Achtergrond

Er zit microplastic in ons bloed: is dat erg en kunnen we het voorkomen? ‘We moeten terug naar natuurlijke materialen’

Microplastic is al in vis, groente en fruit aangetroffen. Het kon dus niet uitblijven dat het ook in het bloed van mensen zou worden gevonden. Hoe beperk je de schade en houd je je lichaam zo schoon mogelijk?

Sandra Moerland
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Somber wordt onderzoeker Marja Lamoree ervan, al kwam de uitslag van het zogeheten Immunoplast-onderzoek van de Vrije Universiteit in Amsterdam in maart niet als een verrassing. Voor het eerst zijn in de bloedbaan van mensen microplasticdeeltjes opgespoord – een doorbraak. Moeten we ons zorgen maken?

“Die vraag kunnen we pas beantwoorden als de gevolgen helemaal zijn onderzocht,” zegt Lamoree. “Maar als je ziet wat er bij proefdieren is aangetoond, maak ik me zorgen. We zien dat microplastic ontstekingen en celschade bij dieren kan veroorzaken.” Het was een illusie om te denken dat dieren wel plastic inademen of inslikken en mensen niet. Datzelfde geldt nu misschien ook wel voor de gevolgen ervan.

Micro- en nanoplastics

Microplastics zijn stukjes plastic kleiner dan 5 millimeter. Alle deeltjes kleiner dan een miljoenste millimeter heten nanoplastics. Sommige microplastics komen vrij door slijtage van onder meer de synthetische kleding die je draagt, door autobanden en zwerfafval. Andere worden doelbewust toegevoegd aan onder meer cosmetica, tandpasta, wasmiddelen, verzorgings-, schoonmaak- en onderhoudsproducten.

Ze hebben een duidelijke functie. Zo wordt zonnebrandcrème er waterresistent van en zorgen ze ervoor dat mascara aan je wimpers hecht. Ga je de microplastics tellen, dan kan het even duizelen: Canadese onderzoekers onderzochten eerder al eens hoeveel een plastic, piramidevormig theezakje achterliet in een kop thee. De score kwam uit op circa 11,6 miljard microplastics en 3,1 miljard nanoplastics.

Er wordt aan gewerkt

Wereldwijd wordt eraan gewerkt om wegwerpplastics aan banden te leggen. In Europa is het Europees Plastics Pact erop gericht al het plastic dat we gebruiken vanaf 2025 herbruikbaar te maken. Het Europees agentschap voor chemische stoffen (ECHA) werkt aan een verbod op toegevoegd microplastic dat niet biologisch afbreekbaar is.

Er valt dus moeilijk aan microplastics te ontkomen. We ademen ze in en krijgen ze binnen via ons eten en drinken – denk aan flessen water, bier, honing, suiker, zout en schaaldieren. “We moeten terug naar natuurlijke materialen en niet alleen maar plastic kopen,” zegt Marja Lamoree. Vergeet de schuursponsjes en schaf een houten borstel met natuurlijke haren aan voor de afwas. Of een sponsje van staalwol. “En koop zeker geen goedkope plastic producten van slechte kwaliteit. Die gaan sneller kapot en verdwijnen voor altijd in het milieu.”

Net als fijnstof

De ervaring met onderzoek naar fijnstof maakt ook microplasticwetenschapper Ingeborg Kooter van TNO ongerust. Hoe kleiner een deeltje, hoe gevaarlijker het is voor onze gezondheid. “Naar het effect van microplastic op de gezondheid is te weinig onderzoek gedaan, maar uit fijnstofonderzoek blijkt dat dit soort piepkleine deeltjes een andere reactie met de cellen in ons lichaam geven. Dit kan voor microplastics ook het geval zijn.”

“Het meeste plastic wordt nooit afgebroken, het wordt alleen kleiner door verwering en slijtage. Zie het als een bal van twee meter doorsnede die op je afkomt. Die kan niet in je lichaam terechtkomen. Maar een pingpongballetje kun je inslikken. Zulke minuscule deeltjes kunnen opgenomen worden door de cellen of tussen twee cellen gaan zitten.”

Microplastics vinden we overal, omdat het nou eenmaal een product is dat de mens maakt. “Zelfs hoog in de Pyreneeën zijn ze gevonden, blijkt uit Frans onderzoek. We weten dus dat ze flinke afstanden door de lucht afleggen,” aldus Kooter.

Voedselketen

Er komt wel meer onderzoek naar de effecten. Italiaanse wetenschappers hebben bijvoorbeeld microplastics opgespoord in de placenta. Of dat gevolgen heeft voor een baby konden ze niet aantonen. Uit een onderzoek in 2019, geleid door hoogleraar farmaceutische immunologie Barbro Melgert van de Rijksuniversiteit Groningen, bleek dat microplastic in gekweekte minilongen ervoor kan zorgen dat de ontwikkeling van de longblaasjes wordt geremd, en die zelfs kapot kunnen gaan.

Onderzoek naar de effecten op dieren wordt al langer gedaan. Bewezen is dat als zeeleven, zoals watervlooien en schelpdieren, te veel plastic deeltjes inslikt, het niet genoeg meer kan eten en sterft. “Dat is voor de rest van de keten desastreus,” zegt Jeroen Dagevos van Plastic Soup Foundation. “We betrekken plastic nu veelal op dieren. Hoe schadelijk dat precies is, is niet gemakkelijk in kaart te brengen. Neem vogels met microplastic in de maag: hoe vergaat het ze, krijgen ze minder jongen? Dat moet onderzocht worden.”

Voedsel vermijden, zoals fruit, groente, vis, schaal- en schelpdieren, in de hoop de dans te ontspringen, zal niet helpen. Dagevos: “Voor grond en compost gelden geen officiële normen als het om microplastics gaat. Jarenlang werd gezegd dat ze een plant niet binnendringen, maar het is inmiddels aangetoond dat ze via de wortels in het gewas komen. Het gaat dus door de hele voedselketen heen.”

Hoe mijd je microplastics?

Stofzuig veel en laat je huis goed doorluchten, is het advies van Jeroen Dagevos. “Een groot deel van het stof dat we in ons huis vinden, bestaat namelijk uit microplastic. Dat ademen we in. Dat kun je zo veel mogelijk beperken door de boel stofvrij te houden.”

Drink kraanwater in plaats van flessenwater. “In kraanwater vinden we ook microplastic, maar minder dan in flessenwater,” aldus Dagevos. “Bovendien kunnen waterflesjes die in het milieu belanden, weer microplastics loslaten,” vult Ingeborg Kooter aan.

Koop kleding die lang meegaat, het liefst van natuurlijke materialen. “Het gros van onze kleding is gemaakt van synthetisch materiaal. Soms is dat zo slecht gemaakt dat het na vijf keer wassen de prullenbak in kan. Omdat het zo snel slijt en bij het afval belandt, komt er veel microplastic vanaf. Vooral van fleece, omdat fleecegaren erg zwak is en gemakkelijker breekt dan andere garens,” zegt Dagevos.

Kijk ingrediëntenlijsten van cosmetica na op microplastics. Je vindt ze onder veel verschillende namen, waarvan de meeste met ‘poly’ beginnen. Om het gemakkelijker te maken, kun je ingrediëntenlijsten scannen via de app Beat The Microbead.

De grootste winst valt te halen bij een kleinere afvalstroom, weet Ingeborg Kooter. “Het is belangrijk dat je dingen hergebruikt en ze pas weggooit als ze niet meer functioneel zijn. Op dat moment moet je ervoor zorgen dat het gerecycled kan worden en niet in het milieu belandt.”

Meer over