PlusReportage

Torens bouwen van takken en mediteren in het bos: juf Tine geeft elke week buiten les

Elke week krijgen leerlingen van de Buitenveldertse Montessorischool een dag les in het Amsterdamse Bos. Juf Tine leert de kinderen rekenen en taal, maar met aandacht voor de natuur. Ook als het regent: ‘Daar worden ze weerbaar van.’

Gijs Verhoef
Groep 6 van de Buitenveldertse Montessorischool mediteert tijdens een buitenles in het Amsterdamse Bos. ‘Concentreer je op de geluiden van de natuur.’ Beeld Sophie Saddington
Groep 6 van de Buitenveldertse Montessorischool mediteert tijdens een buitenles in het Amsterdamse Bos. ‘Concentreer je op de geluiden van de natuur.’Beeld Sophie Saddington

Leerlingen van groep 6 van de Buitenveldertse Montessorischool struinen door het bos. Ze zijn op zoek naar takken. “We moeten vier hoge takken hebben,” roept een leerling. Een ander sleept een stapel takken naar het grasveld. Ze wordt nageroepen door Max (9): “Bewaak ze, zodat ze niet afgepakt worden.”

Van de verzamelde takken moeten de leerlingen een zo hoog mogelijke toren bouwen. Juf Tine Nieboer (26) loopt op haar bergschoenen tussen de kinderen: “Hebben jullie al een plan?” Voor de leerlingen van groep 6 is een dag in het bos vaste prik; zij krijgen elke woensdag buiten les.

Nieboer neemt haar groep mee naar het Amsterdamse Bos en op een groot grasveld geeft ze lessen over de natuur, rekenen, taal en mindfulness. Ze doet dit in blokken van tien weken met de bovenbouw. Elk blok komt er een andere groep; voor de zomer volgt nog groep 7. “Ik geef het liefst buiten les. Het groepsgevoel, het samenwerken en het beroep op de creativiteit van de kinderen vind ik leuk aan deze manier van lesgeven. Vaak ga ik in de klas door op wat we buiten gedaan hebben, of andersom.” Als het regent, gaat de les gewoon door. “Gepiep doen we niet aan, daar worden de leerlingen weerbaar van. De natuur gaat zijn gang en wij moeten ons aanpassen.”

Bewegen en rennen

Vandaag gaat de klas door op de les van vorige week. Toen hebben ze kubussen gemaakt van takken. Nu moet het een toren worden. Dat valt onder rekenen (ruimtelijk inzicht en inhoud), maar ze doen ook breuken door ze uit te tekenen. Gui (10) en Lucas (9) zijn onderweg naar het bos om takken te zoeken. “Onze toren wil nog niet echt lukken. Hij stort bijna in.” De jongens vinden het buiten leuker dan in het klaslokaal. “Hier voel en ruik je de les, als je een boek leest in de klas, zie je het alleen. Buiten bouwen we hutten en spelen we spellen.”

Ruza (10) heeft van takken en touw haringen gemaakt om haar toren te ondersteunen. “Ik vind dit heel leuk, want je bent creatief bezig in plaats van in een schrift te werken. Als het regent vind ik het minder leuk, maar dan is buiten nog steeds beter dan binnen les.”

Verderop staat een vierkante toren op het punt van instorten. Daan (10) en Aila (9) houden hem overeind terwijl anderen op zoek zijn naar extra takken om de toren te verstevigen. “Buitenles is heel leuk, omdat je veel kan bewegen en rennen. Dingen bouwen vind ik het leukst om te doen.” Terwijl ze vertellen stort van een ander groepje de toren in.

“Er bestaat geen goed of fout in de natuur. Als je toren instort, bouw je hem nog een keer op.” Volgens Nieboer ligt er buiten minder druk op de kinderen. “In de klas vallen je fouten eerder op. Hier is er letterlijk ruimte om jezelf te zijn. De kinderen leren hier zo veel: weerbaarheid, sociale vaardigheden, samenwerken, motoriek – sommige kinderen konden niet eens een knoop leggen – en zo kan ik nog wel even doorgaan.”

Tine Nieboer, verkozen tot Buitenlesleerkracht van het Jaar. ‘Hier is er letterlijk ruimte om jezelf te zijn.’ Beeld Sophie Saddington
Tine Nieboer, verkozen tot Buitenlesleerkracht van het Jaar. ‘Hier is er letterlijk ruimte om jezelf te zijn.’Beeld Sophie Saddington

Het is goed voor de doorgaans stadse kinderen om het bos in te gaan. “Ik kom uit Friesland, daar is het normaal om buiten te zijn. Je merkt een verschil bij kinderen uit de stad, die staan verder van de natuur.”

De les wordt begeleid door vier ouders. Annemieke van der Schee, moeder van Max, is enthousiast over de buitenlessen. “Mijn zoon vindt het fantastisch. Hij kijkt er elke week weer naar uit. Mijn jongste zoon heeft nu al zin in de buitenlessen van Tine. Dan zegt hij: ‘Nog twee jaar, dan mag ik ook naar buiten.’”

De geluiden van de natuur

Na een inspectie van alle torens staat mindfulness op het programma. Op zelf meegebrachte kleedjes gaan de leerlingen in een halve cirkel om Nieboer heen zitten. In kleermakerszit en met hun ogen dicht luistert de groep naar de juf: “Concentreer je op de geluiden van de natuur.” Iedereen is stil. Je hoort vogels fluiten, tjilpen en kwetteren. Het waait zacht en de zon schijnt.

“Ik vind mediteren best rustgevend.” Boris (10) zit met zijn ogen dicht en luistert naar de ademinstructies van de juf: “Adem in, hou vast, adem uit. Herhaal bij jezelf: ik ben kalm.”

Na het mediteren volgt een activiteit waarbij de leerlingen met hun zintuigen aan de slag moeten. Deze keer moeten ze een mandala maken met dingen die ze vinden in het bos. Van takjes, bladeren, bloemen en steentjes maken de kinderen symmetrische cirkels. Hiermee moeten ze laten zien hoe ze zich voelen of zouden willen voelen.

“Die boom daar is mijn lievelingsboom.” Daan wijst naar een omgevallen boom die tussen de struiken verstopt ligt. “Je kunt er makkelijk in klimmen en je kunt dan lekker liggen. Soms nemen we een boek mee en mogen we lezen op een lekker plekje in het bos, dat doe ik altijd daar.” De boom is nu overwoekerd met witte draden.

De leerlingen zijn bang dat het om de eikenprocessierups gaat, maar Nieboer legt uit dat het motten zijn en dat de rups zich nog nauwelijks laat zien. “De boswachter heeft nestkastjes voor vogels geplaatst en bloemen geplant die de sluipwesp aantrekt. Zo zijn er meer natuurlijke vijanden van de rups.”

De groep leert meer over de natuur. Jonathan (11): “Soms gaan we het bos in om planten te zoeken. Daarmee maken we dan soep of brandnetelthee.” Nieboer: “Dit is heel belangrijk, want we moeten de natuur beschermen. Maar als je geen connectie hebt met de natuur lukt dat niet. Je weet dan niet wat je moet beschermen.”

Buitenlesleerkracht van het jaar

Met haar buitenlessen is Nieboer in de prijzen gevallen; ze is verkozen tot Buitenlesleerkracht van het Jaar. De prijs, die voor het eerst uitgereikt wordt door IVN Natuureducatie en Jantje Beton, werd door een vak- en kinderjury aan haar toegekend.

“Ik ben heel trots op juf Tine. Je wordt niet zomaar de beste juf van het jaar,” zegt Gaia (9). “We doen veel leuke activiteiten. De juf verzint telkens weer wat nieuws.”

Nieboers ambitie om buiten les te geven is begonnen in Zweden. Daar deed ze een opleiding outdoor environmental education and outdoor life. “Het Scandinavische onderwijs spreekt mij erg aan. Mensen gaan daar veel meer naar buiten en lijken beter los te kunnen laten. Hier zijn we daar soms bang voor. Loslaten is juist goed. Daar worden kinderen zelfstandig van. Kinderen moeten leren om risico’s te nemen. Het is niet erg om soms te vallen en vies te worden of in de regen te staan.”

“Er zijn tegenwoordig veel ouders die met de beste bedoelingen al het risico uit het leven van hun kind verbannen, maar ik vind het nemen van risico’s juist ontzettend belangrijk voor de ontwikkeling van kinderen. Buitenlessen kunnen voor ouders en leerkrachten die meer gevaar zien, een mooie eyeopener zijn.”

Leerlingen maken een toren van takken. Beeld Sophie Saddington
Leerlingen maken een toren van takken.Beeld Sophie Saddington
Meer over