Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Hoe de Kerstmatinee met een vallende baton theater werd

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

De Kerstmatinee van het Concertgebouworkest wordt door veel mensen nog steeds geassocieerd met muziek van Gustav Mahler. Dat komt door de geweldige impact van de concerten in 1977, 1982 tot en met 1987 en 2001, toen Bernard Haitink – lang de chef van het orkest – op een na alle symfonieën van Mahler op 25 december dirigeerde. (Alleen de achtste werd nooit een kerstsymfonie.)

Met name de Kerstmatinee van 1987 kreeg een legendarische status. Haitink verkeerde op voet van oorlog met de toenmalige directie van het orkest. Die had hem in zijn beleving meermaals geschoffeerd, onder meer door de Italiaan Riccardo Chailly als zijn opvolger aan te wijzen, waarmee een einde kwam aan een lange periode met louter Nederlandse chef-dirigenten.

In de Kerstmatinee van 1987 klonk een zeer emotionerende Negende symfonie. Toen Haitink met gesloten ogen het donderende applaus in ontvangst nam, liet hij zijn baton uit zijn rechterhand vallen, een gebaar dat een afscheid markeerde. Afscheid van het orkest en van de Kerstmatinee. Aan gevoel voor theater ontbrak het hem niet. Misschien was hij aan het voorsorteren op zijn nieuwe baan, als music director van het Royal Opera House Covent Garden.

De tik waarmee de baton op de bühne kletterde, is door miljoenen televisiekijkers gehoord. De Kerstmatinee was toen nog een Eurovisie-uitzending. In 1997 kwam aan die traditie een einde.

Met het vertrek van Haitink verdwenen ook de Mahlers uit zicht. Zijn opvolger koos voor Italiaanse opera’s, soms vol moord en doodslag, waarmee de kerstgedachte wat op de achtergrond raakte. Dat Jaap van Zweden (in 1987 nog Haitinks concertmeester) in zijn eerste Kerstmatinee als dirigent van het Concertgebouw op 25 december Mahler op het programma wilde zetten, was dus poëtische rechtvaardigheid geweest, als corona er geen streep door had gezet..

Bernard Haitink dirigeert Mahlers Negende symfonie in de Kerstmatinee van 1987. Op 1'33'59 laat hij zijn baton vallen.

Meer over