Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Strauss’ Salome – een grandioos schandaalsucces

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Niet eerder in de muziekgeschiedenis waren zo veel grote namen afgekomen op een opera als op 16 mei 1906 in Graz, bij de Oostenrijkse première van Richard Strauss’ eenakter Salome. Gustav Mahler was er, met zijn vrouw Alma. Giacomo Puccini. Alexander Zemlinsky en zijn zwager Arnold Schönberg, die zes leerlingen had meegenomen, onder wie Alban Berg, later zelf zeer beroemd.

Er was nog iemand die zich erop voorstond bij de première aanwezig te zijn geweest, maar daarvoor is nooit bewijs gevonden. En het is de vraag of we de man, die door de kleinkinderen van Richard Wagner Onkel Wolf werd genoemd, wel op zijn woord kunnen geloven.

Mahler zat bij de opvoering van Salome met wrok in zijn lijf, want hij had de opera als eerste in Oostenrijk graag in Wenen gedirigeerd, ware het niet dat hij stuitte op een onverbiddelijke Weense censor. Voor een stuk waarin een jong meisje (Salome) geilt op een profeet (Johannes de Doper), hem laat onthoofden als hij haar versmaadt en zij hem daarna op zijn lippen kust, was in de dubbelhartige hoofdstad geen plaats. Ook al omdat de tekst die Strauss toonzette een toneelstuk was van de Engelse ‘degeneré’ Oscar Wilde.

En dan hadden ze de hevig dissonante muziek nog niet eens gehoord.

Strauss maakte het weinig uit. Zijn opera werd een grandioos schandaalsucces dat al snel in vele operahuizen ter wereld werd opgetuigd en vervolgens gretig door de critici werd afgefakkeld. Vooral in Amerika wonden de scribenten zich hevig op, waarbij meer dan eens woorden als pornography, horror en ugly music vielen.

In Boston wijdde een dominee zowaar zijn preek aan het schandalige stuk. Onsterfelijke zin: ‘Het thema van de opera kan niet worden besproken in het gezelschap van vrouwen.’

De Nationale Opera. Richard Strauss-Salome (concertant), 6/2 (14.00 uur), 12 en 14/2 (19.30 uur) in Nationale Opera & Ballet.

Meer over