet.

Verdediger Nicolás Otamendi dekt door... Beeld Screenshot Portugese tv
Verdediger Nicolás Otamendi dekt door...Beeld Screenshot Portugese tv

Al snel krijgt de Argentijn het deksel op de neus voor deze agressieve keuze. Want wanneer tegenstander Santa Clara direct de diepte zoekt, komt de inmiddels flink trager geworden Vertonghen in de problemen tegenover de counter. Agressief doorjagen van Otamendi op de helft van de tegenstander levert een halve minuut later een simpele countergoal op voor Santa Clara.

...en brengt Vertonghen in de problemen, die defensief oncomfortabel oogt in grote ruimtes. Beeld Screenshot Portugese tv
...en brengt Vertonghen in de problemen, die defensief oncomfortabel oogt in grote ruimtes.Beeld Screenshot Portugese tv

Het is aan Sébastien Haller, Steven Berghuis en Davy Klaassen om met afzakkende loopacties de veteranen Otamendi en Vertonghen zo nu en dan uit de tent te lokken. Want de laatste linie van dit Benfica kan het met enige ruimte in de rug al extreem lastig hebben met Antony en Dusan Tadic.

Ook valt de voorbije weken iets anders op bij Benfica. De ploeg heeft bijzonder veel moeite met het verdedigen van hoekschoppen. Benfica hanteert een populaire variant van de zoneverdediging bij hoekschoppen: vijf man dekken de zones op de rand van het vijfmetergebied, twee man hanteren mandekking op de twee beste koppers bij de tegenstander (bij Ajax zullen dat Haller en Edson Álvarez zijn) en twee man dekken de zone bij de eerste paal (of moeten uitstappen op de korte corner, zoals Ajax die vaak hanteert).

De cornerverdediging van Benfica rammelt. Beeld Screenshot Portugese tv
De cornerverdediging van Benfica rammelt.Beeld Screenshot Portugese tv

Waar het bij corners misgaat voor Benfica, is het verdedigen van de zone bij de tweede paal. Met simpele looppatronen is de ploeg al gemakkelijk te manipuleren. Voor Ajax, dat dit jaar ijzersterk presteert uit hoekschoppen, lijken er in dit tweeluik dus wel een paar goede kansen te creëren bij die tweede paal.

Natuurlijk heeft dit Benfica kwaliteiten. Spelers van het kaliber Darwin Nuñez, Rafa Silva en linksback Grimaldo komt Ajax niet vaak tegen in de eigen eredivisie. Maar gezien de tactische instabiliteit en de vreemde mix in de selectie bij Benfica, is Ajax de duidelijke favoriet om de laatste acht van de Champions League te bereiken.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over