PlusAchtergrond

Iedereen een geveltuin: wordt Amsterdam kampioen tegelwippen?

Tegel eruit, plant erin: Amsterdam doet dit jaar weer mee aan het NK Tegelwippen en voert de lijst aan. ‘We hebben wel vijftig of zestig van die grote Albert Heijn-tassen vol zand uit de tuin gehaald.’

Jasper Hoogendoorn wist vijftig buurtbewoners warm te maken voor een eigen geveltuintje in Nieuwendam. Beeld Dingena Mol
Jasper Hoogendoorn wist vijftig buurtbewoners warm te maken voor een eigen geveltuintje in Nieuwendam.Beeld Dingena Mol

Onderaan het appartementencomplex van Jasper ­Hoogendoorn (31) in Nieuwendam ligt een geveltuin. ­Binnen de grijze band steken planten met paarse bloemetjes in verschillende tinten. Een hommel vliegt van bloem naar bloem.

Vorig jaar ontdekte Hoogendoorn dat de gemeente ­Amsterdam gratis een geveltuin komt aanleggen als je daarom vraagt. Hij overlegde met de buren, die meteen enthousiast reageerden, en vroeg er online één aan voor zijn appartementencomplex. “Twee dagen later waren ze ineens beneden bezig,” zegt Hoogendoorn lachend. Hij woont zelf op driehoog, maar het leek hem leuk om een tuintje te hebben waar hij met een gieter water kan geven.

Na de aanleg van zijn eigen geveltuin vroeg Hoogendoorn zich af wat hij nog meer kon doen om de buurt groener en minder stenig te maken. Hij liet tweeduizend flyers drukken om buurtgenoten te enthousiasmeren óók een geveltuin aan te vragen. “Veel mensen weten niet dat de gemeente dat gratis komt doen. Je hoeft alleen maar de planten zelf te kopen.”

Vijftig bewoners meldden zich aan. Om de drempel nóg lager te maken, kocht Hoogendoorn met budget van Huis van de Wijk bij een kweker schaduw- en zonplanten en zette een partytent op waar buurtbewoners de pakketten konden komen ophalen. Inmiddels heeft de gemeente al heel wat tegels gelicht en worden de laatste planten ­gepoot. “Als ik nu door de buurt fiets, zie ik overal geveltuinen liggen en mensen in hun tuintje werken.”

Geen opgeheven vingertje

Hoogendoorn doet met het aantal ‘gewipte’ tegels mee met het NK Tegelwippen, een landelijke wedstrijd tussen gemeentes: hij voert ze in op de website www.nk-tegelwippen.nl. Particulieren en organisaties die stenen uit de grond halen, kunnen op deze website het aantal doorgeven, plus een foto ter bewijs. De inzendingen worden per gemeente bij elkaar opgeteld en de gemeente die uiteindelijk de meeste tegels heeft gelicht, wint.

Het NK Tegelwippen is in het leven geroepen door ­campagnebureau Frank Lee en wordt mogelijk gemaakt door het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat, en Ons Water. Het achterliggende doel is om steden groener en klimaatadaptiever te maken. “Nu met de overstromingen zie je dat dat heel erg nodig is,” zegt Eva Braaksma (32) van Frank Lee. “In versteende steden raakt het riool overbelast, staan straten blank en loopt het regenwater de kelders in. Bovendien wordt de tuin heel heet als je hem vol legt met tegels. Als je op een warme dag het Vondelpark in fietst is het veel koeler dan als je een versteende straat in rijdt. Wij willen vergroenen niet stimuleren met een opgeheven vingertje, maar op een leuke manier.”

De gemeente Amsterdam staat op dit moment bovenaan als het gaat om het aantal gewipte tegels (52.379), maar op plaats 28 qua aantal gewipte tegels per duizend inwoners. Aan kop gaat de gemeente Rucphen, gevolgd door Gorinchem en Veenendaal.

null Beeld Dingena Mol
Beeld Dingena Mol

In de Rivierenbuurt haalde Djadi Glazer (27) twaalf vierkante meter tegels uit haar tuin. Vorig jaar kocht ze met haar vriend een huis waarvan de tuin vol met tegels lag. Met een schep haalden ze de grote, zware tegels eruit en met hulp van vrienden voerde ze het zand af. “We hebben denk ik wel vijftig of zestig van die grote Albert Heijn-tassen vol zand eruit gehaald,” vertelt ze. “We hebben geen achterom, dus dat moest door het huis.” De tegels zijn meegenomen door de ophaalservice van Amsterdam (zie kader). Tenslotte heeft Glazer een pallet tuinaarde laten bezorgen en biologische, meerjarige planten besteld.

Inmiddels is de tuin omgevormd van een betegelde binnenplaats tot een oase van rust en groen. “Elke dag kijk ik of ik uitgebloeide bloemetjes zie, het is heel mindful. En de bovenburen genieten ook mee van het groen.”

Luella van Turnhout (57) werkt bij GroeneBuurten en verwijderde voor het project ‘Tegels eruit in stadsdeel Zuid’ sinds mei 412 vierkante meter stenen uit tuinen in Oud-Zuid. Met een groep vrijwilligers kwam ze bij mensen thuis om tegels te helpen lichten. Ook gaf ze advies over de herinrichting van de tuin. “Veel mensen hikken ertegenaan wat ze moeten doen als de stenen eruit zijn. Wat zet je erin? Vraagt het veel onderhoud? Wat doe je met het zand dat vrijkomt? Wij kwamen langs en vertelden over alle voordelen voor de waterinfiltratie en het stimuleren van de biodiversiteit om hen te overtuigen.”

Tegen hittestress

Vaak willen bewoners niet de héle tuin laten onttegelen, maar slechts een gedeelte. “Mensen willen meestal een terrasje houden in de zon, en een terrasje in de schaduw en dan nog een paar stenen voor het bankje. Wij probeerden ze over te halen om naar alternatieven te zoeken. Waarom moet dat allemaal op tegels staan? Je kunt een stoel ook op gras zetten, dat doe je op de camping ook. Sedum of houtsnippers zijn ook mooie alternatieven.”

Van Turnhout merkt dat mensen vaak opzien tegen het zand onder de tegels. “Maar als je de grond die onder de ­tegels ligt mengt met de ­samengeperste grond daaronder, krijg je luchtige, niet al te voedselrijke aarde waarin planten goed kunnen wortelen.”

Onttegelde tuinen kunnen volgens Van Turnhout een belangrijke bijdrage leveren aan verschillende grootstedelijke problemen waar Amsterdam mee kampt, zoals ­wateroverlast, maar ook hittestress. “Al die stenen absorberen de zon en stralen de hitte tot diep in de nacht uit.”

Daarnaast helpt het ook droogte voorkomen, omdat ­regenwater in de aarde kan infiltreren. “Droogte veroorzaakt een laag grondwaterpeil waardoor de palen van ­Amsterdamse huizen gaan rotten, wat slecht is voor de fundering.”

Een onttegelde tuin werkt daarentegen als een spons, houdt regenwater vast en geeft dit langzaam af aan de planten. “Daardoor blijft het in de zomer veel langer koel. Bovendien is het prettig om naar te kijken. Het is zelfs bekend dat mensen meer betalen voor huizen die in het groen staan.”

Ook tegels wippen?

- Meedoen Het NK Tegelwippen duurt tot 30 september. Daarna wordt de ­winnende gemeente ­bekendgemaakt.

- Advies en hulp GroeneBuurten geeft in Oud-Zuid advies. Het project om te helpen bij het onttegelen is ­officieel afgesloten, maar krijgt misschien een vervolg. Kijk voor andere stadsdelen op www.tegelseruit.nl

- Tegel-ophaalservice Eens per maand haalt de gemeente Amsterdam in elke wijk gratis de tegels op, langs de kant van de straat. Geef van tevoren je adres door. Kijk op www.rainproof.nl/de-gemeente-haalt-tuintegels-op

- Ook een geveltuin? Vraag er hier een aan. Met de aanvraag zeg je de gemeente toe de geveltuin zelf te onderhouden en schoon te houden.

Meer over