Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Hoe het zit met Mozarts Requiem

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Wat is het bekendste stuk van Wolfgang Amadé Mozart? Zijn Veertigste symfonie? Eine kleine Nachtmusik? Zou kunnen. Maar sinds de film Amadeus van Miloš Forman komt ook het Requiem in aan­merking, waarvoor Mozart de opdracht kreeg van een geheimzinnige figuur. In de film krijgt die het aanschijn van de Commendatore uit de opera Don Giovanni of, in de ogen van de doodzieke Mozart, de geest van zijn overleden vader – of wellicht de duivel. In de film dicteert Mozart op zijn sterfbed de laatste noten aan zijn grote rivaal Antonio Salieri, die bekent hem te hebben vermoord.

Allemaal onzin natuurlijk.

Hoe zit het dan wel?

1. De geheimzinnige figuur in de film was in werkelijkheid een bode van graaf Franz de Paula Anton von Walsegg, die er de gewoonte van had gemaakt muziek bij componisten te bestellen en die vervolgens onder zijn eigen naam te laten uitvoeren. Dat wilde hij ook doen met Mozarts Requiem. Het stuk werd uitgevoerd op een herdenkingsdienst voor Walseggs overleden vrouw.

2. Mozart stierf aan waterzucht. Salieri had daar niets mee van doen. En hij heeft op zijn sterfbed ook niets aan Salieri voorgezongen of gedicteerd. Het Requiem werd in het jaar na Mozarts dood voltooid door de jonge componist Franz Xaver Süssmayr, die hem al eerder had geholpen met de recitatieven voor de opera La clemenza di Tito. Mozart had dat werk anders nooit op tijd afgekregen.

In 1825 kwam er voor het eerst kritiek op de voltooiing van het Requiem en sindsdien zijn er vele pogingen gedaan het beter te doen dan Süssmayr, onder meer door de Nederlanders Marius Flothuis en Clemens Kemme.

Intrigerend is ook de versie van de Oosten­rijker Georg Friedrich Haas, die de onvoltooide gedeeltes aanvult met moderne klanken.

Radio Filharmonisch Orkest en Groot Omroepkoor o.l.v. Benjamin Goodson met Mozarts Requiem (de versie van Süssmayr) en Dixit Dominus van Händel, op maandag 4 juli in het Concertgebouw (aanvang 20 uur).

Meer over