PlusReportage

Fotograaf Catharina Gerritsen portretteerde de mensen die Geuzenveld Geuzenveld maken

Ben bij woongroep De Geuzenhoek. Beeld Catharina Gerritsen
Ben bij woongroep De Geuzenhoek.Beeld Catharina Gerritsen

Fotograaf Catharina Gerritsen ging in Geuzenveld op zoek naar de mensen die de wijk máken. In het buurthuis, de moskee, de koffiebar... ‘Het is hallo en je bent welkom.’

Lex Boon

Om de portiekflats aan de Nolensstraat in Geuzenveld staan bouwhekken. Het gras is veranderd in een grijze zandvlakte, de leidingen zijn al uit de grond gehaald. Drieënhalf jaar woonde fotograaf Catharina Gerritsen hier. Nu worden de flats – na de oorlog ontworpen door architect Willem van Tijen, pionier van de sociale woningbouw – gesloopt.

Gerritsen wist dat ze er niet voor eeuwig kon blijven, het was tijdelijke huur. Maar ze baalt er nog steeds van dat ze hier nu niet meer woont.

Ronnie bij Aiki-Budo. Beeld Catharina Gerritsen
Ronnie bij Aiki-Budo.Beeld Catharina Gerritsen

“Ik voel het meteen nu ik aan kom fietsen. O ja, Geuzenveld, fuck, ik mis het echt. En dat al na twee maanden,” zegt ze, nadat ze haar fiets heeft neergezet op het Lambertus Zijlplein. Ze zit op een van de bankjes en wijst naar de winkel aan de andere kant van het centrale plein, waar de blauwe kratjes met fruit en groente staan uit­gestald onder de balkons van een galerijflat. “Kijk, daar zit Özcan, de groenteboer. O, hem heb ik ook al zo’n tijd niet gezien.”

Toen ze weg moest, heeft ze nog wel gezocht naar een huurwoning in de wijk, maar dat liep stuk op de prijzen van minstens twaalf-, dertienhonderd euro per maand en de bijbehorende inkomens­garanties. Dus nu zit ze in een tijdelijke woning in Zuid. Coffee Company om de hoek, maar de broodjes van eetcafé Riad ver weg. En daar komt ze veel liever. Tja, Zuid is geen Geuzenveld.

Amin en zijn zusje Maryam bij de Pieter Jelles Troelstraschool. Beeld Catharina Gerritsen
Amin en zijn zusje Maryam bij de Pieter Jelles Troelstraschool.Beeld Catharina Gerritsen

“Ik wist het ook niet hoor, voor ik hier terechtkwam. Maar deze wijk, op de grens tussen stad en weiland, heeft gewoon iets bijzonders. De ruimte, het groen en vooral de mensen. Dat zie je pas als je erin duikt. En dat is misschien wel de boodschap van mijn project: dat je deze wijk niet over het hoofd moet zien.”

Dat project heet Gezichten van Geuzenveld en bestaat uit een reizende foto-expositie – nu te zien in buurthuis Het Pluspunt – waarvoor ze vijftien mensen uit de buurt heeft geportretteerd op locaties die belangrijk zijn voor de wijk.

Spinnenweb

Het zijn plekken die misschien niet bijzonder lijken: een buurtwerkkamer, een kringloopwinkel, een moskee, een schoolplein, een multicultureel ontmoetingscentrum... Maar Gerritsen wil laten zien dat dit juist wél belangrijke plekken zijn. En misschien zelfs bijzonder, door de mensen die je er tegenkomt.

“Dat zijn de sleutelfiguren van Geuzenveld, die samen een soort spinnenweb vormen en iedereen in de wijk met elkaar verbinden,” aldus Gerritsen

In de jaren die ze er woonde, leerde ze deze ‘dragende krachten in het sociaal netwerk’ kennen. En ze ontdekte soms onverwachte dingen. Dan bleek tiener Ayman, die met zijn wheelie bike (tegenwoordig heeft ie ook een scooter) iedere dag op zijn achterste wiel aan het stunten is op het Nouripleintje, ook een rolmodel voor de jongere kinderen in de wijk. Een verantwoordelijkheid waarvan hij zich wel degelijk bewust was.

Ayman op het Nouriplein. Beeld Catharina Gerritsen
Ayman op het Nouriplein.Beeld Catharina Gerritsen

“In het visueel archief van de stad komt deze kant van Geuzenveld helemaal niet terug,” zegt Gerritsen, terwijl ze op de fiets stapt om een paar van de plekken uit haar fotoserie te laten zien. “Je komt vooral veel foto’s tegen uit de wederopbouwjaren, vaak luchtfoto’s, met alleen gebouwen. Maar in een wijk gaat het niet om de gebouwen, het gaat om de mensen en wat die doen.”

Het Pluspunt

Gerritsen stapt af bij Het Pluspunt, het buurthuis waar onder andere de bibliotheek, het Ouder Kind Team en een kinderopvang zitten. Bij de balie vraagt ze of Abdelhafid er is: ze wordt een paar trappen naar boven gestuurd, naar een ver­dieping die hoort bij het Huis van de Wijk, waar het belangrijkste begrip ‘wederkerigheid’ is. Buurtbewoners kunnen de kleine ruimtes gratis gebruiken als ze ook iets terugdoen voor de buurt.

In een van de sober ingerichte lokalen zitten vijf oudere mannen achter een beeldscherm bij de computerles die Abdelhafid el Onsri van Stichting Marhaba hier twee keer per week geeft. “Les geef ik ze niet echt hoor, ze gaan meestal zelf aan de slag,” zegt El Onsri, een van de mensen in Geuzenveld die Gerritsen heeft geportretteerd. “Maar niet iedereen kan goed met een computer overweg of heeft er een in huis. Ik kan ze helpen met een brief uitprinten, of ze iets uitleggen dat ze niet begrijpen omdat ze niet goed Nederlands spreken.”

Touafik bij moskee Al-Ihsane. Beeld Catharina Gerritsen
Touafik bij moskee Al-Ihsane.Beeld Catharina Gerritsen

De computerles is slechts een van de vele activiteiten die El Onsri in de buurt organiseert. Het liefst zou hij een eigen plek hebben voor zijn stichting. “Gewoon een locatie waar ouderen bij elkaar kunnen komen, met elkaar kunnen praten en elkaar kunnen helpen.”

Zo’n plek zit er voorlopig echter niet in. Hij weet nog niet eens waar hij moet gaan wonen als ook zijn woonblok over een tijdje wordt gesloopt. Hij hoopt dat hij in de buurt kan blijven, en Gerritsen hoopt dat ook: “Als je iemand als Abdelhafid verliest, raakt de buurt heel veel sociaal kapitaal kwijt.”

Edith in de Heemtuin. Beeld Catharina Gerritsen
Edith in de Heemtuin.Beeld Catharina Gerritsen

Vrijwilligerswerk

De mensen die Gerritsen heeft geportretteerd voor haar serie kwam ze op het spoor door naar binnen te lopen bij plekken als Het Pluspunt, maar ook doordat ze werd aangespoord om vrijwilligerswerk te doen. Bouchra Moutawakil, de coördinator van buurtwerkkamer Geuzennest, zag in haar een goede huiswerkbegeleider.

“Ik merk dat heel veel mensen het in zich hebben om anderen te helpen, maar er niets mee doen,” zegt Moutawakil. “Dus probeer ik het bij de bewoners naar boven te halen. En als iemand er eenmaal mee begint, spoort die vaak ook weer andere mensen aan om te helpen. Het werkt een beetje besmettelijk.”

Het Geuzennest is een soort woonkamer in de plint van een flat. Achterin zijn een paar mensen aan het koken. Het eten dat ze bereiden, wordt later langsgebracht bij buurtbewoners die wel een kant-en-klare maaltijd kunnen gebruiken.

Uzma bij Buurtwerkkamer Geuzennest. Beeld Catharina Gerritsen
Uzma bij Buurtwerkkamer Geuzennest.Beeld Catharina Gerritsen

Dit is precies wat Moutawakil met de buurtwerk­kamer wil stimuleren: dat be­woners elkaar gaan helpen. En dat begint met een laagdrempelige plek, waar iedereen kan binnenlopen, een kopje koffie kan pakken en andere buurtbewoners kan ontmoeten.

“En dan is er niemand die zegt: wat doe je hier, kom je voor iets?” weet Gerritsen. “Het is hallo en je bent welkom.”

“Je moet hier helemaal geen druk voelen,” zegt Moutawakil. “En we hopen dat mensen ontdekken waar ze goed in zijn en dat ze daar anderen mee kunnen helpen.”

Kloof

Het gesprek in het Geuzennest gaat al snel over de veranderende wijk en de ­talloze nieuwbouwprojecten. “Er komen veel nieuwe mensen binnen, soms met een andere achtergrond, een andere cultuur. Die zijn dan... Hoe moet ik dat zeggen op een nette manier… Iets welvarender dan de meeste mensen hier. Daardoor ontstaat toch weer een bepaalde kloof,” vertelt Moutawakil.

Kira bij Manege Geuzeneiland. Beeld Catharina Gerritsen
Kira bij Manege Geuzeneiland.Beeld Catharina Gerritsen

Zoals de bewoners van de nieuwe koopwoningen even verderop, bijvoorbeeld, die al snel nadat ze waren verhuisd begonnen te klagen over de was op de balkons van de flats. “Ze stuurden brieven naar de coöperatie, want ze vonden dat het geen mooi beeld gaf. Maar weet je, er speelt hier in de wijk best veel. Er is een grote groep mensen die iedere dag vooral bezig is met overleven in plaats van leven. Dan maken dat soort zaken helemaal niet uit.”

Tegelijkertijd, dat wil Moutawakil wel even gezegd hebben, komen ook heel wat nieuw­komers in de wijk langs met de vraag of ze wat kunnen doen – vooral toen de pandemie uitbrak.

Tjoemy bij buurthuis Het Pluspunt. Beeld Catharina Gerritsen
Tjoemy bij buurthuis Het Pluspunt.Beeld Catharina Gerritsen

Gerritsen wil nog even langs het asielzoekerscentrum om te kijken hoe het met Tayebeh gaat. Ze is gevlucht uit Iran, zit al jaren in het azc in afwachting van een besluit over haar asielaanvraag en doet intussen vrijwilligerswerk in het aangrenzende 5, Coffee Connect – een plek waar bewoners van het azc en de rest van de buurt elkaar kunnen ontmoeten.

In het café krijgt een groepje vrouwen taalles van een vrijwilliger. Tayebeh is er niet, Gerritsen vindt haar achter in een van de creatieve ruimtes. Het gaat goed, zegt ze, bij thee en koekjes, maar na bijna zes jaar wachten is haar asielaanvraag afgewezen. Het is nu weer wachten op het hoger beroep.

Daarna gaat het gesprek over haar familie. Ze laat foto’s zien van haar kleinkind, dat hier in het asielzoekerscentrum is geboren en opgroeit in de containerwoningen op het terrein – waar enkele honderden mensen wonen.

Tayebeh bij het azc en 5, Coffee Connect. Beeld Catharina Gerritsen
Tayebeh bij het azc en 5, Coffee Connect.Beeld Catharina Gerritsen

Tayebeh biedt nog meer thee en koekjes aan. “We moeten helaas weer verder,” zegt Gerritsen via Google Translate in het Perzisch. “Maar ik vond het fijn je weer te zien en ik kom snel weer langs.”

Ze fietst langs haar oude woning in de portiekflat aan de Nolensstraat. “Kijk, daar woonde ik dus,” zegt ze. “En daar ­verderop werden in een woning eens zware wapens gevonden, waardoor mijn straat het nieuws haalde. Er heeft trouwens ook ­weleens een explosie plaatsgevonden. Er gebeurt hier dus van alles, het is niet allemaal onschuldig. Maar dat zijn wel zaken die maar weinig invloed hebben op het dagelijkse leven in de buurt.”

In haar fotoserie gaat het juist over dat dagelijkse leven. Over de plekken en mensen die week in, week uit de boel draaiende en toegankelijk houden. Over plekken waar je al iets kunt bijdragen door gewoon aanwezig te zijn. Zoals de manege Geuzeneiland, die grotendeels door vrijwilligers wordt gerund en daarom betaalbaar is. Of de maar weinig elitaire Golfclub Ookmeer, waar de holes tussen de velden van een sportpark liggen. Of Stichting De Brug, een multicultureel ontmoetingscentrum voor ouderen, gevestigd in een oud klooster.

Yolanda op Golfclub Ookmeer. Beeld Catharina Gerritsen
Yolanda op Golfclub Ookmeer.Beeld Catharina Gerritsen

Spreekuren

“De doelstelling is hulp en gezelligheid bieden,” zegt Hans Staphorsius, voorzitter van de stichting. In het centrum wordt ondere meer samen gegeten en muziek gemaakt. En er zijn spreekuren voor mensen die hulp nodig hebben. Vanochtend waren hier nog ouderen voor een bloed­onderzoek. Veel mensen blijven daarna hangen voor een kop koffie of thee en een praatje.

Met Hennie Loopeker bijvoorbeeld, de oudste en langstzittende vrijwilliger van De Brug, die hier door Gerritsen werd gefotografeerd. Ze kwam er binnen toen ze 22 jaar geleden zelf door een moeilijke periode ging en is nooit meer vertrokken. Inmiddels is Loopeker bijna negentig, maar ze helpt nog steeds. Bijzonder vindt ze dat allemaal niet. “Ik kan toch niet in mijn stoeltje blijven zitten,” zegt ze. “Er is zat te doen.”

Hennie bij Stichting De Brug. Beeld Catharina Gerritsen
Hennie bij Stichting De Brug.Beeld Catharina Gerritsen

Zo gaat dat in Geuzenveld, en volgens Hans Staphorsius is dat altijd zo geweest. “Na de oorlog kwamen hier mensen van de Oostelijke Eilanden en de Spaarndammerbuurt, aangevuld met Groningers, Drenten en Friezen. Bij die lichting hoor ik ook,” vertelt hij.

Staphorsius woont al 65 jaar in Geuzenveld, al die tijd in hetzelfde huis. Hij heeft zijn buurt in al die jaren regelmatig van gedaante zien veranderen. “Na onze lichting kwamen de Indische mensen, toen de Spanjaarden en Italianen, daarna werd het Marokkaans en Turks en nu is het Pools en Roemeens. En straks komen misschien wel Oekraïners. Geuzenveld is gewoon altijd multicultureel geweest, dat is de basis, en iedere keer bouw je iets op met elkaar, wie er ook woont.”

De expositie Gezichten van Geuzenveld is tot en met 15 juni te zien in buurthuis Het Pluspunt (Albardakade 5-7). Daarna verhuist de tentoonstelling naar Het Glazen Huis (Plein ’40-’45), waar ze tot 16 juli blijft. Vervolgens is de epositie de hele maand september te zien in Pakhuis de Zwijger (Piet Heinkade 179). Het project gaat dan ook online.

Fotograaf Catharina Gerritsen. Beeld Catharina Gerritsen
Fotograaf Catharina Gerritsen.Beeld Catharina Gerritsen
Meer over