PlusBeeldspraak

Weet je nog hoe Paulie Walnuts een mop vertelde?

De maker stribbelde lang tegen, maar er draait nu toch een toegift bij The Sopranos in de bioscoop. Dat is een goede reden om de serie weer te bekijken.

Bart van der Put
Tony (James Gandolfini, midden) begraaft het verleden in The Sopranos. Beeld Alamy Stock Photo
Tony (James Gandolfini, midden) begraaft het verleden in The Sopranos.Beeld Alamy Stock Photo

Kent u Paulie Walnuts? Zeg alstublieft geen nee. Want dan ben ik stikjaloers en moet ik u feliciteren. U heeft The Sopranos nog niet gezien. U beschikt daarom over een magnifiek vooruitzicht: het is de beste serie uit de televisiegeschiedenis. Dat zeg ik, maar het is een kwalificatie die ook al jaren door echte televisiecritici van de daken geschreeuwd wordt. Breaking Bad en The Wire vervolmaken de algemeen aanvaarde Grote Drie. Soms barst er een discussie over de rangorde los en dan is The Wire de grootste.

Maar er kan natuurlijk een fundamenteel bezwaar aangetekend worden. Wat moeten we met die zogenaamde Grote Drie? Het is drie keer Amerikaans drama, drie keer misdaad en drie keer kogels om ervan af te wezen. Pief, paf, poef! Bah en boe!

Daar zit wat in. Maar het is een oppervlakkig argument van een buitenstaander, dat geheel voorbijgaat aan de rijkgeschakeerde en diepgelaagde inhoud van de Grote Drie. In The Sopranos gaat het onder veel meer over familiebanden, psychotherapie en de edele kunst van het leuteren. Dat maakt dat een serie over Amerikaanse maffiosi in New Jersey overal herkenning oproept, en daar draait het om. Maffiabaas Tony Soprano belandt bij de therapeute na een paniekaanval en zijn afgrijselijke moeder wil hem laten omleggen. Dat is het uitgangspunt, het fundament. Na aflevering 86 wil je nog steeds meer zien, maar dan is het echt voorbij. Tot je een jaar of tien later ineens denkt: The Sopranos! Nu!

Onuitwisbaar

Tony wordt omringd door kostelijk wansmakelijke handlangers, onder wie Paulie Walnuts. Dat is een betrouwbare kracht die al generaties in de familie meedraait en eigenlijk Paulie Gualtieri heet. Waar dat Walnuts vandaan komt, blijft een raadsel. Tony is te slim voor het milieu. Paulie is precies dom genoeg en kan bovendien heel goed leuteren. Hij houdt wel van een mopje op zijn tijd. Als er niet gelachen wordt herhaalt hij de mop, in de veronderstelling dat zijn gezelschap traag van begrip is. Hij mag ook graag uitweiden over het roemruchte verleden van de maffia in New Jersey.

Dat laatste gaat Tony tegenstaan. Altijd dat geleuter over vroeger. Het herhaalde ‘Tony, weet je nog?’ werkt hem uiteindelijk zo op de zenuwen dat hij met een uitbrander reageert: ‘Weet je nog is de laagste vorm van conversatie.’ Het is een uitspraak die me jarenlang is bijgebleven. Allicht. Schrijver David Chase weet exact hoe je een punt maakt, en hoofdrolspeler James Gandolfini wist er altijd raad mee. Daarom werd Tony onuitwisbaar. The Sopranos stopte in 2007, Gandolfini stierf schokkend jong in 2013. Hij was 51 en bezweek aan een hartaanval in een hotelbadkamer in Rome. Dat was dat. Maar Tony bleef. Want Tony is onuitwisbaar.

Hollywood in een notendop

Nu speelt de zoon van James Gandolfini Tony als tiener in de prequel The Many Saints of Newark. Michael Gandolfini was al als acteur actief voor hij aantrad, maar sodeju: het is nogal wat. De erfopvolging weerspiegelt een terugkerend thema in de serie en de film: jongens die in een maffiafamilie geboren worden zijn tot een gewelddadig bestaan veroordeeld. Een Gandolfini ontkomt er niet aan een Soprano te worden. En David Chase, de man van ‘Weet je nog is de laagste vorm van conversatie’, ontkwam er niet aan om naar de maffia in New Jersey terug te keren. Weet je nog hoe het was toen Tony’s vader in 1967 jarenlang moest brommen en hoe oom Dickie toen de honneurs waarnam? Dat is de Sopranosfilm in een notendop.

Chase wilde er niet aan, jarenlang hield hij de boot af. Maar hij moest toch wat met zijn gefnuikte filmambities. In 2012 maakte hij zijn debuutfilm Not Fade Away, over een stel tieners die in de jaren zestig een rockband beginnen. Het werd geen succes en daarom een blok aan zijn been. Dit is Hollywood in een notendop: The Sopranos was geweldig, dus die Sopranosfilm willen we maken. Meer van hetzelfde en hooguit een klein beetje anders verkoopt meestal goed. Daarom draait er volgende week een nieuwe Ghostbusters in de bioscoop. Daarom komt er volgende maand een nieuw deel van The Matrix uit. Daarom zit Tom Cruise volgend jaar weer in de cockpit in een nieuwe Top Gun. Weet je nog? Dat was die film met die straaljagers uit de jaren tachtig.

Ik weet het nog, Paulie. Je hoeft die oude mop echt geen twee keer te vertellen. Ik had hem meteen door.

The Many Saints of Newark is vanaf morgen te zien in Arena, City, De Munt, Pathé Noord, Tuschinski, Filmhallen en Soho House.

Meer over