PlusDa's Logisch

Ajax en de glazen bol der expected goals: vier voorspellingen voor 2022

In de rubriek Da’s Logisch analyseert Het Parool elke week ‘het spel achter het spel’. Met deze keer een terugblik én vooruitblik op het seizoen van Ajax, aan de hand van expected goals.

Sam Planting
null Beeld ANP
Beeld ANP

Laat het je ouderwetse voetbaltrainer of je oldskool Ajax-oom niet horen, maar zogenaamde expected goals lijken een blijvertje als nuttige statistiek in het moderne voetbal. En niet alleen voor de clubs zelf: ook bij het maken van seizoensvoorspellingen is het een uitermate handig hulpmiddel.

Maar wat zijn expected goals? In het kort: een metriek die aan de hand van historische data – specifieker: miljoenen eerder genomen schoten in het profvoetbal – aan elke schotpoging in een wedstrijd een ‘verwachte scoringswaarde’ geeft.

Expected goals kunnen als ‘eerlijker scorebord’ fungeren. De kansverhouding tussen beide ploegen in een wedstrijd zegt vaak veel meer over de krachtverhoudingen dan de eindstand op het scorebord. Voorbeeld: elke voetballer heeft weleens een wedstrijd gespeeld waarin de bal er na vijftien kansen nog steeds niet in wil terwijl de tegenstander met één miezerige tegenstoot scoort. De cijfers van expected goals laten in zo’n geval zien dat het onderliggend spel prima was, en dat het resultaat eerder een gevalletje willekeur was.

Wat is het nut van expected goals? Voetbal is en blijft een kansspel. En de historische cijfers laten telkens weer zien dat het krijgen van kansen een veel herhaalbaarder kunstje is dan het inkoppen van kansen.

Voorspelling 1: Ondanks Afrika Cup wordt Haller topscorer van de eredivisie

De race om de titel van topscorer lijkt halverwege het seizoen een spannende te worden. Sébastien Haller staat bovenaan de lijst met 12 goals. Bryan Linssen (Feyenoord) maakte er tot dusver 11, ploeggenoot Guus Til en Vitesse-aanvaller Lois Openda waren goed voor 10 goals en Jesper Karlsson (AZ) en Ricky van Wolfswinkel (Twente) hebben 8 treffers op hun naam.

Kortom, de absentie van Haller door zijn deelname aan het toernooi om de Afrika Cup kan daarom flinke invloed op de race hebben. De Ivoriaan lijkt immers minstens drie duels (Utrecht-uit, PSV-uit en Heracles-thuis) te zullen missen, en heeft er bij thuiskomst met Brian Brobbey ook nog een nieuwe concurrent om speeltijd bij.

Toch is Haller nog altijd de favoriet om dit seizoen eredivisietopscorer te worden. Liefst vier van zijn vijf concurrenten profiteerden van overperformance op het gebied van afmaken in de eerste seizoenshelft. In normale mensentaal: Linssen, Til, Openda en Karlsson scoorden aanzienlijk vaker dan je op basis van de kansen die ze kregen mag verwachten. Zo kreeg Linssen een kanstotaal met een waarde van 7,7 expected goals: de Feyenoordspits scoorde dus al drie goals meer dan hij normaal gesproken uit diezelfde hoeveelheid kansen zou maken.

Bij Haller is er gek genoeg sprake van underperformance. De Ivoriaan vergaarde een kanstotaal met een waarde van 14,5 expected goals - bijna het dubbele van zijn grote concurrent Linssen. Maar bij Haller was voor de winterstop de blik in de eredivisie niet even scherp als in de Champions League. Vanwege de grote hoeveelheid kansen die de Ivoriaan elke wedstrijd weer weet te krijgen is hij alsnog favoriet om de topscorer te worden.

Voorspelling 2: Tadic evenaart het eredivisierecord assists van Gullit

Voor de eretitel van ‘meesteraangever’ is Tadic uiteraard de grote favoriet. Al voor de winterstop staat de captain, voor het vierde seizoen op rij bij Ajax, in de dubbele cijfers qua assists (11). De enige andere eredivisiespeler dit seizoen met meer dan 6 assists is Cody Gakpo van PSV (9).

Assists worden sinds 2010 officieel gemeten als statistiek. Sindsdien was er welgeteld één eredivisiespeler die de grens van 20 assists in één seizoen haalde. Dat was Luciano Narsingh in 2011/12 20 bij Heerenveen. Maar officieus woorden assists al langer bijgehouden. Als we de voetbalcijferaars van vroeger mogen geloven staat het record eredivisie assists op naam van Ruud Gullit, die in het seizoen 1983/84 liefst 22 competitiegoals voorbereidde.

Om Gullits record te pakken zou Tadic in de resterende 16 wedstrijden van dit seizoen dus evenveel assists (11) moet geven als hij voor de winterstop in 18 wedstrijden deed.

De statistieken bieden hoop: uit Tadic’ passes ontstond tot dusver een kanstotaal met een waarde van 12,2 expected goals. Als Tadic na de winterstop fit blijft en precies evenveel goede kansen per wedstrijd blijft creëren als daarvoor - en zijn teamgenoten op een gemiddeld niveau afmaken uit zijn voorzetten - zou de Serviër uitkomen op een totaal van precies 22 assists.

Voorspelling 3: Ajax moet nog knokken voor tegendoelpuntenrecord

Voor de winterstop was de Ajaxdefensie nagenoeg niet passeerbaar, met slechts 4 goals tegen in 18 duels. Het eredivisierecord aller tijden staat op naam van Twente, toen het in het seizoen 1971/72 maar 13 tegengoals kreeg.

Op het eerste oog lijkt Ajax dus lekker op koers te liggen om dat record te pakken. De ploeg van Erik ten Hag mag immers twee keer zoveel goals toelaten (8) dan het tot dusver deed (4) om alsnog onder het recordaantal te duiken.

Maar op basis van de hoeveelheid en kwaliteit van kansen die Ajax voor de winterstop toestond aan tegenstanders, lijkt dit record nog niet binnen. De Amsterdammers hadden in de eerste seizoenshelft niet te klagen over de gemiste kansen van spitsen bij de opponent, en ze hadden ook nog eens een uitstekend keepende Remko Pasveer tussen de palen. Het kanstotaal van de eredivisietegenstanders van Ajax bedroeg 10,5 expected goals.

Als Ajax in de resterende 16 competitieduels op eenzelfde tempo kansen toestaat, en de tegenstanders op een gemiddeld niveau omspringen met hun kansen, lijkt het 9 à 10 tegengoals te kunnen verwachten. Kielekiele qua recordkoers, dus.

null Beeld ANP
Beeld ANP

Voorspelling 4: Gravenberch hervindt ‘rendement’

Het grote tienertalent van Ajax kreeg in november en december flink wat kritiek te verduren. Zo zou hij vooral te weinig rendement opleveren in aanvallend opzicht.

Op het eerste oog lijkt deze kritiek gegrond. Gravenberch speelde in elk van de 18 competitieduels mee in een ploeg die 56 keer scoorde, maar was zelf ‘slechts’ goed voor 1 goal en 2 assists. Liefst 76 eredivisiespelers waren bij de totstandkoming van meer goals betrokken dan Gravenberch. Dat oogt niet best, voor een midmid die lijkt voorbestemd voor de wereldtop.

Maar stellen dat Gravenberch geen rendement levert valt toch echt - om met termen van Co Adriaanse te spreken - in de categorie scorebordjournalistiek. Want als we kijken naar de expected goal-waarde van alle schoten en beslissende passes van Gravenberch, komt hij op een tussenstand van 6,9 uit, het een na hoogste totaal van alle eredivisiemiddenvelders (na Orkun Kökcü).

Met een doorsnee dosis mazzel zou Gravenberch dus al bij zeven goals betrokken zijn. En aangezien hij nog altijd één van de eerste namen op het wedstrijdsheet van Ten Hag zal zijn, lijken de goals en assists slechts een kwestie van tijd.

Luister onze Ajaxpodcast Branie:

Meer over