PlusExclusief

Journalist Laurens Verhagen over hoe we omgaan met dood en verlies: ‘Je kind dood. Dan heb je gewoon gefaald’

Journalist Laurens Verhagen: ‘Ik had Boris meer moeten beschermen. Je bent niet schuldig, maar zo voelt het niet.’ Beeld Daphne Lucker
Journalist Laurens Verhagen: ‘Ik had Boris meer moeten beschermen. Je bent niet schuldig, maar zo voelt het niet.’Beeld Daphne Lucker

Journalist Nynke Sietsma verloor eind 2020 haar vierjarige zoontje Berend. In deze serie spreekt ze mensen over hun ervaring en omgang met de dood en verlies. In de vijfde aflevering: journalist Laurens Verhagen (53).

Nynke Sietsma

Over deze serie

Na het overlijden van haar zoontje Berend is freelance journalist Nynke Sietsma nieuwsgierig naar hoe anderen denken over de dood, het hiernamaals en verlies. In maart 2020 werd de levenslustige Berend ernstig ziek. Hij bleek een agressieve vorm van kanker te hebben. Tegen de verwachtingen van de artsen in overleed hij eind oktober van dat jaar op vierjarige leeftijd. Nynke, haar echtgenoot en dochter van vijf jaar oud bleven achter met de vraag: waar is Berend nu? Met deze serie hoopt ze iets meer grip te krijgen op het grootste mysterie van het leven: de dood.

‘Als ik je berichten lees, huilt mijn hart mee. Voor ons is het nu vijf maanden geleden. Het verlies voelt nog kakelvers. Wist niet dat je die pijn ook echt fysiek zo intens kon voelen,’ schrijft journalist Laurens Verhagen mij als ik op Twitter aankondig dat Berend is overleden. Verhagens zoon Boris van twintig jaar oud, stierf in hetzelfde jaar aan een hersenbloeding.

Af en toe schrijven Verhagen en ik elkaar een berichtje, als onvrijwillig gekozen bondgenoten. Zoals met kerst. Ik vertel dat ik de opgesmukte dagen zo kaal vind zonder Berend. Hij schrijft terug dat de eerste keer een kerstboom optuigen zonder Boris een stomp in de maag is.

We spreken af bij Verhagen thuis. Als hij de deur van zijn huis opendoet, rent hond Pip enthousiast op me af. Grote, bruine vragende ogen: bal? Gooi?

“Pip is van na Boris,” zegt Verhagen. “We hadden behoefte aan iets vitaals, iets positiefs.”

Als er iemand positief was, dan was het Boris wel. Als hij nog een peuter is, bemerken Verhagen en zijn vrouw Roelien dat hij anders is, vertraagder. Boris groeit uit tot een boomlange, blonde kerel maar zal nooit praten, studeren, nooit kinderen krijgen. Hij blijft altijd die opgewekte peuter, vrolijk zwaaiend naar voorbijgangers. Zijn ouders en broertje Pieter zullen zijn ogen, oren en zijn spraak zijn.

“Het leven was goed en simpel met Boris,” zegt Verhagens vrouw. “Met hem was je altijd in het nu.” Maar niet alléén goed en simpel, vult Verhagen aan. “Het was ook zwaar. Altijd zorgen.”

Als Boris ouder wordt, zoeken Verhagen en zijn vrouw een tehuis voor hun zoon. Een ondoenlijke taak, die voelt ‘alsof je een peuter het huis uit duwt’. “We moesten ons van hem losscheuren,” zegt Verhagen. Maar Boris achterlaten zonder een vertrouwd huis als zijzelf ooit gebrekkig worden of doodgaan, is net zo ondraaglijk. “Dan kun je zelf niet vredig sterven.”

Net als er evenwicht is in het leven van Boris en zijn ouders – als hij doordeweeks in zijn nieuwe, vertrouwde huis is en in het weekend ‘volop genietend’ thuis – overlijdt hij onverwacht aan een hersenbloeding. “We hebben zijn stoel, zo’n stevige Tripp Trapp-meegroeistoel, een jaar lang in de kamer laten staan voor het geval hij terug zou komen.”

Wij lieten Berends stoel, precies zo’n meegroeistoel, ook een jaar aan tafel staan. Magisch denken.

“Je weet dat hij niet meer terugkomt en tóch denk je: áls hij terugkomt is alles er nog, dan kan hij gewoon weer op zijn stoel zitten.”

Het is nu weekend. Normaal zou Boris hier zijn.

“Het is leeg en koud. En zo stil. Alsof we niet kunnen ontspannen in ons eigen huis. We hadden zo veel lol met Boris. Borrelde het afvoerputje, dan lag hij alweer dubbel van het lachen. Dan moest je zelf ook onbedaarlijk lachen. En we konden zo ongegeneerd lekker lang met hem knuffelen. Als ik dan nu in de tuin ben… Alle klusjes deed ik met Boris. De heg doen, het gras maaien.”

Op een dag moet je die heg weer snoeien. Het gras weer maaien.

“De eerste keer stond ik jankend achter de grasmaaier. Alles was zo zinloos. De eerste weekenden was ik onpasselijk van de leegte. Ik heb een jaar lang een soort kotsgevoel gehad. Hier, ergens bij mijn hartstreek.” Verhagen legt zijn hand op zijn borst. “Verlies is ook zo fysiek.”

Het voelde als falen toen Boris was overleden, zei je.

“Je kind dood. Dan heb je gewoon gefaald als ouder.”

Nynke Sietsma met zoontje Berend. Beeld Privéarchief
Nynke Sietsma met zoontje Berend.Beeld Privéarchief

Terwijl je er niets aan kon doen. Ik herken het, hoor. Ik dacht ook dat ik Berends ziekte en dood had moeten voorkomen. Terwijl dat niet kon.

“Zeven jaar geleden lieten we Boris onderzoeken en is er een scan gemaakt. Pas toen kregen we een naam voor zijn anders-zijn. Het Phelan-McDermid syndroom. Achteraf bleek, de scan werd er later weer bij gepakt, dat er een klein, goedaardig tumortje op te zien was. Dat komt vaker voor bij dit syndroom dus daar hadden we verdacht op kunnen zijn. Dat kleine ding is gaan groeien en heeft uiteindelijk voor de fatale hersenbloeding gezorgd.”

“Achteraf denk je: waarom hebben dat toen niet gezien, waarom hebben we er niet bovenop gezeten? Achttien jaar lang zorgden we fulltime voor hem en op het moment suprême ben je er niet. Ik had hem meer moeten beschermen. Je bent niet schuldig, maar zo voelt het niet.”

Daar moet je dan maar vrede mee zien te sluiten.

“Precies.”

En je had pas een paar jaar vrede gesloten met Boris z’n anders-zijn.

“Ik ben verbaal sterk en ongeduldig. Boris kon niet praten en bij hem ging alles vertraagd. Met hem moest je op een gevoelsmatige manier contact hebben en heel geduldig zijn. Hij kon zo genieten van alles om hem heen. Dan keek hij naar de wolken, de vogels, de blaadjes aan de bomen. Hij was een spiegel. Maar het heeft jaren geduurd voordat ik door zíjn ogen kon kijken.”

Godzijdank is het je op tijd gelukt.

“Er is een gedicht van Rumi waarin hij zegt dat het licht binnentreedt op de plek van de wonde. Dat gevoel had ik sterk toen ik Boris helemaal had geaccepteerd zoals hij was. Ik voelde me herboren. Hij maakte me milder, empathischer, rijker. Boris’ aanwezigheid was waardevol, juist door zijn kwetsbaarheid. Maar het was zo kort. Het voelt alsof Boris’ aanwezigheid een vonkje in de duisternis was en in een flits voorbij is gegaan.”

Zie je weer kiertjes licht doorsijpelen?

“Nog niet.”

Van huis uit ben je filosoof. Wat heb je aan filosofie als je kind er niet meer is?

“Het is nog steeds fijn om filosofen te lezen. De prettige abstracties leiden me af. Maar bij de filosofen, zoals de stoïcijnen, gaat het altijd over het eigen sterven. Daar kan ik nu niet veel mee.”

“Nick Cave, aan hem heb ik wel wat. Hij schrijft zo prachtig over zijn zoon Arthur die van een klif viel en overleed. Cave vertelt hoe hij hardop tegen zijn zoon begint te praten en het verdriet transformeert. Ik zat eens alleen in ons huisje op de Veluwe. Pittig, want Boris kwam daar ook graag. Ik volgde Caves voorbeeld en zei hardop: ‘Boris, hier ben ik. Ik zit naast je.’ En het werkte. Mijn verdriet stroomde eruit.”

Het noodlot was nog niet klaar met je. Je kreeg in november een herseninfarct.

“Totale paniek. Moest Roelien nou weer voor iemand zorgen? Zou ik half verlamd en kwijlend op een feestje staan? Het liep goed af maar het was intens. En Boris voelde verder weg, dat was zwaar. Het was vooral intens omdat het in mijn hoofd gebeurde. Want weet je? Voor het eerst snapte ik Boris nóg beter. Mijn motoriek was niet goed. Dat had Boris ook. Alles kostte moeite. Alles ging vertraagd. Net als bij Boris. Ik kwam niet goed uit mijn woorden. Boris kon niet praten. Zo vaak ben ik ongeduldig geweest, zo vaak geïrriteerd. En nu was ik het zelf. Het voelde bijna als karma.”

Je staat nog overeind.

“De dichter Jorge Luis Borges zei daar iets moois over: ‘Je bent ook wat je hebt verloren.’ We zullen het verlies van Boris altijd met ons meedragen. Alleen is het de ene keer draaglijker dan de andere keer. Nick Cave zegt: ‘Als rouw voorbijkomt, moet je ervoor knielen en het over je heen laten komen.’ Dat probeer ik te doen.”

Volgens mij was het Nietzsche, de filosoof waarop jij afstudeerde, die zei: ‘Wat je niet ombrengt, maakt je sterker.’

“De dood van een kind heeft gewoon geen zin. De sleutel is dat te accepteren. De rest: bijvangst. Die momenten dat je je weer even vitaal voelt en diepe verbinding voelt met een naaste. Wel kan ik met verbazing kijken naar onszelf, dat we nog overeind staan, dat onze geest sterk is. Maar dat we sterk behoren te zijn, daar ben ik wel vanaf. Boris was allesbehalve sterk. Of nou ja, hij was sterk in zijn kwetsbaarheid.”

Laurens Verhagen

Laurens Verhagen (53) studeerde wijsbegeerte aan de UvA en is journalist bij de Volkskrant. Hij is getrouwd en heeft twee kinderen, Boris en Pieter.

Meer over