PlusAchtergrond

Zelf bloedonderzoek doen en andere thuistesten nemen een vlucht: ‘Ik wil me nog langer goed en energiek voelen’

Mensen testen steeds vaker hun gezondheid thuis, zonder tussenkomst van de huisarts, als ze klachten hebben die niet levensbedreigend zijn. Beeld Thomas Nondh Jansen
Mensen testen steeds vaker hun gezondheid thuis, zonder tussenkomst van de huisarts, als ze klachten hebben die niet levensbedreigend zijn.Beeld Thomas Nondh Jansen

Wachten op de huisarts voor een bloed- of ontlastingstest hoeft allang niet meer. Met een thuistest kan iedereen zichzelf onderzoeken. En dan? ‘Als je iets afwijkends ziet, maakt dat je niet direct ziek. En als er niets afwijkends uitkomt, betekent dat niet dat je gezond bent.’

Raounak Khaddari

Het ziet eruit alsof er zojuist een brievenbuscadeau is bezorgd. In een dun strakvormgegeven kartonnen pakketje zit een gouden geschenkzakje met alles wat nodig is om de omega 3-balans-bloedtest van het Amsterdamse Labsolute thuis uit te voeren. Het kleine blauw-witte apparaatje – de automatische vingerlancet – is er om zelf bloed te prikken, er is een alcoholdoekje, een pleister, een kaartje waarop het bloed gedrukt kan worden en er is een gefrankeerde envelop om het bloed in op te sturen.

Science based self-care noemen oprichters Noortje Berger (39) en Liedewij Theisens (41) van Labsolute het: thuis je gezondheid testen zonder tussenkomst van de huisarts. “Voor veel kleine of sluimerende gezondheidsklachten, zoals wintertenen, menstruatieklachten of vaak hoofdpijn, is in de reguliere zorg geen ruimte,” zegt Theisens, die benadrukt dat ze de gezondheidszorg in Nederland fantastisch vindt. “Maar als je een beetje piept en kraakt en het verder geen grote gevolgen heeft voor je leven, moet je ermee leren leven. Terwijl ik als darmtherapeut in de praktijk zag dat je met een paar kleine testen mensen zo veel verder hielp.”

Klachten die niet levensbedreigend zijn

Gwyneth Paltrow zei ooit: “We get one life so why not milk the shit out of it?” “Dat is zeker niet iets is wat wij zouden zeggen,” zegt Theisens. “Wij vinden het juist belangrijk om perfectie niet het streven te laten zijn, maar geloven wel dat we mensen echt kunnen helpen met klachten die niet levensbedreigend zijn, maar wel de levenskwaliteit verminderen.”

Met die instelling besloten Theisens en Berger ervoor te zorgen dat iedereen ‘het onderste uit de kan’ kan halen. “Als je kennis hebt over de werking van je lichaam, weet je wat je kunt doen om het gezond en sterk te houden.”

De twee ontwikkelden De Essential Test (€987). “We bekijken aan de hand van je ontlasting en bloed je darmmicrobioom om te zien of je bepaalde intoleranties hebt. Verder onderzoeken we of bepaalde voeding je immuunsysteem overbelast en of je tekorten hebt.”

Mireille Wille (41) deed zo’n test. Ze had ineens een droge huid, haar haar werd dunner en ze had af en toe een zere buik. “Vage klachtjes,” noemt ze het zelf. “Te vaag voor de huisarts om me te onderzoeken. Die zei dat het bij de leeftijd hoorde. Ik heb een zoon van twaalf en ik wil me nog langer goed en energiek voelen. Ik moest zelf op zoek naar een manier om toch, hoe cliché het ook klinkt, weer de beste versie van mezelf te worden.”

De uitslag, een dik pak papier, was overweldigend, erkent Wille. “Ik wist niet waar ik moest beginnen. Maar je kunt een belafspraak inplannen met een expert om je te helpen de uitslagen concreet te maken. Er kwam uit dat ik bakkersgist, ei, koemelkproducten en brouwersgist het beste kan vermijden.” De uitslag hielp: ze kreeg concrete tips en haar leven ging van het cijfer 4 naar een 7 of 8.

Ook Lisanne Stenekes tikte een kleine duizend euro af omdat haar huisarts haar niet wilde helpen. “Ik ben 36 en ik wil weten wat ik moet doen om zo lang mogelijk gezond te blijven. Het is preventieve zorg, maar daar gaat mijn huisarts niet in mee. Dus moet ik het zelf betalen. Dat vind ik het wel waard.”

Ze zegt: “Ik ben nu minder moe en heb meer energie. Ik weet nu welke voeding ik kan beter vermijden en dat helpt, ook om me gezond te voelen.”

Gigantische taart

Het staat buiten kijf dat de gezondheidszorg een lucratieve business is. In 2020 is 116 miljard euro uitgegeven aan zorg en welzijn, aldus het CBS. “Iedereen wil een stukje van die taart,” zegt Prabath Nanayakkara, hoogleraar interne geneeskunde aan het Amsterdam UMC. “Het is niet meteen goed of slecht, zo’n test. Sterker: ik denk dat als je iemand daarmee kunt helpen, je dat kunt zien als winst. Maar we moeten niet vergeten dat bepaalde dingen ontzettend complex zijn om te meten en de uitslag te interpreteren. In het ziekenhuis hebben we soms zelfs moeite om op basis van bloedonderzoek een ijzertekortdiagnose te stellen. Dat geldt soms ook voor vitamine B12 en voor nog meer.”

Dat iedereen mee wil smullen van die gigantische taart in de gezondheidszorg blijkt wel uit de hoeveelheid zelftesten die online wordt aangeboden.

Yourlabs verkoopt voor 174 euro een test om ‘anoniem en online vitamine en mineralen’ te checken aan de hand van bloedonderzoek. Wie daarna ook nog de resultaten wil bespreken met een arts, betaalt 39 extra voor een telefonisch consult. Voor 199 euro kan er een allergietest voor stoffen in de lucht worden gekocht, en een online bloedonderzoek naar de lever kost 69 euro.

Bij Homed-IQ is de vitamine D-test een weekje afgeprijsd van 19 naar 15,20 euro. En: ‘Denk jij dat je diabetes hebt of pre-diabetes? Op basis van de resultaten van deze test kan worden vastgesteld of er bij jou sprake is van diabetes,’ vermeldt de website, waarop de diabetestest 19 euro kost.

Er zijn ook aanbieders die nóg gemakkelijker het winkelmandje van consumenten willen vullen. Vitakruid bijvoorbeeld, dat online een vitaminetest aanbiedt. Met een vragenlijst die in nog geen twee minuten voltooid kan worden, rolt er een ‘persoonlijk’ advies uit. Dat advies wordt verkocht alsof het op wetenschappelijk onderzoek is gebaseerd, maar is niet meer dan een ‘combideal’ van supplementen.

Onderaan de streep is het advies om meer dan honderd euro aan supplementen van het eigen merk te kopen. Een voorbeeld van het 'advies’: ‘Multi Dag & Nacht Vrouw’ wordt aangeraden ‘omdat je aangeeft dat je een vrouw bent’.

Nanayakkara benadrukt dat de gezondheidszorg complex is en je goed moet nadenken wat je met de testuitslag kan. “Als je iets afwijkends ziet bij een thuistest maakt dat je niet direct ziek. En als er niets afwijkends uitkomt, betekent dat niet dat je gezond bent. Elke uitslag moet in context worden geplaatst en in heel veel gevallen is dat ingewikkelder dan we denken.”

Antennes voor waar behoefte aan is

Tegelijkertijd kan dit thuis (preventief) onderzoek doen ook een vorm zijn waar de conservatievere zorgverleners op een later moment toe overgaan. “Zo’n commercieel bedrijf maakt gebruik van een gat in de markt,” zegt Alana Helberg-Proctor, gezondheidswetenschapper van KU Leuven Life Sciences & Society Lab, die ernaar kijkt vanuit een meer maatschappelijk oogpunt. “Commerciële en vaak innovatieve bedrijven hebben antennes om te ontdekken waar behoefte aan is in een samenleving. Of zij kunnen bepaalde kennis beter vertalen naar een manier die meer past bij wat mensen willen. Er zijn blijkbaar mensen wier gezondheidsbehoefte op dit moment niet wordt vervuld en daarom buiten het ‘gewone’ systeem treden.”

Zoals bij Holland Health Clinic, een kliniek voor preventief medisch onderzoek en verbetering van slechte leefgewoonten, die in 2017 in Amsterdam-Zuid de deuren opende. Daar was veel om te doen. Destijds zei Lukas Stalpers, radiotherapeut in het AMC en lid van de Vereniging tegen de Kwakzalverij: “Gezondheidschecks kunnen geen hart- en vaatziekten voorkomen. Zoveel zekerheid biedt de geneeskunde simpelweg niet. Gezonder leven helpt wel. Als je je niet gezond voelt, moet je eerst naar je huisarts.”

Volgens Helberg-Proctor ontregelen soortgelijke commerciële initiatieven het systeem een beetje. “Maar dat is niet erg, want daardoor kan er iets veranderen. Je hoopt dat de succesvolle initiatieven opgenomen worden binnen het huidige systeem van Nederland en dat daar ook het juiste toezicht bij komt. Zodat iedereen op een veilige manier toegang krijgt tot deze vorm van zorg.”

Meer over