PlusDe wandeling

Wandelen langs de tekeningen van Gerrit Lamberts

Goede vrienden Floor van Spaendonck en Gijs Stork houden van de stad en haar verhalen. Elke week wandelen ze volgens een ander thema, zo pik je ook nog eens wat op. Deze keer wandelen ze met stadstekenaar Gerrit Lamberts (1776-1850) door het centrum. In het Stadsarchief en het nieuwe boek van Van Spaendonck en Stork zijn vanaf 1 april Lamberts tekeningen en wandelingen te zien.

Floor Van Spaendonck en Gijs Stork
null Beeld Laura van der Bijl
Beeld Laura van der Bijl

A. ‘Ze kennen het lazerus krijgen!’ klonk het op de Herenmarkt bij de soeploodsoproer op 3 juli 1835. Gerrit Lamberts stond hier om de rellen te tekenen. Jordanezen vochten met dakpannen tegen de belastingmaatregelen waarbij de soepkiosk in brand vloog. De Amsterdamse politie vluchtte en uit Den Haag werden 1400 man infanterie, twee eskadrons cavalerie en artilleriegroepen gehaald voor ordeherstel. De soeploods werd weer opgebouwd en stond tot 1900 op de Herenmarkt.

Soeploodsoproer. Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam
Soeploodsoproer.Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam

B. Over de Keizersgracht lopen we naar de achterkant van de Westerkerk. Gerrit Lamberts maakte hier een tekening vol loof en rust. Een schril contrast met de drukte die er nu vaak heerst wanneer de lhbtq-gemeenschap bij het monument samenkomt om te herdenken of te vieren. Kunstenaar Karin Daan maakte het monument in 1987 en vertelde later dat de taxichauffeurs van de standplaats die tussen de driehoeken ligt, de hoeders zijn van de driehoeken.

Keizersgracht. Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam
Keizersgracht.Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam

C. We lopen naar Prinsengracht 353-359 waar Brouwerij Root Hert was gevestigd. In de gevels zien we verschillende ronde medaillons met rode herten. De schilder Gabriël Metsu woonde ernaast in de Oude Noldersgang en hij schilderde rond 1662 De oude drinker met op de bierton het logo van de brouwerij. In de Oude Noldersgang worden de kunsten nog steeds uitgeoefend, onder anderen door fotograaf Viviane Sassen die haar werk daar toont in Gallery Stevenson.

D. Mooie welkomstwoorden stonden vroeger boven op de entree van de vermaaktuin en het doolhof aan de Prinsengracht 336-338. De tuin werd in 1602 aangelegd en stond vol beeldengroepen en mechanische poppen die historische en Bijbelse taferelen uitbeelden. Gerrit Lamberts tekende de ingang van het doolhof met een fontein erbij. Het minipretpark werd verkocht in 1862 en alleen David, Goliath en de schilddrager zijn nog te zien in het Amsterdam Museum.

Prinsengracht.  Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam
Prinsengracht.Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam

E. We lopen door naar het Leidseplein waar Gerrit Lamberts behalve de schouwburg ook een opvallende tent tekende, het zogenaamde Panorama waar grote schilderingen te zien waren. Het eerste doek uit 1816 toonde de Slag bij Waterloo en in 1818 volgde een panorama-afbeelding van Amsterdam, geschilderd door Cornelis de Kruijf en Wijbrand Schaap. We lopen naar het Kleine-Gartmanplantsoen en kijken net als Gerrit Lamberts achterom. Waar toen een landelijk weggetje liep, zie je nu poptempel Paradiso uit 1879, debatcentrum De Balie uit 1891 en het Hirschgebouw dat in 1912 opende. Rechts staat de Citybioscoop van architect Jan Wils uit 1935 en in het plantsoen staan de reptielen van kunstenaar Hans van Houwelingen met de titel Blauw Jan (1994).

Panoramagebouw. Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam
Panoramagebouw.Beeld Gerrit Lamberts/Stadsarchief Amsterdam

F. Bij de Weteringstraat stellen we ons bij de brug de Weteringpoort voor. Op de tekening van Lamberts zien we dat het een kleine stadspoort was. In 1840-1841 werd de poort vervangen door een barrière met een tolhuis. Nu rest alleen de gelijknamige brug.

G. Via de grachten lopen we naar het Thorbeckeplein vernoemd naar staatsman Thorbecke, een tijdgenoot van Lamberts. Het plein loopt over in het Rembrandtplein waar vertier centraal staat. We kijken rechts de Amstelstraat in en herinneren ons de fameuze disco iT waar onlangs het eerste museum voor housemuziek, Our House is geopend.

H. Bij de Munttoren stond in de 19de eeuw de herenclub Sociëteit de Munt. Daarachter aan het Singel lag de RoXY, van 1987 tot 1999 de beroemdste en beruchtste nachtclub van Amsterdam. Zo flamboyant als deze club was, zo tragisch was het einde van de RoXY toen op 21 juni 1999 – na de begrafenis van RoXY-oprichter Peter Giele – de club afbrandde. Alles wat rest is te zien in het boek Het RoXY Archief van fotograaf Cleo Campert.

Zelfportret van Gerrit Lamberts. Beeld
Zelfportret van Gerrit Lamberts.

I. Veel plaatsen in de stad zijn ooit locatie geweest van rellen en opstanden, maar het Spui spant de kroon. Een belangrijk markering van de maatschappelijke veranderingen in in de jaren zestig waren de ludieke happenings van de provo’s bij het beeld Het Lieverdje. Op een tekening van Lamberts staat het weeshuis voor katholieke meisjes, het Maagdenhuis, dat werd gebouwd tussen 1783 en 1787.

J. De Nieuwezijds Voorburgwal volgen we tot aan het Kattegat; de bochten in de straat herinneren aan het water dat hier meanderde tot aan de demping in 1884. We doorkruisen de straatjes bij het begin van het Singel en banen ons een weg door de drukte naar de Herenmarkt, waar afgezien van spelende kinderen een grote rust heerst.

Floor van Spaendonck en Gijs Stork, Gerrit Lamberts’ Amsterdam door Gijs en Floor, Uitgeverij Wbooks, €24,95.

Meer over