PlusReportage

Zo helpen Geld Gappies jongeren uit de schulden te blijven: ‘Ik wist niet hoe ik mijn rekeningen kon betalen’

Wie 18 wordt, is voor de wet in één klap financieel zelfstandig. Of je het aankan of niet. Het project Geld Gappie probeert kwetsbare jongeren schuldenvrij te houden. ‘Het kriebelt als er ineens een bedrag op mijn rekening staat, maar sparen gaat steeds beter.’

Jocelyn Vreugdenhil
Djemilla Haps (midden) is Geld Gappie van de 18-jarige tweeling Richella (rechts) en Rocheena Olumagba. Haps: ‘Ik heb liever dat ze me als een grote zus zien dan als hulpverlener, dan nemen ze eerder contact met me op als er problemen zijn.’ Beeld Nina Schollaardt
Djemilla Haps (midden) is Geld Gappie van de 18-jarige tweeling Richella (rechts) en Rocheena Olumagba. Haps: ‘Ik heb liever dat ze me als een grote zus zien dan als hulpverlener, dan nemen ze eerder contact met me op als er problemen zijn.’Beeld Nina Schollaardt

“Ik heb net nieuwe kleren gekocht, maar alleen dingen die ik echt nodig heb,” zegt Richella Olumagba (18). Ze wijst naar een plastic tasje dat achter haar op de grond ligt. “Toen ik meer wilde kopen, zei mijn moeder die mee was, dat ik dat beter niet kon doen. Daar ben ik nu wel blij mee, want anders kan ik mijn eigen risico niet betalen.”

Djemilla Haps (32), als ‘Geld Gappie’ financieel begeleider van Richella, kijkt trots. Haps: “Ze is weleens in paniek bij me langsgekomen, ‘Ik denk dat je boos op me gaat worden’, had ze van tevoren via de app laten weten. Ik dacht: oh nee, ze is toch niet zwanger. Het viel reuze mee. Ze had voor haar idee te veel geld uitgegeven.”

Bij het Buurtteam aan de Karspeldreef in Zuidoost, de thuisbasis van Geld Gappie, staat de deur altijd open. Het is de plek waar de Gappies en de jongeren elkaar ontmoeten, hoewel de meeste begeleiding online verloopt. Haps is naast Gappie ook maatschappelijk werker bij het Buurtteam. “Ik heb liever dat ze me als een grote zus zien dan als hulpverlener, dan nemen ze eerder contact met me op als er problemen zijn. We hebben korte lijnen, zitten samen in appgroepen en ik ben bijna altijd bereikbaar.”

Gat in de hulpverlening

Het idee van Geld Gappie komt uit de koker van Loes van Geffen (52). Vanuit haar bedrijven Money Start en You4Youth heeft ze diverse projecten opgezet die gericht zijn op het voorkomen van schulden bij jongeren. Niet onnodig, aangezien het percentage Amsterdammers met schulden de laatste jaren is toegenomen, in 2020 was dat 34 procent in de leeftijd tussen de 18 en 34 jaar. Door haar jarenlange ervaring als jongerenbegeleider kwam Van Geffen erachter dat er een gat zat in de hulpverlening na 18 jaar.

“Op het moment dat ze volwassen zijn voor de wet vervalt jeugdzorg, simpelweg omdat het niet meer betaald wordt door de overheid. Tegelijk is dit het moment waarop ze financieel onafhankelijk moeten zijn, dat ze studiefinanciering krijgen en een zorgverzekering moeten afsluiten. Wanneer dat niet goed begeleid wordt, zeker bij kwetsbare jongeren, ontstaan hier de eerste schulden met alle gevolgen van dien.”

De vijftien jongeren die dit jaar meedoen aan Geld Gappie, het project dat sinds 2020 loopt en het liefst wordt uitgerold over de hele stad, zitten op de praktijkschool en het voortgezet speciaal onderwijs. Vanaf 17,5 jaar hebben ze een eigen Geld Gappie toegewezen gekregen, die hun financiële overgang naar volwassenheid begeleidt. Ouders of verzorgers moeten hiervoor toestemming geven en meedoen is op vrijwillige basis. Áls de jongeren meedoen, is er een no way out-principe.

“Als ik Djemilla niet had, zou ik makkelijker schulden krijgen,” zegt Richella, die net begonnen is met een praktijkopleiding horeca richting bakken/bakkerij. “Het kriebelt als er ineens een bedrag op mijn rekening staat, maar het sparen gaat steeds beter. Dat komt ook door het budgetplan dat we samen hebben gemaakt.”

Van Geffen: “Onze ervaring is dat jongeren alleen al met de zorgverzekering op zestig verschillende manieren in de schulden kunnen komen. Ze sluiten een te hoge zorgverzekering af, betalen de premie niet of geven hun zorgtoeslag gelijk uit. Daarom is het belangrijk om ze preventief te begeleiden, en dat de ouders en de school erbij betrokken worden voor de nodige ondersteuning. De huidige hulpverlening is vooral gericht op het moment dat de schulden er al zijn, terwijl veel ellende te voorkomen is door eerder in te grijpen.”

Tweelingzus Rocheena Olumagba (18), die eveneens door Haps begeleid wordt, schuift aan voor overleg. Ze komt van haar werk bij een zorginstelling, waar ze net een vast contract heeft gekregen. Nog voordat ze zit, laat Richella weten de oudste te zijn: “Ik ben drie minuten eerder geboren.” Rocheena zucht: “Wat is nou drie minuten? Wat kan je doen?” Richella neemt een slok cola: “Een blikje leegdrinken.”

“Ik wist niet hoe ik mijn rekeningen kon betalen en hoe ik moest pinnen,” vertelt Rocheena. “Via Richella heb ik Djamilla ontmoet, en gelukkig kon ze mij ook helpen. Nu heb ik geen achterstanden meer, en begrijp ik hoe het werkt.”

Eerst zelf meemaken

Een paar huizenblokken verderop zit Isidra Kwidama (47) in de voortuin van haar woning. Haar zoon Quenten Demij (19) komt naar buiten gelopen om een iPhone uit de handen van zijn kleine broertje te trekken. “Pas op. Die is nieuw!” Het is Quentens laatste grote aankoop waar hij lang voor heeft gespaard. Kwidama: “Sinds hij vijf dagen per week in de bouw werkt, heeft hij meer te besteden. Al mag hij nog altijd niets zonder mijn toestemming kopen.”

Quenten was 17,5 toen hij onder toezicht kwam van Dangeri Torres Villa (31), naast Geld Gappie ook sociaal raadsvrouw. Tot grote opluchting van zijn moeder, die wel wist wat ze met alle brieven van de gemeente en overheid moest die binnenkwamen, maar de extra hulp goed kon gebruiken. “Ik had nog nooit van Geld Gappie gehoord. De decaan van de school kwam ermee. Als ik van het bestaan geweten had, had ik zelf contact opgenomen.”

Wat vooral zo fijn is aan het programma, volgens Kwidama, is dat haar zoon onder begeleiding verantwoordelijk wordt gemaakt voor zijn eigen financiën. “Je kunt iets honderd keer tegen hem zeggen, maar dat komt niet binnen. Hij moet het meemaken. Dat is weleens misgegaan, dan gaf hij te veel geld uit waardoor hij zijn rekeningen niet meer kon betalen. Hij heeft toen zijn pinpas bij me in moeten leveren.”

Volgens Torres Villa zijn de verleidingen om in de schulden te komen groot wanneer de studiefinanciering of zorgtoeslag gestort is. Een van die verleidingen is de aanschaf van een nieuwe telefoon. “Ik had een meisje onder mijn hoede dat in overleg met mij een telefoonabonnement had afgesloten bij een provider. Toen ik samen met haar de bankafschriften bekeek, schrok ik me rot. Er waren bedragen afgeschreven van drie verschillende providers. Bleek dat ze niet alleen voor zichzelf maar ook voor haar moeder en nicht een abonnement had afgesloten. Nadat ik op de gevaren had gewezen van abonnementen op haar naam, konden we ze gelukkig nog overzetten. De problemen gaan vaak over financiële consequenties die zij zelf niet overzien.”

Schuldenspiraal

Kwidama: “Ik ben heel trots op Quenten, hoe hij met adhd en een lichte verstandelijke beperking zijn financiën nu op orde heeft. Hij werkt keihard. Zijn nieuwe werkgever is zo tevreden dat hij binnenkort zelfs opslag krijgt. Hoewel het nu goed gaat, zie ik op tegen het moment dat ik hem los moet laten als hij op zichzelf gaat wonen. Dat wil ik graag, want dan kan hij ook laten zien dat hij het kan. Maar ik vind het ook spannend. Want als er iets misgaat, komt ie wel terug bij mama en kan ik het oplossen. Ik wil dat moment het liefst voor blijven, dat is de controlfreak in mij.”

Van Geffen: “Kinderen die in aanmerking komen voor praktijkonderwijs en speciaal onderwijs hebben een toelaatbaarheidsverklaring nodig, een officieel wettelijk document. Dat betekent dat alle kwetsbare leerlingen bekend zijn bij de overheid, alleen wordt daar rond het 18 jaar niets mee gedaan. Ze worden aan hun lot overgelaten.”

Geld Gappie loopt nu op één praktijkschool (De Dreef) en één speciaalonderwijsschool (Orion) in Zuidoost, en daar komen volgend jaar twee scholen bij. Een toename van vijftien naar dertig leerlingen die begeleid kunnen worden. Van jaar tot jaar wordt door de gemeente, die het financiert, bekeken of ze ermee doorgaan.

“Alle kwetsbare 18-jarigen in Amsterdam zouden eigenlijk preventief gescreend moeten worden, hoe ze de financiële overgang naar 18 jaar regelen,” vindt Van Geffen. “Dat voorkomt problemen bij veel jongeren, die door het gemis aan begeleiding in een schuldenspiraal terechtkomen.” Haps: “Ik begeleid nu acht leerlingen, en het werkt gewoon. Dit project mogen ze me niet afnemen.”

Over het project

Met Geld Gappie, dat in 2020 in Zuidoost als pilot begon, worden momenteel vijftien kwetsbare leerlingen anderhalf jaar begeleid vanaf 17,5 jaar. Zij krijgen preventief intensieve begeleiding bij alle administratieve stappen die gezet moeten worden na hun 18de verjaardag, het moment dat ze officieel volwassen zijn. Kwetsbare leerlingen worden actief geselecteerd door de school, praktijkonderwijs en speciaal onderwijs, en vervolgens gekoppeld aan een Geld Gappie.

Een Geld Gappie is een jongerenschuldhulpverlener, sociaal raadsvrouw of -man, of budgetcoach. Het project is ontwikkeld in samenwerking met You4Youth, Orion, De Dreef, gemeente Amsterdam en HvA, en verkozen tot meest innovatieve project van 2020 door het samenwerkingsverband voortgezet onderwijs van Amsterdam en Diemen. Informatie over Geld Gappie en andere initiatieven voor schuldpreventie onder jongeren: www.you4youth.nl.

Quenten Demij (19) is gekoppeld aan Geld Gappie Dangeri Torres Villa. Zij zegt: ‘De problemen gaan vaak over financiële consequenties die zij zelf niet overzien.’ Beeld Nina Schollaardt
Quenten Demij (19) is gekoppeld aan Geld Gappie Dangeri Torres Villa. Zij zegt: ‘De problemen gaan vaak over financiële consequenties die zij zelf niet overzien.’Beeld Nina Schollaardt
Meer over