PlusBeeldspraak

No Blade of Grass zorgt 50 jaar later nog voor een schok van herkenning

In 1970 reageerden Britten geschokt op de ecorampenfilm No Blade of Grass. Een halve eeuw later moet een klimaat-conferentie in Glasgow het doemscenario afwenden.

Bart van der Put
In Londen moet je weg-wezen in No Blade of Grass.  Beeld Alamy
In Londen moet je weg-wezen in No Blade of Grass.Beeld Alamy

In het stadsrumoer laat het gehuil van baby’s zich niet ­negeren. Er is warempel een hele lichting nieuwe mensen geboren. Ze zijn allemaal verwekt toen de pandemie zich in alle hevigheid liet gelden, in verre windstreken maar ook hier. Je moet toch wat als een retourtje Phuket je wordt ontzegd en Netflix en een puppy niet volstaan. Voor je het weet worstel je dagelijks met de existentiële vragen. Wat nu? Waarom zijn wij op aarde? O ja: gaat heen en vermenigvuldigt u!

Vergeef me mijn cynisme, het is ingegeven door wijsheid en levenservaring. Ouderdom komt niet alleen met gebreken, maar ook met inzichten en vergezichten. Wanneer een baby huilt is mijn eerste gedachte: wacht maar dreumes, het wordt nog veel erger. Die gedachte is van alle ­tijden, die heeft antiekwaarde en een baard vol stofnesten.

Maar in onze huidige tijd zijn de vooruitzichten op lange termijn uitgesproken slecht. Dat staat elke dag in de krant. Er is een klimaatcrisis, daarover bestaat wetenschappe­lijke consensus. Daarom wordt deze week in Glasgow een klimaatconferentie belegd. De hamvraag: kunnen we de rampspoed nog beteugelen?

Over vijftien of twintig jaar komen er meer prangende vragen, wanneer de baby’s van nu ontdekken wat er al ­bekend was toen ze werden verwekt. Waarom zijn wij op de kapotte aarde gezet? Wat moeten wij met jullie afval? ­Wisten jullie echt niet dat meer mensen tot nog meer ­problemen zouden leiden?

Rampzalige kettingreactie

In 1968 werd in Rome een jaarlijkse wetenschappelijke conferentie belegd om ontwikkelingen op het gebied van milieu, klimaat en economie in kaart te brengen. In 1972 kreeg het alarmerende eindrapport De grenzen aan de groei veel aandacht, maar dat bracht geen substantiële verandering teweeg. De aandacht leidde wel tot de productie van een groot aantal dystopische sciencefiction- en rampenfilms, die in het afgelopen eerste jaar van de ­pandemie opnieuw bekeken en besproken werden. Wat bleek? Onze nachtmerrie draaide vijftig jaar geleden al in de bioscoop!

Die bittere koek is nog niet op. Nu de klimaatconferentie COP26 in Glasgow krantenkoppen dicteert, mag No Blade of Grass niet onvermeld blijven. De Amerikaans-Britse ­coproductie stamt uit 1970 en werd gebaseerd op de ­roman The Death of Grass uit 1956.

De verfilming maakt een potje van de rampzalige kettingreactie die auteur John Christopher beschreef, maar de strekking bleef ­behouden. Wanneer een plantenvirus de rijstproductie in Oost-Azië heeft stilgelegd, leidt de bestrijding met pesticiden tot een virusmutatie, waarna gewassen over de hele wereld afsterven. Hongersnoden leiden tot maatschappelijke ontwrichting, oorlogen en barbarij.

Dorre woestenij

De Britse schrijver en de Amerikaanse filmmaker Cornel Wilde gingen niet subtiel te werk. John Christopher kon op papier grootschalig en onbegrensd uitpakken. Hij ­beschrijft hoe brute overheden eigen steden preventief bombarderen om burgeroorlogen te voorkomen, de slinkende voedselvoorraden te beschermen en het kannibalisme te beteugelen. Wilde was gebonden aan een beperkt productiebudget en de richtlijnen van de filmcensuur.

Hij signaleert de wereldschokkende geweldsuitbarstingen zijdelings in nieuwsbulletins op radio en televisie en concentreert zich op de vlucht van een welgesteld gezin uit Londen, waar de politie met machinegeweren op plunderaars schiet. Dat was anno 1970 uitermate schokkend voor Britten die aan de traditioneel ongewapende bobby’s gehecht waren.

Net als Boris Johnson en zijn klimaatdelegatie trekt het gezin van Londen naar het noorden, in de hoop daar een duurzame oplossing voor het voedsel en het milieuprobleem te vinden. Wilde had oog voor de dramatische stootkracht van vuilnisbelten, rokende fabriekscomplexen en industriële ruïnes, maar slaagt er met die beelden niet in om de gesuggereerde plantensterfte, milieurampen en klimaatstoornissen weer te geven.

Dat neemt niet weg dat No ­Blade of Grass twee jaar voor de publicatie van het rapport van de Club van Rome een doemscenario schetste waarin alle pijnpunten worden benoemd. En dat gebeurde op ­basis van een roman uit 1956.

Anno 2021 weerspiegelt de vergeten film heden, ver­leden en een toekomst die ons nog steeds nachtmerries bezorgt. Wanneer bandieten de auto van het Engelse gezin in beslag nemen en de vluchtelingen met koffers door het desolate landschap naar het noorden sjokken, kijken we ook naar de vluchtelingen die nu aan de poorten van Europa staan. Het is de schok van de herkenning. Verdomd, dat zijn wij!

We wisten het vijftig jaar geleden al. Toen werd er ook al over vergaderd, geschreven en gepubliceerd. Er verschenen films met een grimmig toekomstbeeld, waarin de aarde slechts een dorre woestenij was of een virus uit Oost-Azië de val van de beschaving inluidde. Wat een mal idee.

No Blade of Grass verscheen in Amerika op dvd bij Warner Bros Archives

Meer over