PlusInterview

Waarom hebben mannen nog altijd een hoger salaris, en wat gaan we eraan doen? ‘Vertel vrouwen wat je verdient’

Sophie van Gool: ‘Hoe lang moet je tegen dat glazen plafond aan blijven bonken?’   Beeld Nina Schollaardt
Sophie van Gool: ‘Hoe lang moet je tegen dat glazen plafond aan blijven bonken?’Beeld Nina Schollaardt

Op de Zuidas ontdekte Sophie van Gool (29) dat mannen nog altijd meer verdienen dan vrouwen en vaker topfuncties hebben. Ze schreef er een boek over. Aan de hand van vijf stellingen legt ze uit wat de loonkloof in stand houdt en hoe die kan worden gedicht.

Raounak Khaddari

Sophie van Gool bleef niet stilzitten toen ze, tegen haar verwachtingen in, van dichtbij zag hoe de ongelijke verhoudingen tussen mannen en vrouwen zich in de praktijk uitten. “Vroeger dacht ik dat er geen verschil was tussen mannen en vrouwen op de werkvloer. We wonen toch in Nederland?”

Pas toen Van Gool na haar studie economie aan de UvA op de Zuidas aan de slag ging ondervond ze hoe het écht zat. “Ik dacht: wow. Aan de top waren heel weinig vrouwen en de ondersteunende functies, zoals bijvoorbeeld secretaresses en receptionisten, werden zelden door mannen vervuld. En zelfs als vrouwen dezelfde functie vervulden als een man, ­waren ze blijkbaar niet gelijk: mannen verdienen nog ­altijd meer dan vrouwen.”

In Nederland verdienen vrouwen gemiddeld 14 procent minder per uur dan mannen, blijkt uit cijfers van het CBS. Om daar wat aan te doen, stopte Van Gool als strategieconsultant en begon ze met haar eigen bedrijf training en ­advies te geven over hoe ‘we’ de loonkloof kunnen dichten. Vooroordelen, onjuiste verklaringen en smoesjes krijgen nog altijd de ruimte om de loonkloof te legitimeren. In haar boek komt de econoom en ondernemer met feiten en rekent ze met die misverstanden af. Van Gool reageert hier op een aantal stellingen.

Pas als vrouwen geen deeltijdprinsesjes meer zijn en fulltime gaan werken, kunnen we het hebben over de ongelijke salarissen.

“Dat is echt onzin. Het is een heel makkelijk excuus dat vaak wordt gebruikt,” zegt Van Gool. “Het is een drog­reden. En een afleiding om niet écht na te hoeven denken over oplossingen. Zullen we gratis kinderopvang regelen? Nee, eerst moeten alle vrouwen fulltime gaan werken. Zullen we het hebben over ouderschapsverlof? Nee, eerst moeten alle vrouwen fulltime gaan werken. Zullen we ­onbetaald werk gelijker verdelen? Nee, eerst moeten alle vrouwen werken. Het is echt een bullshitsmoes die het probleem bij vrouwen legt. Terwijl dit een collectief probleem is.”

In Nederland is de helft van de vrouwen niet financieel onafhankelijk en werken hoogopgeleide vrouwen voornamelijk in deeltijd; slechts 40 procent heeft een fulltime baan, blijkt uit CBS-cijfers. Van Gool: “Er wordt vaak de suggestie gewekt dat mannen het harde werk doen en brood op de plank brengen, terwijl vrouwen rustig thuiszitten of koffiedrinken met vrienden. Feit is, zo blijkt uit onderzoek van Oxfam, dat vrouwen het leeuwendeel van het onbetaalde en onderbetaalde werk doen. Onze maatschappij kan niet draaien zonder mantelzorgers, zonder dat er voor de kinderen wordt gezorgd. Daar is onze economie afhankelijk van.”

“Het werk van vrouwen is vaak onbetaald of ­onzichtbaar. En hoewel ze minder verdienen en minder betaald werk doen, hebben zij minder vrijheid en vrije tijd dan mannen. Dus nee: we kunnen het nú hebben over ­ongelijke salarissen, omdat het nú een probleem is van ons allemaal.”

Vrouwen hebben minder ambitie en dat zie je terug in hun salaris.

“Ook onzin,” zegt Van Gool stellig. “Ja, er zijn minder vrouwen aan de top. Wat je ziet is dat vrouwen tegengewerkt worden, geen promotie krijgen of worden afgescheept met heel vage feedback. Als je de hele tijd goed presteert en niet hogerop komt, kan het zijn dat je afdruipt en bijvoorbeeld voor jezelf begint. Dat betekent niet dat je geen ­ambitie hebt. Maar hoe lang moet je tegen dat glazen plafond aan blijven bonken?”

Of je nu een man of vrouw bent, als je hard genoeg werkt, kom je vanzelf aan die top.

Mark Rutte zei in 2017 over het gebrek aan vrouwelijke ­ministers en staatssecretarissen van de VVD in het kabinet: “Ik had graag meer vrouwen willen hebben, maar uiteindelijk geldt: we gaan voor de beste mensen. Het is wat het is.” “Maar zo werkt het niet,” zegt Van Gool. Vooral het geloof in de meritocratie staat volgens haar kansengelijkheid in de weg. “Daarmee pretenderen we dat wie de top niet bereikt, niet hard genoeg zijn best heeft gedaan. Dat klopt niet. Sowieso is kwaliteit supersubjectief. Je kijkt niet alleen naar een cv, maar ook naar de persoon erachter.”

De auteur wijst op een recente studie van de UvA en Universiteit Utrecht. De onderzoekers ­reageerden meer dan 4600 keer op bestaande vacatures. Telkens werden alleen de namen en de moedertaal van de sollicitanten aangepast. De kans dat een sollicitant met een Nederlandse achtergrond wordt benaderd, bleek 30 procent groter dan die voor kandidaten met een migratieachtergrond.

Ook zijn leidinggevenden eerder geneigd mensen zoals zichzelf aan te nemen, legt Van Gool uit. Troosteloos feitje: er zijn meer Nederlandse ceo’s die Peter heten dan directeuren die vrouw zijn. “Heel vaak nemen ze mensen aan die op zichzelf lijken. Dan kun je wel zeggen dat iedereen dezelfde kans krijgt en er voor kwaliteit wordt gekozen, maar dat is niet zo. Dus hoe hard je ook werkt, soms blijf je tegen dat glazen plafond aan bonken. Iedereen die afwijkt van de norm heeft het lastiger en krijgt vooralsnog niet dezelfde kansen als de hetero, witte man. Dat geldt ook voor lhbtq-personen.”

“Wat ook meespeelt is dat het stereotiepe beeld dat we hebben van een leider vaak niet overeenkomt met dat van een vrouw. Helemaal niet met een vrouw van kleur. Dat zie ik heel vaak bij workshops. Als ik mensen vraag om aan een leider te noemen, vallen namen als Obama, Einstein, Rutte. Bijna nooit een vrouw.”

“Vrouwen die wel op een leiderschapspositie komen, zorgen voor kortsluiting. Het beeld klopt niet en daarom gaan mensen de vrouw in kwestie extra kritisch beoordelen en allemaal criteria erbij halen die er niet toe doen. Kijk naar burgemeester Halsema. Of naar Cora van Nieuwenhuizen. Toen zij het Binnenhof ­opliep, vroeg een journalist of ze over haar outfit had nagedacht. Alsof we dat aan Rutte zouden vragen.”

Mannen moeten zich actief inzetten om een einde te maken aan de loonkloof.

“Absoluut. We hebben het hier niet over een individueel probleem, maar over een maatschappelijk probleem. Dit gaat over vrouwen én over mannen en ieder ander. We moeten dit samen oplossen. Dus ja, mannen, we hebben jullie nodig. Kleine dingen helpen al: laat vrouwen uitpraten in een vergadering. Als je een team mag samenstellen, wees dan geen Rutte en kies vrouwen. Praat op de werkvloer over salarissen en vertel aan vrouwen wat je verdient als je weet dat ze gaan onderhandelen.”

Ook mannen hebben baat bij de emancipatie van vrouwen. Uit onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau blijkt bijvoorbeeld dat mannen meer tijd willen doorbrengen met hun kinderen. Soms is dat financieel niet haalbaar of werkt de werkgever niet mee.

Van Gool: “Mannen zitten ook vast in een keurslijf. Er is een cultuur waarbij mannen fulltime werken; als we die doorbreken kunnen we gaan nadenken over de vraag hoe we het ­arbeidsleven zouden willen inrichten in plaats van ons te conformeren aan een vorm die al jaren klaarligt.”

Ook benadrukt de econoom dat mannen niet alleen maar moeten meepraten. “Er zijn nu overwegend witte, heteromannen aan de macht. Vaak hoor je dat ze diversiteit en vrouwen aan de top ook belangrijk vinden. Als je zegt dat er plekken vrijgemaakt moeten worden en ze hun eigen positie moeten opgeven, lijkt het allemaal toch minder ­belangrijk.”

De oplossing ligt bij de overheid.

Er ligt in elk geval een grote taak bij de overheid, vindt Van Gool. “Het is al bij wet verboden om mensen ongelijk te ­betalen voor hetzelfde werk, maar het gebeurt nog steeds omdat het lastig te controleren is. Veranderingen op andere vlakken kunnen ook helpen: onbetaald werk moet beter worden verdeeld. Zorg dat ouders gelijkwaardiger de zorg voor hun kinderen op zich kunnen nemen. Dat kan door mannen ook zwangerschapsverlof te geven bijvoorbeeld. Gratis of beter betaalbare kinderopvang is daar ook een belangrijk onderdeel van.”

Of Van Gool er vertrouwen in heeft dat de loonkloof ooit wordt gedicht en vrouwen evenveel kansen krijgen om aan de top te komen als mannen? “De ene dag meer dan de andere. Het mag sowieso wat sneller gaan allemaal. De veranderingen nu gaan tergend langzaam.”

Sophie van Gool: Waarom vrouwen minder verdienen en wat we eraan kunnen doen, Business Contact, €22,99.

Meer over