null

PlusReportage

Oma Knotje (105) weet hoe je het leven viert: ‘Ik ben het meest verwende mens van de wereld’

Beeld Bonnita Postma

‘Oma Knotje’ (105) uit Amstelveen weet wel hoe je het leven viert. Twee keer per jaar trommelt ze alle kinderen en (achter)kleinkinderen op voor haar verjaardag. ‘Zorgen heb ik niet meer, dat is een voordeel van zo oud zijn.’

Kees van Unen

Gewoon doorgaan. Dat is het eerste wat Oma Knotje (105, grijze knot) te binnenschiet als ze gevraagd wordt hoe je dat eigenlijk doet, honderd jaar worden en nog ouder, en dan nog gezond ook. “Zo simpel is het eigenlijk. Blijven ademen. Je niet druk maken. En dan verstrijkt de tijd gewoon.”

Even later blijkt er nóg een geheim recept te zijn. Een soort levenselixer – en nog een leuke ook.

Dat zo meteen, eerst even voorstellen. Oma Knotje heet eigenlijk Elisabeth Catharina Simons-Hoes, en ze werd geboren op 21 juli 1916 in de ­Verbindingstraat: een dwars gelegen ministraatje in De Pijp. Terwijl in Noord-Frankrijk een miljoen soldaten sneuvelden in de Slag aan de Somme lag ze in een wieg, begonnen aan een leven dat langer dan een eeuw zou duren.

Honderdvijf jaar later woont ze in Amstelveen, zelfstandig maar bijgestaan door kinderen – negen stuks – en kleinkinderen. Inclusief aanhang zijn ze met 66 en ze zou niet weten wat ze zonder die hele roedel moest.

Stoel bij het raam

Vanmiddag zitten er vier generaties Knotje bij haar in de huiskamer. Dochter Janine Meyer (79), kleindochter Nicole Meyer (54) en achterkleindochter Floriana Lo Turco (18). Er is appeltaart, er is thee en er is haar stoel bij het raam waar ze het liefst zit. Te luisteren, tegenwoordig, want haar ogen zijn te hard achteruitgegaan om nog tv te kijken of te lezen. “Vreselijk vind ik dat, maar ja, je moet toch een keer íets krijgen als je 105 bent. Het leven gaat niet zomaar in één keer uit – tenminste, bij mij niet. En als het alleen die ogen zijn, dan mag ik ook nog niet klagen, hè?”

Daar is ze toch al niet zo van, dat ­klagen. Oma Knotje telt haar zegeningen en eentje in het bijzonder: al dat nageslacht, die hele bups bij elkaar: eenzaam is ze nooit. Ze hoeft maar een piep te geven en ze zijn er. En ook zonder piep trouwens.

“Ik word vertroeteld, aan alle kanten. Het meest verwende mens van de wereld ben ik. Ik vraag er niet om, het gebeurt gewoon. Soms is het ronduit te gek. Dan staat er eentje met een saucijzenbroodje voor de deur en komt de volgende alweer met appeltaart. Het is te veel, denk ik dan, te veel, te veel.”

Want in het boekje dat de familie de laatste jaren bijhoudt met haar leukste uitspraken, staat ook deze: ‘Al te goed is ­buurmans gek.’ Een vergeten spreekwoord dat min of meer betekent dat je ook weer niet té aardig moet zijn, want daar kunnen mensen maar misbruik van maken. Nou ja, misbruik kun je het in haar geval onmogelijk noemen. Er is gewoon zo veel nageslacht, en als die allemaal hun vertroeteldrift kwijt moeten, staat er al snel een rij bij de voordeur. Nog even over dat boekje: dat zijn vooral inside jokes van de familie. Over haar zoon die aan de lijn is. Geen ­suiker, geen koolhydraten. “Nou, zo word je geen 105, jongen.”

Oma Knotje met  Nicole, Janine en Floriana. 'Ik word vertroeteld, aan alle kanten.'  Beeld Bonnita Postma
Oma Knotje met Nicole, Janine en Floriana. 'Ik word vertroeteld, aan alle kanten.'Beeld Bonnita Postma

En over het UMC in Amsterdam, dat na haar overlijden onderzoek mag doen aan haar hersenen, in het kader van een studie naar honderdplussers die niet dement zijn geworden. “Ze kunnen niet wachten, hè, ze zijn zó benieuwd naar mijn hersenpan. Nu willen ze wel. Toen ik nog geen honderd was, hadden ze geen interesse. Maar nu: o, o, wat willen ze graag even kijken. Nou, ik hoop dat ze iets vinden, hoor. Waarom wordt de een dement en de ander niet, zoiets wil je toch weten?”

Het is zeker niet het enige onderzoek dat wordt gedaan naar honderdplussers. Zo oud worden, dat spreekt tot de verbeelding, en al sinds de mens bestaat, is hij geïnteresseerd in het recept voor lang en gezond leven. Bekend is het onderzoek naar plekken op de wereld waar men gemiddeld het oudst werd. Een Grieks eiland, waar het aan de olijfolie werd toegeschreven. Of Okinawa – ook een eiland, in Japan – waar de sociale cohesie in combinatie met beweging als de truc gold. Maar ook weer: een gezond voedingspatroon. Net als in de streek Ogliastra op Sardinië, Loma Linda in Californië en het Nicoya-schiereiland in Costa Rica. Goed eten, daar zou het vooral om gaan.

Visje op z’n tijd

Maar laat dat nou net niet besteed zijn aan Oma Knotje. Die houdt niet van eten, nooit gedaan. Nou ja, een oestertje wel, of een gebakken visje op z’n tijd. Maar vanavond wordt het een sneetje brood en ze heeft er niet eens zin in.

Nee, dat eten kan het niet zijn. Het is ook lang niet de enige factor die een rol speelt bij gezond oud worden. De genen: ook belangrijk. En laat haar moeder nu eens 92 zijn geworden, in een tijd dat 92 nog stok- en stokoud was.

David van Bodegom, verouderingsexpert bij Leyden Academy en hoogleraar vitaliteit, zei eerder dit jaar in De Gelderlander nog dat honderd worden vooral een kwestie is van geluk. “Ons lijf is beperkt houdbaar. Biologisch gezien zijn wij gemaakt om sowieso zestig jaar mee te gaan, daarna is de ‘garantietermijn’ verstreken. Als je goed zorgt voor je lijf, kun je er langer mee doen. De kans op gezond tachtig worden kun je flink vergroten door een gezonde leefstijl. Niet roken, genoeg bewegen, goed slapen en waardevolle sociale contacten hebben bijvoorbeeld. Maar honderd worden is vooral mazzel hebben. Eigenlijk is ons lijf daar niet voor gemaakt.”

Helemaal verliefd

Oké, mazzel of niet, Oma Knotje is voorbij die honderd. En niemand leeft 105 jaar zonder af en toe tegenwind. Ze overleefde al haar vriendinnen, en het ergste: in 1990 overleed haar man tijdens een openhartoperatie. Sindsdien, ach, hoe moet ze dat zeggen? Het leven is anders geworden. “Mijn kinderen hebben me enorm gesteund in de tijd daarna, maar wat was het moeilijk. En nog steeds, als ik erover praat. Vreselijk, bah. 32 jaar, zo lang geleden, maar het verdriet blijft. En het missen gaat ook nooit meer weg.”

Ze vertelt hoe ze elkaar leerden kennen. Op een bal waar ze met haar broertje heen mocht toen ze zeventien was. Tot elf uur en alleen kijken vanaf de balustrade. Niet naar beneden, zei haar vader nog, denk eraan. Maar toen zag ze hem, of hij eerst haar, dat weet ze niet meer. Doet er niet toe. Maar wat was ze verliefd op hem. Ja, dat mag je wel zeggen, zegt Oma Knotje: helemaal verliefd. Omdat ie zo knap was? Nee hoor, helemaal niet. Hij was maar iets groter dan zij. Een klein mannetje eigenlijk. “Maar gewoon een lieverd. Echt, aan alle kanten een ­l­­ieverd.”

Goed eten is bij Oma Knotje niet het recept voor lang en gezond leven. Beeld Bonnita Postma
Goed eten is bij Oma Knotje niet het recept voor lang en gezond leven.Beeld Bonnita Postma

Helemaal helder zijn de herinneringen niet meer. Er gaat veel door elkaar. Over de oorlogstijd, waarin ze drie kinderen kreeg en die niet zo gruwelijk was als voor veel anderen, maar waarin ze wel moest schuilen voor de bommen, met het hele gezin inwonend bij haar ouders in Nijmegen. Over haar vroege jeugd waarin het altijd zomer leek. De diabolo weet ze nog; zo’n ding dat je met twee stokjes en een touwtje in de lucht moest houden. “Wie het hoogste kon, dat was het spelletje. En dat was altijd ik hoor, altijd ik.”

Na de oorlog naar Abcoude. Nog meer kinderen. En toen kwamen de kleinkinderen. Als oma vonden ze haar streng, maar toch makkelijk om van te houden, ook al zat ze het liefst te lezen. Gewoon zelf, in haar eentje. Dat deed ze haar hele leven totdat haar ogen niet meer wilden.

En de ongemakken ten spijt, ze hoort bij een select clubje. Volgens het CBS waren er in Nederland op 1 januari van dit jaar 2125 vrouwen en 411 mannen van ­honderd jaar of ouder. Dat aantal neemt bijna altijd toe, hoewel de groei sinds een paar jaar even lijkt te stokken op ongeveer 2200 honderdplussers. Maar door een kleine babyboom vlak na de Eerste Wereldoorlog verwacht men de komende jaren weer een stijging.

Radio 4

Oma Knotje gelooft het wel. Haar leven gaat over de kinderen, hun kinderen en hun kinderen. En hún kinderen? Ze hoopt het, maar voorlopig niet. Als er geen familie over de vloer is, luistert ze naar de radio. Klassiek, NPO Radio 4. Met af en toe een nieuwsbulletin, al vindt ze de wereld waar het over gaat er dan niet leuker op geworden. “Kijk, voor mezelf heb ik natuurlijk geen zorgen meer, dat is een voordeel van zo oud worden. Maar over het algemeen denk ik: kan dat niet anders? Er gaat zo veel mis in de wereld. Ik zou weleens Mark Rutte willen zijn. Soms ­probeer ik te verzinnen hoe ik het dan zou aanpakken. Maar ja, Rutte heeft geen vrouw, geen kinderen. Die heeft de tijd. Ik heb er negen!”

En eerlijk is eerlijk. De toestand in de wereld is de afgelopen eeuw wel vaker een beetje langs haar heen gegaan. Ja, ze las de krant en was wel op de hoogte, maar uiteindelijk vroeg haar eigen leven al aandacht genoeg. “Die grote boze buitenwereld, daar kon ik toch niks mee. Ik kon er niks aan veranderen, dus waarom had ik me er dan mee moeten bemoeien? En ach, de wereld is zó anders geworden nu. Niet beter, als je het mij vraagt. Maar nog steeds kom ik soms iets tegen waarvan ik denk: ja, leuk. Voorbeeld? Oei. Daar moet ik even diep over nadenken. Nee, dat is geen goed teken, hè?”

Truc

Misschien is dit dan wel het uitgelezen moment voor dat elixer waar ze het over had. Oma Knotje viert twee keer per jaar haar verjaardag, met alle kinderen en (achter)kleinkinderen en de rest van de familie, want als je zo oud bent mag het leven best uitbundig gevierd worden.

En ze heeft nog een andere truc. Ja, ze verklapt het maar gewoon: elke dag een glas port. “Geen glaasje hoor, maar een goed glas. Iedere dag om half vijf. Zo doe ik het al m’n halve leven; even de dag wat zachter maken. En dan blijft het bij dat ene glaasje. Of nou ja, daarna nog wel een glas wijn bij het eten – maar dat was het. Nu we het erover hebben: drinken jullie er eentje mee?”

Haar truc? Elke dag een glas port. Beeld Bonnita Postma
Haar truc? Elke dag een glas port.Beeld Bonnita Postma
Meer over