PlusAchtergrond

Stichting !Woon bestaat vijf jaar en laat graag de tanden zien: ‘Vaak weten bewoners niet wat hun rechten zijn’

Loden leidingen, hoge huren en borg die niet wordt terugbetaald. Stichting !Woon bestaat vijf jaar, en in die periode is de woonhulpverlening praktisch onmisbaar geworden. ‘Veel mensen voelen zich klein als ze tegenover instituties staan.’

Marc Kruyswijk
Jacqueline van Loon en Evert Bartlema , directieleden van Stichting !Woon. ‘Wij zijn nu misschien wel vijf keer zo hard nodig als vijf jaar geleden.’
 Beeld Daphne Lucker
Jacqueline van Loon en Evert Bartlema , directieleden van Stichting !Woon. ‘Wij zijn nu misschien wel vijf keer zo hard nodig als vijf jaar geleden.’Beeld Daphne Lucker

Vijf jaar geleden waren loden leidingen in Amsterdam nog geen probleem. Ze waren er wel, maar diep onder de grond, onzichtbaar voor bewoners. Maar het water dat uit de kraan liep, werd aangevoerd door leidingen die, zo realiseren we ons nu, een gezondheidsrisico met zich meebrengen.

Inmiddels weten we beter dus. Loden leidingen zijn herkend als probleem: het onderwerp staat op de agenda, er wordt over gesproken door beleidsmakers, deskundigen trekken langs deuren en dalen af in kruipruimtes en op allerlei plekken worden de leidingen vervangen.

Aanjager in de discussie over lood is !Woon geweest, de stichting die zich hard maakt voor bewoners in de breedste zin van het woord. Waarnaar Amsterdammers die behoefte hebben aan advies over hun huis of hun relatie met de verhuurder zich kunnen wenden. Een deskundige club die, indien nodig, niet te beroerd is de tanden te laten zien. Volgende week viert Stichting !Woon haar vijfde verjaardag. Een moment om bij stil te staan, zeggen directieleden Jacqueline van Loon (63) en Evert Bartlema (62). “Wij zijn nu misschien wel vijf keer zo hard nodig als vijf jaar geleden.”

Scherpe kantjes

Want er is nogal wat veranderd, de afgelopen jaren. De wooncrisis deed zijn intrede: de markt joeg en jaagt de maandelijkse woonlasten van Amsterdammers door het dak. Steeds meer mensen wonen te duur, als ze al een huis kunnen vinden. Wonen als grondrecht is hoe langer hoe meer allesbehalve vanzelfsprekend geworden.

Allemaal zaken waar !Woon op zichzelf niet zoveel aan kan doen, zegt Bartlema. “Wij vinden iets van het woonbeleid, maar we gaan er niet over. Onze taak is het om mensen bij te staan die ermee te maken hebben. Het beleid is er, wij helpen huurders onderlangs, om iets van de scherpe kantjes van dat beleid af te halen. Betalen mensen niet te veel? En ook helpen we allerlei expats die van de huisbaas de borg niet terugkrijgen. Het houden van de borg is voor eigenaren vaak een verdienmodel, de expat gaat toch weg.”

Bartlema wil maar zeggen: “Het beleid is niet altijd goed geweest, het heeft vervelende effecten gehad. Onze rol is te laten zien waar het beleid niet goed werkt. Wij kunnen beleid niet bijstellen, dat moet de politiek doen.”

Blije bewoners

Nog zo’n voorbeeld: de belangen van bewoners van renovatieprojecten, zoals die ook de komende jaren zo vaak op de agenda staan. Volgens Van Loon vinden corporaties die dergelijke projecten in voorbereiding hebben !Woon regelmatig ‘lastig’. “Bijvoorbeeld als wij bewoners daarbij begeleiden. Wij helpen hen met hun positie. Wat zijn hun rechten? Dat kan soms een vertragend effect hebben. Maar zij moeten zich realiseren, en doen dat vaak ook wel, dat verhuurders vooral blij moeten zijn met blije bewoners. Tegendruk hoort er dan bij.”

Vijf jaar geleden ontstond !Woon dus. Uit een fusie tussen het Amsterdams Steunpunt Wonen (ASW) en de Wijksteunpunten Wonen (WSW). De organisatie groeide en de slagkracht nam toe. En de deskundigheid, zegt Bartlema. “We hebben nu deskundigen op allerlei terrein. Neem die loden leidingen: niet iedere vestiging heeft precieze deskundigheid in huis, maar voor de hele stad kunnen we dat wel bieden doordat we mensen hebben die zich daarin specialiseren. Die kunnen door medewerkers in buurten gevraagd worden om advies of om zelf eens te komen kijken. Hetzelfde geldt voor schimmel in woningen. Van sommige problematiek moet je echt even net wat meer verstand hebben, en dan helpt het als je precies weet hoe het in elkaar steekt.”

Het vergt nogal wat van een organisatie: wonen is hoe langer hoe ingewikkelder geworden. Mensen voelen zich vaak heel klein als ze staan tegenover grote instituties, tegenover de gemeente, het stadsdeel, de corporaties, zegt Van Loon. “Wij staan huurders bij. We ‘vertalen’ beleidsteksten, zodat zij een beter gesprek kunnen voeren. Tegendruk moet van de mensen zelf komen, maar wij voorzien ze wel zoveel mogelijk van kennis en informatie. We helpen mensen hun rechten te snappen. Het is fijn dat ze naar iemand kunnen toestappen, iemand die het uitlegt, die een gewogen en onafhankelijk oordeel heeft.”

!Woon kan stevig uit de hoek komen. Dat klopt, zegt Van Loon, maar het overgrote deel van het werk gebeurt achter de schermen, dat zijn de kleine vragen, de dagelijkse adviezen. “De uitwassen komen in de krant. Neem die bewoner die in een huis op de Wallen woonde met extreme schimmelvorming op de muren. Ons doel is dan niet om verontwaardigd mee actie te gaan voeren. We gaan kijken, we doen onderzoek: hoe zit het? Heel vaak weten mensen dat niet, weten ze niet wat hun rechten zijn. Alleen al alles helder krijgen, helpt vaak al. Ook als ze hun zin niet krijgen, denken ze dan: nu snap ik het, nu kan ik ermee leven. Of ze komen erachter: oh, ik kan er dus iets aan doen.”

Niet gehoord worden

Bevlogen types zijn het, de medewerkers van !Woon, zegt Bartlema. “Je kan een juridisch advies halen bij het Juridisch Loket, maar die komen nooit ter plekke. Onze mensen springen als het nodig is op de fiets en komen bij de mensen thuis zelf kijken wat er nu echt aan de hand is. En we helpen mee met het schrijven van de brief aan de corporatie of de particuliere verhuurder.”

Er is veel veranderd de afgelopen jaren. De onzekerheid is toegenomen en de betaalbaarheid is zeer onder druk komen te staan, zegt Van Loon. “Er zijn steeds meer verliezers op de woningmarkt. En er is een groeiend gevoel van groepen bewoners dat ze niet gehoord worden. Mensen die zich niet serieus genomen voelen. Terwijl wonen zo basaal is. Als je daarin wordt bedreigd, dan is dat erg. Met wonen begint het. Als je huis geregeld is, kan je andere dingen doen.”

We zijn van alles normaal gaan vinden, zegt Bartlema. “Mensen die nu duizend euro betalen, die zijn spekkoper tegenwoordig. Dat kon je je vijf jaar geleden niet voorstellen. Het feit dat je met een middeninkomen überhaupt geen woning kan vinden voor 750 euro, maar dat je pas aan de beurt bent bij 1200, dat is volstrekt van de zotte.”

Van Loon: “Jongeren vinden het normaal dat ze een kamertje vinden van drie bij vier voor ‘maar’ 750 euro in de maand. Voor een slaapkamertje! Dat mogen we niet normaal gaan vinden.” Bartlema: “Of neem die belegger in Nieuw-West, die tíen kamertjes wist te realiseren in een voormalige corporatiewoning. En voor ieder kamertje vroeg hij 700 euro per maand. Tel uit wat je per maand verdient. Studentenverhuurders vragen 900 euro voor 22 vierkante meter. Dat is blijkbaar gewoon.”

!Woon heeft hart voor de onderliggende partijen in de woningmarkt, zegt Bartlema. “Sommige particuliere verhuurders vinden ons een pain in the ass.” Van Loon: “De machtsverhouding tussen huurders en verhuurders is de afgelopen jaren niet ten gunste van de huurder veranderd. Integendeel.”

Drie belangrijke onderwerpen

Tijdelijke huurovereenkomsten
In 2016 zijn de mogelijkheden voor tijdelijke verhuur sterk verruimd. In de particuliere sector mogen zelfstandige woningen twee jaar tijdelijk worden verhuurd, in de corporatiesector onder voorwaarden vijf jaar. !Woon ziet regelmatig dat verhuurders de grenzen van de wet opzoeken of eroverheen gaan. Hierbij gaat het zowel om particuliere verhuurders als om corporaties.

Jaarlijkse huurverhoging
In 2021 was de jaarlijkse huurverhoging voor gereguleerde huurovereenkomsten 0 procent en voor geliberaliseerde overeenkomsten maximaal 2,4 procent (inflatie +1 procent). Desondanks kreeg !Woon veel meldingen over verhuurders van gereguleerde woningen die wel een huurverhoging stuurden. Dat het lucratief is om een onwettig voorstel tot huurverhoging te doen, komt volgens !Woon omdat lang niet alle huurders protesteren. “Sommigen gaan akkoord gaan om ‘de relatie goed te houden’.”

Hoogte huurprijzen en huurprijsbescherming
Bij !Woon komen veel signalen binnen dat met name particuliere verhuurders sinds de introductie van de WOZ-waarde in de woningwaardering de huurprijsbescherming bij nieuwe verhuur feitelijk hebben afgeschaft. Nieuwe huurders kunnen dan geen beroep doen op de puntentelling waardoor huren excessief worden. Ze kunnen ook geen onderhoudskwesties of discussies over servicekosten aanhangig maken bij de Huurcommissie.

Meer over