PlusBeeldspraak

Naar Mars? Hebben we dan niets geleerd van de filmgeschiedenis?

Felicity Jones strekt de benen op een maan bij Jupiter in The Midnight Sky.   Beeld Netflix
Felicity Jones strekt de benen op een maan bij Jupiter in The Midnight Sky.Beeld Netflix

Er worden momenteel drie verschillende missies naar Mars ondernomen. Hebben we dan helemaal niets geleerd van de filmgeschiedenis?

In de vorige eeuw begonnen moppen meestal met een schematische rolverdeling en een simpel uitgangspunt. Voorbeeld: een Amerikaan, een Chinees en een Arabier zijn onderweg naar Mars. Daarna volgde een bondige ­omschrijving van een rampzalig mankement, waarop de drie reizigers dan verschillend reageren. De reacties weerspiegelden hun vermeende volksaard. De gewiekste Amerikaan bleef als laatste over. Hij werd de lachende derde.

Tegenwoordig zijn we lief voor elkaar, plaatsen we vraagtekens bij het begrip volksaard en doen we niet meer aan generalisaties op basis van nationaliteit, etniciteit, seksualiteit, schoenmaat of schedelmeting. Dat is althans het verlichte streven. Omarm de vooruitgang en wees welkom in de 21ste eeuw. Dat lijkt me een goede ontwikkeling.

Maar is het ook goed dat er sinds een week echt een Amerikaan, een Chinees en een Verenigde Arabische Emir bij Mars rondhangen? Wat doen die lui daarginds? Houdt ­iemand dat in de gaten? En wie gaat de boel straks opruimen als die drie genoeg selfies hebben genomen, niet meer trending zijn en hun volgers verliezen? Het moet geen tweede Phuket worden. We mogen geen Machu Picchu van Mars maken. Elke file op de Mount Everest is er een te veel! Ik draaf wat door, maar u begrijpt vast waar ik heen wil.

Of beter: waar ik juist niet heen wil.

Moestuintje op Mars

In de maand juli van het pandemische jaar 2020 stuurden de Verenigde Staten van Amerika, China en de Verenigde Arabische Emiraten allemaal een raket naar Mars. De Emiraten verzonden een sonde die rond de Rode Planeet cirkelt, de Chinezen en Amerikanen plaatsen robotvoertuigen op het Marsoppervlak. Er zijn ook vergevorderde plannen voor ruimtetoerisme en een permanente maanbasis. Dat laatste is de opmaat tot een Marsbasis, als we ­invloedrijke multimiljardairs als Elon Musk moeten geloven.

Moeten we Elon Musk geloven? Als hij niet bestond had David Cronenberg hem wel uitgevonden. De Canadese filmmaker is wereldkampioen in het verzinnen van onvergetelijke namen voor filmpersonages, die zich meestal in de wetenschappen uitleven. Welke naam hoort niet in zijn oeuvre thuis: Ted Pikul, Darryl Revok, Stathis Borans, Kiri Vinokur, Seth Brundle, Elon Musk, Allegra Geller of Barry Convex?

Musk droomde twintig jaar geleden al hardop van een moestuintje op Mars. Daar werd toen om gegniffeld, maar het begint erop te lijken dat de overtuigde vertrekkers uiteindelijk elders in het heelal hun kostje zullen verbouwen.

Dat deed Matt Damon ook, toen hij in The Martian als ­gevolg van een rampzalig mankement alleen op Mars achterbleef en zijn poep voor de aardappelteelt benutte. Daar zou je een mop van kunnen maken, maar regisseur Ridley Scott kon er niet om lachen dat zijn film met de Golden Globe voor de beste komedie werd bekroond. Hij had het serieus bedoeld.

Moddervette spot

Waar Damon als buitenaardse botanist keurig zijn afval scheidde om Mars niet te bezoedelen, daar leek het Paul Verhoeven een goed idee om een hoerenbuurt op de Rode Planeet te bouwen. Dat deed hij voor Total Recall, een aanstekelijk platvloerse sciencefictionfilm waarin Arnold Schwarzenegger met een halfgewist geheugen in een Amerikaanse Marskolonie belandt.

Hij reist daar met een toeristenvisum incognito en in travestie naartoe, om in een bordeel te ontdekken dat hij ­eigenlijk een elitesoldaat is. Dat proces gaat gepaard met explosies, knokpartijen, achtervolgingen en opmerkelijk veel gevloek. Het ‘fuck you, asshole!’ ligt alle personages op de lippen bestorven.

Verhoeven maakte zijn Marsfilm eind jaren tachtig en dat is in elk detail zichtbaar. Maar de dertig jaar oude satire met schoudervullingen slaat de spijker nog altijd beter op de kop dan de ernst van Ridley Scott of het melodrama van George Clooneys The Midnight Sky, waarin de uitstervende mensheid op de kolonisatie van een maan bij Jupiter is aangewezen. Scott en Clooney willen iets belangrijks zeggen over de mens, iets moois en warms over de menselijke natuur. Verhoeven en Schwarzenegger zeggen dit: ‘Fuck you, asshole!’

Paul Verhoeven was niet de eerste filmmaker die de commerciële Amerikaanse exploitatie van de ruimte op de korrel nam. Stanley Kubrick liet in 1968 al een Hiltonhotel rond de aarde cirkelen in 2001: A Space Oddysey. Maar de moddervette spot van onze man in Hollywood werkt het beste in het postironische tijdperk van Trumps Space Force, drie concurrerende Marsmissies en geplande toeristenraketten van Virginbaas Richard Branson en Amazonhoofd Jeff Bezos. Moeten we straks echt funshoppend de ruimte in, wanneer de aarde op is?

En trouwens: Jeff Bezos? Was dat geen laborant in een vroege Cronenbergfilm?

Total Recall kreeg een voortreffelijke restauratie voor blu-ray en UHD (ultra hd) blu-ray van Studio Canal, en zal in Eye terugkeren in het dit jaar geplande Paul Verhoeven retrospectief. The Midnight Sky staat op Netflix, The Martian staat op vrijwel alle ­andere VOD (Video On Demand)-kanalen.

Meer over