PlusAchtergrond

Zij volgen een workshop spoken word: ‘Ik kan er mijn eigen verhaal in kwijt’

Op landelijke festivals, kleine open mic-avonden en sociale media: spoken word is overal. Maar wat is het precies? Vier deelnemers van Poetry Circle Nowhere in Amsterdam over hun passie. ‘Dit is mijn uitlaatklep.’

Katinka van de Wall
De Amerikaanse spokenwordartiest Amanda Gorman treedt op tijdens de inauguratie van president Joe Biden, januari 2021. Beeld Getty Images
De Amerikaanse spokenwordartiest Amanda Gorman treedt op tijdens de inauguratie van president Joe Biden, januari 2021.Beeld Getty Images

Vorig jaar betoverde Amanda Gorman het publiek met haar voordracht The Hill We Climb tijdens de inauguratie van de Amerikaanse president Joe Biden. In haar verzamelbundel Hardop definieert schrijver en performer Babs Gons – ‘de koningin van spoken word’ en columnist van Het Parool – de podiumkunst als ‘de voordracht van een zelfgeschreven tekst, waarbij de voordracht verheven wordt tot kunst’.

Poëzie wordt in een bepaald tempo voorgedragen, waarbij gezichtsuitdrukking en lichaamstaal ook een rol spelen. Daarnaast is de inhoud cruciaal: performers vertellen een maatschappelijk of politiek verhaal, over thema’s als racisme, genderongelijkheid en klimaatverandering en vaak vanuit een persoonlijk perspectief.

Poetry Circle

Eind jaren negentig kwam Gons in New York in aanraking met spoken word. Terug in Nederland miste ze deze scene en zette daarom een maandelijks terugkerend podium voor jonge schrijvers in Paradiso op. In 2007 richtte ze spokenwordplatform Poetry Circle op, waar ze samen met schrijver Lies Aris een eenmalige spokenword-workshopreeks in Productiehuis Nowhere organiseerde.

Naast Poetry Circle zijn er meer Amsterdamse spokenwordinitiatieven, zoals We The People en Word Up Amsterdam, die open mic-avonden en schrijfworkshops organiseren. Poetry Circle groeide uit tot het grootste ontwikkelingstraject voor beginnende spokenwordartiesten, met zeven locaties verspreid over het land onder leiding van programmaleider en spoken word-artiest Zeinab El Bouni.

Circles zijn workshops van een paar maanden voor beginnende schrijvers en performers, samen met een vaste coach en een aantal gastlessen,” zegt artistiek producent Lin An Phoa (26). “Het is geen school met een docent en leerlingen, maar een circle waarin we van en met elkaar leren.”

Trend of eeuwenoude kunstvorm?

Er zijn meer en meer instellingen die Poetry Circle willen boeken: “We lopen over van de aanvragen,” zegt Phoa. Naast het ontwikkelingstraject organiseert het platform ook kortere workshops, gastlessen en open mic-avonden. “Ik verbaas mij over het feit dat mensen spoken word nu pas ontdekken. Het is tenslotte de oudste vertelvorm die er is.”

“De nieuwe interesse is waardevol, maar kan ook iets neerbuigends hebben,” vult communicatiemanager Mayke Keller (22) aan. “Vaak nemen mensen niet de tijd om uit te zoeken waar spoken word precies vandaan komt, waardoor het verhaal erachter verloren gaat.”

Cat de Win: ‘We leren beter performen en schrijven onder druk.’ Beeld Daphne Lucker
Cat de Win: ‘We leren beter performen en schrijven onder druk.’Beeld Daphne Lucker

‘Ik ben een overdenker en dit is mijn uitlaatklep’

Cat de Win (26) is projectmanager medisch in een laboratorium en woont in Nieuw-West.

“Sinds het afronden van mijn studie biologie heb ik meer tijd en ruimte voor creativiteit. Ik werk aan mijn eerste ep, plaats mijn poëzie op Instagram (@bycatceline), schrijf een autobiografisch boek en timmer aan de weg met mijn modellencarrière en eigen start-up. Misschien doe ik te veel, maar ik haat het om achteraf te denken: wat als ik dit nou wél had gedaan?

In de tweede klas schreef ik een gedicht voor een schoolproject. Ik vond het een stomme opdracht, omdat we daarna de betekenis van elke zin gingen ontleden. Zo haal je de dubbelzinnigheid en creativiteit uit de poëzie, vond ik. Mijn docent koos mijn gedicht wel uit als het beste geschreven.

In mijn studententijd schreef ik elke week één gedichtje en tijdens een break-up wel twintig per dag. Ik ben een overdenker en spoken word is mijn uitlaatklep. Tijdens het Poetry Circle traject is elke les anders. We maken kennis met elkaars uiteenlopende schrijfstijlen en leren beter performen en schrijven onder druk.

Mijn Poetry Circle-coach, Roziena, is mijn voorbeeld. Ik herken mijn eigen schrijfstijl in die van haar: heel letterlijk en verhalend. Het past goed bij een spokenwordperformance, omdat het de tekst begrijpelijk maakt voor een breder publiek. Ik ben geen voorstander van dichterlijke vrijheid ten top.”

Tate Chimhanda: ‘Ik hoop individuen te bereiken die een compleet ander leven leiden.’ Beeld Daphne Lucker
Tate Chimhanda: ‘Ik hoop individuen te bereiken die een compleet ander leven leiden.’Beeld Daphne Lucker

‘Ik communiceer door middel van een kunstvorm’

Tate Chimhanda (28) is celtherapiespecialist en woont in Leiden.

“Als ik verliefd werd op iemand, schreef ik gedichten over hoe ik mij voelde. Tijdens een date nam een meisje mij mee naar een open mic-avond van Poetry Circle. Spoken word kende ik van Def Poetry Slam, een Amerikaanse televisieserie uit de jaren 2000 die ik religieus keek, waarin artiesten als Alicia Keys, Kanye West en Erykah Badu performden.

Op die avond moedigde mijn date mij aan om de gok te wagen. Ik meldde mij aan voor Poetry Circle in Amsterdam en schreef tijdens werk snel mijn tekst die ik tijdens de auditie zou opvoeren. Het grootste deel van het Poetry Circle-traject is in het Nederlands. Ondanks dat ik de taal niet goed spreek, ging de auditie goed en vond de jury dat ik mee moest doen.

Ik hou van praten, maar ben soms ook diep verzonken in mijn eigen, drukke gedachten. Met spoken word communiceer ik door middel van een kunstvorm. Ik hoop individuen te bereiken die een compleet ander leven leiden, maar zich toch herkennen in mijn verhaal. Je relateren aan een ander maakt ons menselijker.”

Afashie Letsu: ‘In de Poetry Circle-lessen ontdekken we wie we als performer zijn.’ Beeld Daphne Lucker
Afashie Letsu: ‘In de Poetry Circle-lessen ontdekken we wie we als performer zijn.’Beeld Daphne Lucker

‘Ik ben mij bewust van de boodschap die ik over wil brengen’

Afashie Letsu (27 jaar) is winkelmedewerker en relatiebeheerder en woont in Oost.

“Mijn moeder is recentelijk verhuisd. Tijdens het inpakken van de dozen vond ze mijn volgeschreven boekjes, die ik volpende toen ik zes jaar oud was. Op mijn elfde won ik een gedichtenwedstrijd in Purmerend. Ik schreef: ‘Vrijheid is voor iedereen, en niet alleen voor de witte man in pak in zijn BMW.’ Mij inzetten voor inclusiviteit en gendergelijkheid zat er van kleins af aan al goed in.

Voordat ik meedeed aan Poetry Circle beschouwde ik mezelf als een schrijver, niet als een performer. In de Poetry Circle-lessen ontdekken we wie we als performer zijn. Ik merk dat ik tijdens een performance vaak grappig en luchtig wil overkomen, terwijl ik thuis serieuzere teksten schrijf. Die vind ik dan weer een stuk lastiger om voor te dragen.

Door de invloed van coaches Roziena Salihu en Steff Geelen is mijn schrijfstijl veranderd. Voorheen schreef ik in klassieke en schoolse rijmschema’s. Nu speel ik met woorden en ben ik mij bewust van de boodschap die ik over wil brengen. Ik krijg meer zelfvertrouwen en leer veel van de andere deelnemers.”

Mario Overman: ‘Als ik iets voel, moet het eruit.‘ Beeld Daphne Lucker
Mario Overman: ‘Als ik iets voel, moet het eruit.‘Beeld Daphne Lucker

‘Soms krijg ik kippenvel van een spokenwordperformance’

Mario Overman (38) is loopbaan- en re-integratiecoach en woont in Zaandam.

“Samen met mijn vrienden begon ik op mijn vijftiende met rappen en muziek maken. Helaas werd het blowen al snel belangrijker dan de muziek. Ik werd verslaafd en een stuk geslotener. Toen ik twintig jaar later stopte, merkte ik dat mijn emoties terugkwamen. Het schrijven pakte ik weer op: als ik iets voel, moet het eruit.

Op een dag droeg ik een stukje voor aan een vriend. Hier moet je iets mee doen, zei hij. Ik postte mijn teksten op sociale media en begon meer in mijn schrijfkunsten te geloven. Tijdens de auditie van Poetry Circle werden elf van de dertig auditanten toegelaten. Ik maak geen schijn van kans, dacht ik toen.

Het is interessant om samen te werken met mensen die een stuk jonger zijn dan ik. Voor hen zijn onderwerpen als genderidentiteit, diversiteit en kansengelijkheid actueel. Hun ideeën inspireren mij en we geven elkaar ongezouten feedback. Het is mooi om je eigen tips terug te zien in het optreden van een ander.

Soms krijg ik kippenvel van een spokenwordperformance. Kijk bijvoorbeeld naar Herman van Veen. Hij is geen spokenwordartiest, maar sleept het publiek wel mee in zijn verhaal. Een echte verteller. In spoken word kan ik ook mijn eigen verhaal kwijt.”

Waar komt spoken word vandaan?

Spoken word kent een lange geschiedenis waarin uiteenlopende volkeren en stromingen een rol hebben gespeeld. De eerste invloeden stammen uit de zevende en achtste eeuw, toen de Japanse Kojiki-dichters verhalen en poëzie voordroegen om hun geschiedenis door te geven aan de volgende generatie. Ook de West-Afrikaanse djeli’s en griotten gebruikten deze techniek. Het spoken word dat we nu kennen stamt uit vier leidende stromingen: jazzpoëzie uit de jaren twintig, Harlem Renaissance uit de jaren dertig waarin de Afrikaanse-Amerikaanse cultuur centraal stond, de naoorlogse Amerikaanse Beat Poets en dichters- en activistengroep The Last Poets.