PlusBeeldspraak

Wraak op zijn Koreaans: wrang, pervers en ijzingwekkend

Er is een nieuw kabinet voor oud zeer en er staan verkiezingen op stapel. Wie voor wraak kiest, doet er verstandig aan naar Koreaanse films te kijken.

Bart van der Put
Choi Min-sik maakt vuile handen in Oldboy.  Beeld Alamy Stock Photo
Choi Min-sik maakt vuile handen in Oldboy.Beeld Alamy Stock Photo

Stem op mij en onze wraak zal zoet zijn! Dat is de belofte waarmee populistische politici getergde en boze kiezers in vervoering brengen. Wie boos is, wil uithalen. Wie zichzelf als een slachtoffer van een systeem ziet, wil dat het systeem gesloopt wordt en dat de verantwoordelijken het veld ruimen. Opzouten met die handel! Weg met die lui!

Het aanmoedigen van woede en wraakzucht voor politiek gewin kan tot langdurige instabiliteit leiden. In de Verenigde Staten van Amerika wordt al meer dan een jaar geworsteld met de nasleep van de presidentsverkiezingen in 2020, die door verliezer Donald Trump frauduleus worden genoemd. Trump wil wraak.

Op 6 januari 2021 spoorde hij zijn volgelingen aan om het Capitool te bestormen en de bekrachtiging van de verkiezingsuitslag te saboteren. Er vielen doden en gewonden. Historici constateerden geschokt dat het systeem in de moderne geschiedenis nooit zo zwaar op de proef was gesteld.

De eerste bevindingen in het parlementaire onderzoek naar de verkiezingen en de bestorming wijzen op een samenzwering voor een staatsgreep in Trumps Witte Huis. De Republikeinen die hun president nog steeds in meerderheid volgen, noemen dat idee absurd. Ze suggereren dat de samenzweringen in de linkervleugel van de Democratische partij moeten worden gezocht. Die socialisten zijn allemaal woke en hersenspoelen onze kinderen!

De prijs van wraakneming

Er gaapt een kloof groter dan de Grand Canyon tussen de twee kampen. Het is de vraag hoe verenigd de Verenigde Staten nog zijn. Donald Trump houdt vol dat hij bestolen is. Hij zint op een terugkeer en wil zijn vijanden straffen. Er komen tribunalen. Zijn wraak zal zoet zijn!

Of wraak inderdaad zoet is, valt te betwijfelen als we de filmgeschiedenis erop naslaan. Want waar gehakt, wordt vallen spaanders. Weinig filmmakers werkten dat principe zo scherp en wrang uit als Park Chan-wook. De Koreaan zat in 2004 met Oldboy in de hoofdcompetitie van Cannes en won de Grand Prix van de jury onder voorzitterschap van Quentin Tarantino.

De Gouden Palm ging naar Fahrenheit 9/11. De geruchtmakende documentaire van Michael Moore gaat ook over de prijs van wraakneming: de Amerikaanse oorlog in Irak werd gelanceerd als een onderdeel van de afrekening met de daders van de terreuraanslagen.

In de wraakfilm van Park worden de personages en de toeschouwers vakkundiger om de tuin geleid. Oldboy draait om een vader die op de verjaardag van zijn dochtertje straalbezopen van de straat wordt geplukt en vervolgens vijftien jaar door onbekenden in een particuliere gevangenis wordt opgesloten. Wanneer hij wordt losgelaten, is hij volkomen vervreemd van de medemens en vervuld van wraakzucht – net als de man die hem liet vastzetten. Hoe de vork precies in de steel zit, wordt in de loop van de plotkronkelende film pijnlijk duidelijk.

Park baarde veel opzien met de perverse strekking en fraaie stilering van zijn verfilming van een Japans stripverhaal. Een kleine twintig jaar later kunnen we stellen dat Oldboy het startschot was voor de opmars van de populaire Koreaanse cultuur op het wereldtoneel.

De film verscheen in hetzelfde jaar als het superieure Memories of Murder van Bong Joon-ho (die later Parasite maakte), maar trok meer aandacht. Het was Parks tweede wraakfilm op rij: hij nam het thema eerder ter hand in Sympathy for Mr. Vengeance en keerde er nog eens op terug met Lady Vengeance. En hoe!

Afgelopen weekend stond er louter ‘Wraak op zijn Koreaans’ op mijn menu. De drie gangen van Park Chan-wook hadden weinig aan scherpte ingeboet, maar vijftien jaar na de eerste kennismaking blies Oldboy me niet meer omver. Films met een schokkend geheim verliezen na de eerste verbijsterende keer altijd aan kracht, vooral wanneer ze door anderen nog eens dunnetjes worden overgedaan. Spike Lee maakte in 2013 een Amerikaanse Oldboy. Dat had hij beter niet kunnen doen.

Slopend slot

Maar sodeju: wat was ik toch een deerniswekkend hoopje verdriet na de ijzingwekkende ontknoping van Lady Vengeance. Het is de film waarin Park als stilist voor het eerst naar barokke stijlfiguren teruggrijpt en daar met een forse dosis Vivaldi en Paganini een uitroepteken bij plaatst. Het werkt overdonderend, maar de finale illustratie van de prijs van wraak slaat alles. Het slot is slopend.

Je kunt wraak verleidelijk presenteren als een afrekening, als een ultieme verlossing van alle pijn en onrecht. Kies mij en onze wraak zal zoet zijn. Maar wie wraak neemt, maakt vuile handen. Die werpt ballast af om er een nieuwe last voor terug te krijgen. Kijk maar naar de wraakzuchtige Koreanen van Park Chan-wook. Of naar de wanhopige Amerikanen op CNN.

Zoet is anders.

De wraaktrilogie van Park Chan-wook verscheen in verschillende edities op dvd en blu-ray.

Meer over