Plus

Mirjam en Sandra Ploeg verloren bij de MH17-ramp hun vader, moeder en broer: ‘Wij zijn geen altaartypes’

Sandra studeerde af en ging samenwonen, Mirjam trouwde en kreeg een kind. Zeven jaar na het verlies van hun ouders en broer bij de MH17-ramp hebben Mirjam (29) en Sandra (25) Ploeg hun levens weer op orde. Journalist Els Quaegebeur schreef een boek over hun veerkracht.

Sandra (l) en Mirjam Ploeg. ‘Dat wij het trauma konden doorstaan, hebben we enorm aan hen te danken.’ Beeld Keke Keukelaar
Sandra (l) en Mirjam Ploeg. ‘Dat wij het trauma konden doorstaan, hebben we enorm aan hen te danken.’Beeld Keke Keukelaar

Het huis van het gezin Ploeg in Maarssen lijkt nauwelijks op dat van voor 17 juli 2014, de dag van de ramp. Mirjam woont er inmiddels met haar echtgenoot en zoontje. Er staan andere meubels, de muren zijn opnieuw geverfd en het terrarium met zelfgekweekte gifkikkers van haar vader is verkocht.

Mirjam en Sandra kennen nabestaanden die de slaapkamers van omgekomen kinderen volledig intact laten, tot aan lege koekjesverpakkingen op het bureau toe. Zelf moeten ze er niet aan denken dat alles er nog zo uitziet als hun ouders Alex en Edith en broer Robert het achterlieten toen ze naar Schiphol vertrokken. ‘Vlak na het ongeluk, toen alles nog was zoals het was, durfde ik Roberts kamer echt niet in te lopen, want dat was zó zijn kamer,’ zegt Sandra in het onlangs verschenen boek Zoals vogels vliegen van journalist Els Quaegebeur.

In de huiskamer in Maarssen is geen ‘altaartje’ met portretten te zien. De strooikokers met de as staan op zolder, zeggen de zussen, net als de harp waarop hun moeder ­altijd slaapliedjes speelde. In een houten kist zitten tastbare herinneringen: de trouwjurk van Edith, judobanden van Robert en een stapel röntgenfoto’s van vissen die Alex bestudeerde voor zijn promotieonderzoek.

“Wij zijn geen shrine-types,” zegt Mirjam. In andere dozen zitten spullen die zijn teruggevonden op de rampplek, zoals een telefoon, reispapieren en een gehavend gouden horloge dat stilstaat op bijna ­dezelfde tijd als waarop het vliegtuig uit de lucht werd ­geschoten.

In spaarzame interviews na de ramp vertelden Mirjam en Sandra hoe ze omgaan met de ramp en de dood van hun ouders en broer. Nuchter, positief van karakter en de blik naar voren gericht. ‘MH17 heeft ons leven compleet veranderd, maar ik laat het niet verpesten,’ zei Sandra in 2019.

Niet iedereen begrijpt dat. “Een van de redenen waarom ze dit boek wilden, is vanwege de soms negatieve reacties die ze kregen,” zegt Els Quaegebeur. “Mensen vonden hen harde, afstandelijke types. Of ze zeggen dat de zussen nog niet ver zijn in de bekende vijf fasen van rouw en dat de grote klap nog moet komen. Maar er zijn ook mensen die zich herkennen in hun verhaal.”

Laatste foto

Mirjam en Sandra verloren bij de ramp hun vader Alex Ploeg (58), moeder Edith Cuijpers (53), broer Robert (21) en Robin Hemelrijk (17), een vriend van Robert die zo nauw met het gezin verbonden was dat ze hem beschouwden als een pleegbroer. Alex was verzot op tropische vissen, Edith was een ‘duizendpoot’ die naast haar werk als röntgenlaborant nog vele hobby’s en bezigheden had. Robert was een whizzkid die eindelijk zijn draai had gevonden op school.

Ze waren onderweg naar Bali toen het vliegtuig van ­Malaysia Airlines boven Oost-Oekraïne uit de lucht werd geschoten door een Buk-raket. Alle 298 inzittenden, onder wie 196 Nederlanders, kwamen om.

Het gezin Ploeg. Beeld Privédomein Mirjam en Sandra Ploeg
Het gezin Ploeg.Beeld Privédomein Mirjam en Sandra Ploeg

De zussen wilden niet mee op deze verre reis. Sandra was net achttien geworden en geslaagd. Ze genoot van een prille liefde en wilde met vriendinnen op vakantie. Bij Mirjam was de band met haar ouders gecompliceerder. Ze ­waren enkele jaren gebrouilleerd geweest en hadden nog niet zo lang voor de ramp het contact weer hersteld.

Mirjam zette de vakantiegangers die ochtend op Schiphol af. Daar nam ze de laatste foto bij de incheckbalie. Thuis stuurden de zussen nog een jolige foto van hun voeten op de tafel, iets wat hun ouders altijd verboden, met de tekst: ‘Doei, veel plezier, wij komen de tijd zonder jullie wel door.’ ’s Middags gingen ze een kastje ophalen dat Mirjam op Marktplaats had gevonden, voor haar nieuwe ­appartement in Rhenen. Ze zou er een dag later intrekken.

Onderweg hoorden ze dat het vliegtuig was neergestort. De verhuizing is nooit doorgegaan. Ze sleepten in het ­ouderlijk huis twee matrassen naar beneden en sliepen de eerste weken zij aan zij in de woonkamer.

De zussen werden geconfronteerd met bijeenkomsten met nabestaanden, gesprekken met rechercheurs en een pijnlijk identificatieproces. Alex is – samen met de vijftienjarige Gary Slok – het enige slachtoffer dat tot op de dag van vandaag nog niet is geïdentificeerd. Mirjam en Sandra berusten in die situatie. Natuurlijk vinden ze het erg dat er niets van hun vader is teruggevonden, maar het verdriet wordt er niet kleiner of groter door, zeggen ze.

Eigen boontjes doppen

Ondanks hun jonge leeftijd namen ze na de ramp veel ­taken op zich. Ze belegden familievergaderingen, waarin ze vriendelijk bedankten voor alle goedbedoelde en ongevraagde hulp. De zussen hebben van huis uit geleerd dat ze hun eigen boontjes moeten doppen. Dus belden ze met instanties, regelden praktische zaken rond het huis, de ­hypotheek en verzekeringen, en pakten de regie bij het ­organiseren van een herdenkingsdienst en de uitvaart.

Kort na de ramp haalden ze beiden hun rijbewijs. Enkele maanden later gingen ze op vakantie naar Curaçao om de ‘MH17-naschokken’ te ontvluchten. Sandra maakte haar studie af en woont nu samen met haar vriend. Mirjam is getrouwd en kreeg afgelopen november een zoon. ‘Wij zeiden nooit hardop tegen elkaar: wij gaan weer gelukkig worden, maar het kwam naar voren in hoe wij handelden,’ vertelt Mirjam in het boek. ‘Zoals met die rijbewijzen. We wilden onze levens niet op pauze zetten.’

Het boek is voor Mirjam en Sandra ook een confrontatie met hun eigen twijfels. Is die nuchtere houding wel ‘normaal’ na zo’n traumatische gebeurtenis? Quaegebeur vergezelde de zussen bij de zoektocht naar antwoorden. Ze liepen samen door het ouderlijk huis, bladerden in fotoboeken en bezochten het Nationaal Monument MH17 in Vijfhuizen, waar 298 bomen zijn geplant.

Ze voerden ­gesprekken met Jos de Keijser (bijzonder hoogleraar complexe rouw), andere nabestaanden van MH17 en een Amerikaanse documentairemaker die haar vader in 1988 verloor bij de aanslag op een PanAm-toestel boven het Schotse Lockerbie.

“Ze zijn onbevooroordeeld en niet bevreesd om hun ­manier van rouwen te spiegelen aan die van anderen,” zegt Quaegebeur. “De les van hun verhaal is dat iedereen op een eigen manier rouwt. Dat willen ze laten zien.”

Ze heeft niet de indruk dat ze zich verstoppen voor hun verdriet. “Anders zouden ze niet met zo’n boek komen. De meiden hebben juist een enorme openheid en zijn niet bang om hun verdriet te uiten. Ze zijn stabiel in hoe ze ­ermee omgaan. Ze zijn intelligente vrouwen met droge humor en een sterke wil. Humor is ook een middel om de shit in je leven aan te kunnen.”

Rompertje met zwarte visjes

Het verdriet van Mirjam en Sandra zit in kleine dingen en momenten, bij het bereiken van mijlpalen. Mirjam voelde verdriet bij het kiezen van een trouwjurk. “Een symbool van een nieuwe fase in mijn leven en geen moeder om naast me te staan.” Ze raakte geëmotioneerd door een rompertje met zwarte visjes, dat refereert aan Alex’ grote passie. Ze kocht het toen ze zwanger was. “Het is het enige kledingstuk voor de baby dat ik echt al móest hebben.”

En ze vragen zich af hoe het leven van hun broer er nu uit had gezien. Sandra kan ontroerd raken als ze foto’s van familiefeestjes ziet. “Ik vind het vaak erg dat we niet meer één gezin zijn, met van die familiedingen die ongelooflijk irritant zijn, maar die je niet zou willen missen omdat het ook zo gezellig is.”

Mirjam zegt in het boek dat ze niet elke dag wil stilstaan bij de leegte die is achtergelaten. “Maar soms komt het ineens binnen. Zoals toen mijn schoonmoeder vertelde dat ze een kamer in haar huis inricht als babykamer. Als ons kind straks bij haar logeert, staat er altijd een bedje en heeft hij of zij daar eigen spulletjes. Dat had mama ook ­gedaan.”

Na de MH17-ramp is de band tussen de zussen nog hechter geworden. Maar ze klampen zich niet aan elkaar vast en leiden hun eigen levens. De veerkracht die ze tonen, is iets wat hun ouders hen hebben nagelaten. Ze hebben van jongs af aan geleerd dat ze positief moeten zijn over hun leven. Mirjam: “Dat wij het trauma konden doorstaan, ­samen, zowel emotioneel als praktisch, hebben we dan weer enorm aan hen te danken. Zij hebben ons zelfstandig en weerbaar gemaakt.”

Els Quaegebeur: Zoals vogels vliegen, Podium, €20,99.

Meer over