PlusExclusief

‘Een der wal­gelijkste verblijven ter wereld’? Een inkijkje in de legendarische kunstenaarssociëteit De Kring

Apes and Bones (2005) door Phil Bloom. Beeld
Apes and Bones (2005) door Phil Bloom.

Lange tijd gold: wat gebeurt op De Kring, blijft op De Kring, maar de tentoonstelling 100 jaar Kring Iconen brengt daar verandering in. De roemruchte kunstenaarssociëteit toont 26 tekeningen, foto’s en sculpturen van beroemde leden.

Edo Dijksterhuis

Hij wilde zo graag, maar hij mocht niet. Freddy Heineken probeerde verschillende keren lid te worden van De Kring, maar de ballotagecommissie wees hem steeds weer af. Als biermagnaat had hij niets te zoeken in de hoofdstedelijke huiskamer van kunstenaars, schrijvers, journalisten en wetenschappers.

Dat moet frustrerend geweest zijn, te meer daar Heineken eigenaar was van het pand aan het Kleine-­Gartman­plantsoen waarin de sociëteit gehuisvest is. Uiteindelijk werd hij na veel mitsen en maren wel lid en betaalde hij zijn contributie, maar hij liet er zijn gezicht nooit zien.

Bij wijze van postuum goedmakertje maakte beeldend kunstenaar Meinbert Gozewijn van Soest op de middag van ­Heinekens overlijden aan de bar van De Kring een collage: twee in elkaar geschoven bierviltjes die een kruis vormen.

null Beeld

I.M. Freddy Heineken (2002) maakt nu deel uit van de tentoonstelling 100 jaar Kring Iconen. Met 26 schilderijen, foto’s, tekeningen, collages en sculpturen is een kleine dwarsdoorsnede vertegenwoordigd van het roemruchte ledenbestand van de afgelopen eeuw. Ze hangen aan de wanden van het restaurant op de bovenste verdieping. Illustrator Peter van Straaten heeft hier ongetwijfeld inspiratie opgedaan voor zijn pentekening van een totaal laveloos tafelgezelschap dat door de ober zachtjes richting ontnuchtering wordt geduwd met de droge opmerking “De koffie is van het huis.”

Mannenbolwerk

Het oudste Kringlid in de tentoonstelling is Paul Citroen (1896-1983), die in 1934 een lezing voor leden hield over ‘het begrijpen van onbegrijpelijke schilderijen’. Van hem is een fotoportret te zien van Erika Mann: de openlijk biseksuele schrijver en actrice blikt onverschrokken de camera in.

Mann zou zich in haar tijd waarschijnlijk niet zo op haar gemak hebben gevoeld in De Kring. De sociëteit bleef lange tijd een mannenbolwerk. Harry Mulisch, van wie een foto wordt getoond vergezeld door een gedicht en een pijp, gold decennialang als hoofdbewoner. De afstand tussen zijn woning en de sociëteit bedroeg amper 200 meter. Schilder Carel Willink moest net iets verder lopen, maar niet heel veel.

Drie Gratiën (1994) door Aat Veldhoen, die bekendstaat om zijn erotische etsen van naakte vrouwen. Beeld
Drie Gratiën (1994) door Aat Veldhoen, die bekendstaat om zijn erotische etsen van naakte vrouwen.

Ter compensatie van het kleine aantal vrouwen in de tentoonstelling, slechts drie, is verreweg het grootste werk van Phil Bloom: een orang-oetan die aan doorzichtige botjes slingert. Bloom is al jaren actief als schilder van dit soort fantasie­rijke figuratie, maar werd in 1967 bekend als eerste naakte vrouw op tv. Dat was in het VPRO-programma Hoepla van Wim T. Schippers, die al zo lang Kringlid is dat hij zelfs geen contributie meer hoeft te betalen, maar nooit eerder exposeerde in de sociëteit. In de buurt van Blooms aap hing hij een typisch Schipperiaanse collage die even vrolijk als onnavolgbaar is.

ZREB19B (2020) door Wim T. Schippers. Beeld
ZREB19B (2020) door Wim T. Schippers.

Daarmee sluit de Fluxus-kunstenaar naadloos aan bij de dominante sfeer in De Kring. Hier kwam en komt men vooral om onder elkaar te zijn en ongecompliceerd te feesten. Het biljart dat Jacqueline de Jong op doek vastlegde, speelt daarbij een belangrijke rol – om eindeloos omheen te hangen of op te dansen, al dan niet naakt. In de tijd dat het Amsterdamse nachtleven nog erg braaf was, bleef de bar van De Kring open tot diep in de nacht. Kunstenaar Gras Heyen, van wie een collage wordt getoond, stond erom bekend in de ochtenduren vanaf het balkon luidkeels de kantoortypes te becommentariëren die naar hun werk gingen.

Bande Avant (1977): het biljart van De Kring door Jacqueline de Jong.
 Beeld
Bande Avant (1977): het biljart van De Kring door Jacqueline de Jong.

Ban-de-bomvlag

Het hedonisme van De Kring kon niet iedereen bekoren. Dichter Hendrik Marsman noemde de sociëteit ‘een der wal­gelijkste verblijven ter wereld’. En in de jaren vijftig, toen vooral veel theatervolk lid werd, was ‘tuchteloos broeinest’ een veelgebruikt predicaat. Maar er werden en worden ook serieuze activiteiten onder­nomen: lezingen, filmvertoningen, talkshows, debatten. De ban-de-bomvlag van Opland, waarop een vrouw in klederdracht een kruisraket wegtrapt, laat zien dat de boze buitenwereld vaak genoeg naar binnen druppelde. De vlag is echt gebruikt bij demonstraties in de jaren tachtig en werd speciaal voor de tentoonstelling even door een sopje gehaald.

De sfeer van De Kring wordt waarschijnlijk het beste samengevat in een tekening van Bob van Blommestein. Tussen opgestapelde stoelen zit een man met een biljartkeu in zijn hand, het hoofd verscholen achter een naar voren geschoven hoed. Hij staat op het punt in slaap te sukkelen en van zijn stoel te vallen. Maar misschien wil hij nog één potje spelen, nog één rondje drinken. Of toch maar de trap afstommelen, het onverbiddelijke daglicht tegemoet?

De oude Kring (1994) door Bob van Blommestein. Beeld
De oude Kring (1994) door Bob van Blommestein.

100 jaar Kring Iconen, t/m januari 2023, Kleine-Gartmanplantsoen 7-9. Ook geopend voor niet-leden op werkdagen tussen 17:00 en 18:00 uur. Rondleidingen op 22 april, 27 mei en 9 september. Aanmelden via kring.nl.

Two guys eating fries (1969) door fotograaf Eddy Posthuma de Boer, die ook vaak intieme foto’s maakte in De Kring. Beeld
Two guys eating fries (1969) door fotograaf Eddy Posthuma de Boer, die ook vaak intieme foto’s maakte in De Kring.
Meer over