PlusAchtergrond

Weg met die hardnekkige vooroordelen over vrouwen in de ICT: ‘Als zij het kan, kan ik het ook’

ICT’ers oud, stoffig en altijd man? Welnee, maar vrouwen zijn in de Nederlandse ICT-wereld nog wel flink ondervertegenwoordigd. Netwerken als FemIT en WiF Students proberen de vooroordelen weg te nemen. ‘Rolmodellen zijn daarbij onmisbaar.’

Marijne Beijen
Lisa van der Plas, oprichter FemIT. ‘Ik raakte gestrest, wilde altijd alles doen om niet te falen, voelde me alleen.’ Beeld Daphne Lucker
Lisa van der Plas, oprichter FemIT. ‘Ik raakte gestrest, wilde altijd alles doen om niet te falen, voelde me alleen.’Beeld Daphne Lucker

Ze had ze zelf ook, vooroordelen over ICT’ers. Oud, stoffig, en vooral: man. Ondanks haar voorliefde voor ‘alles dat met computers te maken had’, had Lisa van der Plas (28) nooit gedacht aan een carrière in de informatica. Maar toch ging het knagen; die studie Engels was het gewoon écht niet. Ergens zei een stemmetje in haar hoofd: ‘Dat moet je doen. En met die hardnekkige vooroordelen zal het wel meevallen, toch?’

Toen Van der Plas begon aan de studie hbo-ICT aan de Hogeschool van Amsterdam in 2014, was 7 procent van de studenten op de opleiding vrouw. In de vijf jaar dat ze studeerde, zat ze nooit bij een andere vrouw in de klas. Met haar cijfers zat het goed, toch voelde ze zich er niet senang. Een ander intern stemmetje ging de boventoon voeren: ‘Wat dóe je hier? Volgens mij hoor je hier niet.’

In 2019, na haar afstuderen, richtte Lisa van der Plas FemIT op, een netwerk voor vrouwen op de opleiding die ze zelf ook had gedaan. Binnen FemIT verbindt en verenigt ze informaticastudentes – veelal met vergelijkbare ervaringen. “Doordat ik me als student totaal niet herkende in mijn klasgenoten, ging mijn zelfvertrouwen er volledig aan. Ik heb zo vaak gedacht: eigen schuld, ík ben iets gaan studeren waar vrouwen nu eenmaal niet voor gemaakt zijn. Anders zouden ze hier toch wel rondlopen?”

Zelfverzekerdheid

Door precies die gedachtegang was ze zelf bij de open dag van de opleiding niet verder gekomen dan de drempel. Een vlugge blik op de gonzende groep jonge mensen die zich in de hal had verzameld, bevestigde haar aannames: bijna geen vrouw te zien. “Ik wist niet dat het zó erg was. Ik ben omgedraaid en naar huis gegaan. Toen heb ik een jaar lang moed verzameld en me uiteindelijk toch ingeschreven.”

Als vrouw op een technische opleiding als hbo-ICT val je, zacht gezegd, uit de toon. Zonder dat te willen ben je vaak ‘die ene’ en moet je je altijd bewijzen. En bij een onvoldoende denk je: zie je wel?

“Dat gaat zich je hoofd nestelen,” zegt Van der Plas. “Ik raakte gestrest, wilde altijd alles doen om niet te falen, voelde me alleen.” Pas tijdens een afstudeerstage bij VHTO, expertisecentrum voor genderdiversiteit in bèta, techniek en IT, vielen dingen op z’n plek. “Daar kreeg ik onderzoeken te lezen over hoe belangrijk het is om gelijken om je heen te hebben, zeker als je in de minderheid bent. Het draaide compleet om in mijn hoofd: toen begreep ik pas wat er ‘mis’ was gegaan.”

Lisa van der Plas: ‘Dat is de drijfveer van FemIT: een netwerk creëren dat ervoor zorgt dat je denkt ‘als zij het kan, kan ik het ook’.’ Beeld Daphne Lucker
Lisa van der Plas: ‘Dat is de drijfveer van FemIT: een netwerk creëren dat ervoor zorgt dat je denkt ‘als zij het kan, kan ik het ook’.’Beeld Daphne Lucker

De sluimerende gedachte dat je als vrouw verkeerd zit op een informaticaopleiding is funest, maar wel verklaarbaar, zegt Sahar Yadegari, directeur van VHTO. “Vrouwen van Lisa’s generatie zetten stappen op het gebied van studie en carrière met de optimistische gedachte dat de vrouwenemancipatie voltooid is. Dat de strijd al is gestreden door eerdere generaties. Als je dan in een omgeving komt waar er juist nog zo’n sterke bias is in het voordeel van mannen, raak je logischerwijs in de war. Jonge vrouwen kunnen minder goed duiden welke onderstromen zorgen voor het gevoel dat er iets niet klopt.”

Tijdens haar studietijd trok Van der Plas zich op aan vrouwelijke docenten, bij VHTO leefde ze op door de vrouwelijke professionals. “Ik realiseerde me hoe belangrijk het is om zichtbare rolmodellen te hebben. Als student, maar ook als professional. Dat is de drijfveer van FemIT: een netwerk creëren dat ervoor zorgt dat je denkt: als zij het kan, kan ik het ook. En dat er tegelijkertijd een groep vrouwen is met wie je je ervaringen kunt delen. Dat geeft meer zelfverzekerdheid, en dat geef je weer door.”

Cultuurverandering

Stel je voor: je doet de master Computer Science aan de Universiteit van Amsterdam – voor leken: harde informatica. Je zit met een vriend in jullie werkgroep. De klasgenoot voor jullie snapt iets niet, draait zich om – of jullie kunnen helpen? Hij kijkt je vriend aan. Jij neemt het woord, legt hem haarfijn de denkstappen uit, maar vangt een glazige dan wel vragende blik op van je klasgenoot. Na een paar seconden kijkt hij je vriend weer aan. Of hij het niet beter even kan uitleggen?

“Dat soort ogenschijnlijk kleine dingen kunnen erg frustreren. Niet serieus genomen worden, omdat je een vrouw bent,” zegt Femke Mostert (27), voorzitter van het vrouwennetwerk WiF (Women in the Faculty of Science) Students van de Universiteit van Amsterdam. Van leden hoort ze veel vergelijkbare situaties.

WiF Students vertakte in 2020 uit het al bestaande netwerk voor stafleden van de faculteit der natuurwetenschappen, wiskunde en informatica. Mostert houdt zich, net als Van der Plas bij FemIT, bezig met het organiseren van kennisdeelsessies en netwerkevents voor vrouwen in de bètahoek. “En we werken aan een mentorprogramma. Hoe vaak wij niet horen van studenten dat ze zichzelf ‘nooit zagen in deze hoek’. Dat is gek, want heel belangrijke delen van de computerwetenschap zijn juist ontworpen door vrouwen.”

Onbenut potentieel

“Het idee dat je met een wiskundeknobbel of technisch inzicht geboren wordt, en dat dat samenhangt met je sekse, is een grote misvatting,” aldus Yadegari van VHTO. “Toch is die overtuiging nog sterk aanwezig in de Nederlandse huiskamers, in de klassen, op de crèche. Er bestaat wel verschil tussen seksen, maar dat is veel meer maatschappelijk dan biologisch.” Die tendens leidt bovendien tot veel onbenut potentieel in de samenleving, zegt Yadegari. “Het klopt niet, én we kunnen het ons niet veroorloven in een tijd waarin de wereld schreeuwt om vaardige techneuten.”

Onmisbaar zijn institutionele steun en rolmodellen. Die zijn er wel, maar moeten zichtbaarder zijn, zegt Van der Plas. “Ik dacht zelf ook heel lang: als vrouw hoor je hier niet. Maar dat is grote onzin. Vrouwen zijn nodig en moeten op de opleiding en in het werkveld normaal zijn. Wij vertellen dat verhaal.”

Op open dagen van de HvA-opleiding krijgt FemIT inmiddels een eigen stand. “Zodat er nooit meer vrouwen weg hoeven te rennen zoals ik toen,” grinnikt Van der Plas.

Bij FemIT zijn meer dan 150 jonge studentes aangesloten, bij WiF Students-community al 70 studentes, en dat aantal groeit per evenement. Met het bestuur organiseert Van der Plas inhoudelijke en sociale evenementen, en gaat ze samenwerkingen aan met het bedrijfsleven. En een landelijk FemIT? Dat lijkt haar wel wat: alles om de drempel voor jonge vrouwelijke programmeurs lager te maken en te laten zien dat het wél kan. “Het liefst heb je natuurlijk een situatie waarin een netwerk als FemIT niet meer nodig is. Maar tot het zover is, gaan wij door.”

Ada Lovelace (1815-1852), grondlegger van het eerste computerprogramma

De Britse wiskundige Ada Lovelace wordt beschouwd als de eerste computerprogrammeur ter wereld. Meer dan een eeuw voordat de eerste computer het levenslicht zag, schreef Lovelace al ‘programma’s’ door symbolen volgens vaste regels te manipuleren met een ‘analytische machine’, nog voordat deze werd uitgevonden door collega-wiskundige Charles Babbage. De programmeertaal die eind jaren zeventig in opdracht van het Amerikaanse ministerie van Defensie werd ontworpen, kreeg de eervolle naam Ada. De gebruikershandleiding van deze nog steeds gebruikte programmeertaal werd goedgekeurd in 1980, op 10 december: de geboortedag van Lovelace.

Ada Lovelace oftewel Augusta Ada Byron, rond 1850. Beeld Antoine Claudet
Ada Lovelace oftewel Augusta Ada Byron, rond 1850.Beeld Antoine Claudet
Meer over