PlusDe wandeling

Wandelen langs likeurstokerijen en proeflokalen

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer lopen ze langs de likeurstokerijen en proeflokalen om warm te worden.

Floor Van Spaendonck en Gijs Stork
null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl
A. Wynand Fockink. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
A. Wynand Fockink.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

A. Likeurstokerij Wynand Fockink uit de Pijlsteeg presenteert sinds 1679 vele jenevers en likeuren, op smaak gemaakt met vruchten, kruiden en bloemen. De likeurstokerij en distilleerderij had in haar glorietijd panden tot op de Oudezijds Voorburgwal en was tot eind vorige eeuw de grootste likeurfabriek in Amsterdam. In 1954 werd het bedrijf overgenomen door concurrent Lucas Bols. Het proeflokaal en de slijterij-distilleerderij bleven onder de oude naam opereren.

Tussen 1988 en 1993 was het pand gekraakt, maar daarna werden het proeflokaal en het merk weer nieuw leven ingeblazen. Er komen hier dagelijks vaste gasten, zoals de Herenclub WFMC, die een echte Wynand Fockink-collectie beheert – schilderijen incluis. Ook Jennifer Tosch van Black Heritage Tours brengt haar gasten hier voor een borrel net als Sanne Pols, die LGB-tours organiseert. In het proeflokaal heersen nog de regels van weleer, zoals het buigen voor het eerste slokje dat men slurpt uit een traditioneel tulpglas. De notitie boven de deur ‘Ssstt, hier rust de Jenever’ betekent ook echt dat harde praters en schreeuwers worden geweerd.

B. De Drie Fleschjes. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
B. De Drie Fleschjes.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

B. We lopen naar het proeflokaal De Drie Fleschjes, uit 1650, op de driesprong Gravenstraat, Eggertstraat en Blaeustraat. Ook hier lijkt het verleden buiten – maar vooral binnen – te hebben stilgestaan. Zo hangen bij de bar nog de tinnen maatbekers waarmee de flessen van klanten werden gevuld en staat het drankorgel met vaten klaar voor bezoek. Volgens de overlevering kwamen Rembrandt en Michiel de Ruyter hier ook al over de vloer.

Rond 1600 werden de eerste jeneverstokerijen in de stad gevestigd en groeide het aantal likeurstokerijen. Op het hoogtepunt in 1879 waren er dertig stokerijen, daarvan is nu nog slechts een enkele over. Zo verging het ook De Drie Fleschjes, waarvan alleen het proeflokaal nog over is, nadat distilleerderij Bols eigenaar was geworden.

C. Om de hoek ligt op nummer 3 van de Kolksteeg het klassieke proeflokaal In De Wildeman met sporen uit het verleden, toen er oude jenever onder de naam Oorlam werd gemaakt en verkocht. Eberwin Lefert kocht het bedrijf omstreeks 1790, hij voegde het maken van likeuren aan het arsenaal toe. Een eeuw later werden de oude panden gesloopt en kwam er een fabriek die doorliep tot aan Nieuwendijk 136-140. In 1971 stopte de productie en nu is het proeflokaal vooral bekend om de vele speciaalbieren.

D. A. van Wees. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
D. A. van Wees.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

D. Via de Brouwersgracht lopen we naar de welbekende A. van Wees Distilleerderij de Ooievaar in de Driehoekstraat. Op deze driesprong is Van Wees overal aanwezig. Hoewel Van Wees sinds 1782 actief is, kwam de zaak pas in 1922 naar de Driehoekstraat. Van Wees heeft op de Herengracht een proeflokaal en biedt cursussen aan om kennis over te dragen.

E. We gaan naar Westerstraat 176 om sporen van de likeurstokerij Van Zuylekom, Levert & Co te bekijken. Deze likeurstokerij was gevestigd aan de Anjeliersgracht (na de demping in 1862 omgedoopt tot Westerstraat), in het ‘Rinsche Anijsvat’. In 1684 kocht Jacob Bols dit bedrijfje, bestaande uit een huis, erf, stokerij en winkel. Met broer Benjamin stookte hij hier brandewijn, gedistilleerde wateren en azijn. In 1982 ging het bedrijf ter ziele. Sinds enige tijd blaast Merel Ligtelijn het merk nieuw leven in. Zij trof het bedrijfsarchief aan in een tuinhuis, waarna ze ermee aan de slag ging.

F. Op Rozengracht 99-111 stond vanaf 1649 likeurstokerij ’t Lootsje, voorheen Likeurstokerij Erven Lucas Bols. Hier heeft de stokerij zich tot de jaren zeventig ontwikkeld tot een van de meest succesvolle bedrijven. Bols vertrok uit de stad, maar opende in 2007 een nieuw proeflokaal in de Paulus Potterstraat. Het rijtje voormalige Bolspanden werd in 1994 verbouwd tot ateliers en winkels.

G. Likeurstokerij ’t Schipblok van H.P. van Dijk. Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork
G. Likeurstokerij ’t Schipblok van H.P. van Dijk.Beeld Floor van Spaendonck en Gijs Stork

G. Tot slot nog de likeurstokerij ’t Schipblok van H.P. van Dijk in de Oude Hoogstraat, waarvan slechts de gevel is overgebleven. Dit pand diende als proeflokaal van de stokerij die gevestigd was op Oudezijds Achterburgwal 130. De gevelsteen in de Oude Hoogstraat verwijst naar de naam van de stokerij en de spreuk daaronder waarschuwt tegen overmatig drankgebruik. Aan de gevel leeuwen met in de klauwen een wapenschild met een flapkan: een drinkkan met een klep.

H. Met zicht op februari na Dry January en de horecadrooglegging door corona, lopen we naar de winkel van Wynand Fockink in de Pijlsteeg voor een fles Volmaakt Geluk.

Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Amsterdam door! Gijs & Floor – wandelen met een frisse blik op de stad, ­Uitgeverij Fjord, €22,50.

Meer over