PlusReportage

Mag het wat zachter, dokter? Dit orkest van 120 artsen speelt in het Concertgebouw

Honderdtwintig artsen van over de hele wereld zijn deze dagen in Amsterdam. Ze spelen in het World Doctors Orchestra. Even geen witte jas en stethoscoop, maar een zwart overhemd en viool.

Lorianne van Gelder
Het World Doctors Orchestra repeteert in Amsterdam-Oost. Beeld Daphne Lucker
Het World Doctors Orchestra repeteert in Amsterdam-Oost.Beeld Daphne Lucker

Wie een lolletje wil trappen, moet even deze vraag stellen vrijdagavond in het Concertgebouw: is er een dokter in de zaal?

Honderdtwintig hoofden zullen opkijken. Want zoveel zijn er dan. Maar ze spelen nu even Mahler no. 6, dus wacht even met die hartaanval, u kunt ze nu niet storen.

Het World Doctors Orchestra, al veertien jaar een begrip, heeft deze week psychiaters, epidemiologen, maag-darm-leverartsen, intensivecarespecialisten, anesthesiologen en huisartsen bijeengebracht uit zestig verschillende landen, van Japan tot Mexico, van de VS tot Noorwegen. De Nederlandse psychiater Olga Heijtmajer is de lokale organisator. Ze spelen twee concerten, in Enschede en vrijdagavond in het Concertgebouw in Amsterdam, waar de Zesde symfonie van Mahler (bijgenaamd de Tragische) en het vioolconcert van psychiater Hans Henkemans worden opgevoerd.

Moeten deze artsen dan niet in het ziekenhuis zijn? Nee, deze artsen nemen vrij, betalen hun eigen tickets en verblijf en doneren al het verdiende geld van de concerten aan Stichting Papageno van dirigent Jaap van Zweden en zijn vrouw Aaltje, die kinderen en jongeren met autisme helpt. De afgelopen veertien jaar speelden de artsen al 1,5 miljoen euro bij elkaar voor goede doelen.

Achter hun muziekstandaarden zitten de geneesheren en -dames misschien iets minder rechtop dan professionele musici, en af en toe klinken de blazers en violen nog wat schel tijdens het repeteren in de koepel van het Nederlands Philharmonisch Orkest in de Indische Buurt, maar dit is een serieus orkest, dat Mahler vol passie brengt. Als het even vals is, wordt er hard gelachen. Tussen de noten door wordt genetwerkt, over de post-pandemie of over geslaagde operaties gepraat.

Heftig werk

Wereldwijd bestaan er meerdere artsenorkesten. Volgens velen een logische combinatie. De Griekse god Apollo was al van de medicijnen én de muziek. Oprichter en dirigent van het orkest Stefan Willich (62), internist/epidemioloog, opgeleid violist en dirigent, begon ooit met 60 artsen en heeft nu meer dan 1500 doktoren aan zich weten te binden. De Duitser ziet wel meer overeenkomsten tussen muziek en geneeskunde. “Wat muziek aan medicijnen verbindt is dat beide vakken heel systematisch en gedetailleerd werk vereisen. Maar je moet tegelijkertijd ook een emotionele lading kunnen toevoegen: zowel in het patiëntencontact als in het overbrengen van muziek naar een publiek.”

Muziek gaat over alle facetten van het leven: over de dood, het leven, over blijdschap en verdriet. Die reikwijdte van emoties en het leven maken artsen ook mee, zegt hij. “Daarbij heeft het ook een heilzame werking: muziek is voor veel doktoren een mooie manier om te herstellen van het soms heftige werk wat we doen.” Na anderhalf jaar pandemie, waarin de culturele wereld het zwaar heeft gehad, ziet hij een taak voor doktoren om de sector weer tot leven te wekken. Eerst de coronacrisis bestreden, nu de culturele wereld weer oppeppen. “Wij hebben de taak om de weg te wijzen naar weer levenslustig worden en muziek maken.”

Het orkest houdt geen audities, maar je moet wel wat kunnen. Ervaring is een vereiste en je moet niet schrikken van Mahler. Willich: “We spelen moeilijke muziek. Voor de solopartijen huren we professionele solisten in. We zijn dan altijd zenuwachtig om met hen te spelen, maar veel van de beroepsmusici zeggen dat wat ons bijzonder maakt juist de passie en toewijding is die we in de muziek leggen. En dat hoor je. Eigenlijk leven we onze droom: we doen ons werk als arts, maar we krijgen ook de kans om te spelen in fantastische concerthallen.”

Lodewijk Wagenaar: ‘Ik heb ooit wel de droom gehad om naar het conservatorium te gaan.’ Beeld Daphne Lucker
Lodewijk Wagenaar: ‘Ik heb ooit wel de droom gehad om naar het conservatorium te gaan.’Beeld Daphne Lucker

Lodewijk Wagenaar (50), cardioloog in Enschede, speelt speciaal de celesta zodat hij mag meedoen.

“Normaal speel ik viool, maar ik wilde zo graag meespelen dat ik de celesta heb opgepakt. Ik heb ooit wel de droom gehad om naar het conservatorium te gaan en als ik was uitgeloot voor geneeskunde, had ik dat ook zeker gedaan. Nu vind ik juist het spelen naast het artsenwerk een mooie combinatie. Soms speel ik uren per dag, dan weer weken niet. Ik denk dat veel artsen worden opgevoed in artsengezinnen waar muziek onderdeel is van de opvoeding. En ze zijn gewend om hard te werken en gedisciplineerd te zijn.”

Rohan Shotton en Sophie Kreppel.  ‘Artsen zijn perfectionisten, ze hebben hoge standaarden en dat moet ook in de muziek.’ Beeld Daphne Lucker
Rohan Shotton en Sophie Kreppel. ‘Artsen zijn perfectionisten, ze hebben hoge standaarden en dat moet ook in de muziek.’Beeld Daphne Lucker

Rohan Shotton (31) en Sophie Kreppel (32) uit het Verenigd Koninkrijk. Hij is oncoloog, zij intensivecarearts. Ze zijn getrouwd en kennen elkaar van het spelen in doktersorkesten.

Shotton: “We zijn beiden gek op Mahler, dus het is zo’n traktatie om hem te spelen. Ik doe percussie, Sophie speelt contrabas. Deze Mahler is zo intens: zijn dochter stierf aan roodvonk, waarna hij deze symfonie schreef. Je hoort zijn verdriet. Artsen zijn perfectionisten, ze hebben hoge standaarden en dat moet ook in de muziek.”
Kreppel: “Voor mij is muziek een fijne uitlaatklep van mijn werk. Ik probeer naast mijn werk zo veel mogelijk te spelen, ik denk ook dat ik meer geniet van muziek maken omdat het juist niet mijn baan is.”
Shotton: “Medicijnen kun je niet als hobby doen, muziek wel.”
Kreppel: “Het publiek hoort ons graag spelen, soms zeggen ze zelfs dat ze liever naar ons komen luisteren dan naar professionals, omdat wij zoveel passie erin leggen. Bij beroepsmusici kan het soms wat klinisch klinken.”

Anna Lensebraaten: ‘Het mooie is dat je ook op medisch gebied nieuwe ideeën opdoet.’ Beeld Daphne Lucker
Anna Lensebraaten: ‘Het mooie is dat je ook op medisch gebied nieuwe ideeën opdoet.’Beeld Daphne Lucker

Anna Lensebraaten (44) uit Noorwegen, speelt pauken, en is anesthesioloog.

“Ik vind het zo heerlijk om te spelen, het is een stress release. Ik doe al tien jaar mee, en hoewel het soms moeilijk is om vrij te krijgen – ik heb ook jonge kinderen – zorg ik dat ik erbij ben. Het mooie aan het orkest is dat je niet alleen fijn muziek maakt samen, maar dat je ook op medisch gebied nieuwe ideeën opdoet en dat het uitstekend is voor je netwerk. Ik heb zelden tijd om te repeteren, maar ik luister veel en graag naar de stukken die we spelen, zo oefen ik ook.”

Mariam Brehm: ‘Het leek me toch makkelijker om in mijn vrije tijd harp te spelen dan geneeskunde als hobby te doen.’ Beeld Daphne Lucker
Mariam Brehm: ‘Het leek me toch makkelijker om in mijn vrije tijd harp te spelen dan geneeskunde als hobby te doen.’Beeld Daphne Lucker

Mariam Brehm (23) uit Duitsland, student geneeskunde, speelt harp.

“Harpspelers zijn schaars, daarom mag ik als student meedoen. Ik ben gek op harp spelen, en ik heb zeker overwogen naar het conservatorium te gaan, maar het leek me toch makkelijker om in mijn vrije tijd harp te spelen dan geneeskunde als hobby te doen. Ik denk dat veel artsen opgroeien in academisch geschoolde gezinnen en dat muziek vanzelfsprekend is. Maar dat je tegelijkertijd ook eerder kiest voor een werkzeker beroep als arts. Het is voor mij heerlijk om mee te doen, omdat ik ook veel leer over geneeskunde van al mijn ervaren collega’s.”

Sheyna Burt: ‘Er is geen speciaal orkest voor advocaten.’ Beeld Daphne Lucker
Sheyna Burt: ‘Er is geen speciaal orkest voor advocaten.’Beeld Daphne Lucker

Sheyna Burt (46) komt uit de VS. Ze is advocaat en medeorganisator van World Doctors Orchestra-concerten in de VS. Ze speelt viool.

“Advocaten kunnen ook muziek maken! Maar er is geen speciaal orkest voor ons, dus toen ik een concert van het World Doctors Orchestra hielp organiseren in Amerika, heb ik me aangesloten. Ik denk dat zowel advocaten als artsen bloedserieus zijn, dus dat muziek daar goed bij past. Het is geen probleem om mee te komen met de artsen, al liet iemand me net een afgezet been zien op een foto en toen riep ik wel even: ho! Vergeet niet dat ik geen arts ben. Ik ben dit niet gewend.”

Domenico Novielli: ‘Het is echt een eer om mee te doen.’ Beeld Daphne Lucker
Domenico Novielli: ‘Het is echt een eer om mee te doen.’Beeld Daphne Lucker

Domenico Novielli (27) komt uit Italië, en is maag-darm-leverarts in opleiding. Hij speelt trompet.

“Heel lang heb ik getwijfeld tussen dokter worden en trompettist zijn. Dit is de ideale combinatie. Je speelt met topspelers, het is echt een eer om mee te doen. Ik kom pas in het allerlaatste deel aan bod, maar daardoor kan ik ook rustig luisteren.”

Mahler, symfonie no. 6, World Doctors Orchestra, Concertgebouw, 3 juni 2022, 20.15 uur.

Meer over