Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Modern-experimentele muziek speelt zich af in het verborgene

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Al in de jaren zestig van de vorige eeuw droomde de Franse componist Pierre Boulez hardop van een plek waar onderzoek kon worden gedaan naar de muzikale gebruiksmogelijkheden van de modernste elektronische middelen. In 1977, met de opening van het Parijse Institut de Recherche et Coordination Acoustique/Musique, afgekort Ircam, ging die droom eindelijk in vervulling.

Het gebouw bevindt zich grotendeels onder grond, op de Place Igor-Stravinsky, waar vooral de fontein van Niki de Saint Phalle de blikvanger is. De meeste toeristen die op de rand van het bassin gaan zitten voor een foto of selfie hebben ongetwijfeld geen flauw idee wat er meters verder naar beneden zoal gebeurt. Je mag dat gerust als een metafoor zien voor de positie die modern-experimentele muziek in het publieke discours inneemt. Die muziek speelt zich af in het verborgene. En wat je niet ziet, kan nooit alom geliefd worden.

Niettemin wordt er in het Ircam dagelijks door componisten en technici geëxperimenteerd op het grensgebied van computertechniek en klassieke toonkunst. En al het gemopper van de Franse belastingbetaler op de relatief geringe output van dit peperdure muzieklaboratorium ten spijt (het krijgt jaarlijks miljoenen subsidie) kan de reputatie van het Ircam allang niet meer stuk.

Boulez deed zelf in de jaren tachtig voor wat het Ircam vermocht. Zijn werk Répons, voor zes instrumentale solisten, ensemble en live-elektronica, blijft een verbluffende proeve van compositorisch vernuft en klanktoverkunst. Naast Boulez schreven ook componisten als Gérard Grisey, Kaija Saariaho en Iannis Xenakis belangrijke Ircamstukken.

Een van de mooiste is van de hand van de Franse componist Philippe Manoury (1952). Zijn B-Partita, in memoriam Pierre Boulez, voor soloviool, elektronica en ensemble, dat 26 minuten duurt en de luisteraar al die tijd krachtig bij de les houdt, is een ontroerend monument voor de grote meester; zijn beste stuk, dat nieuwsgierig maakt naar Kein Licht, dat deze week te horen is op het Holland Festival.

Holland Festival. Philippe Manoury, Nicolas Stemann, Elfriede Jelinek, Opéra Comique: Kein Licht, 24, 25, 26 juni, Muziekgebouw (aanvang 20.30).

Meer over