PlusAchtergrond

Deze kunstenaar ontwierp prothesen die je gezondheid meten én tonen: ‘Mensen zien het direct als je te weinig beweegt’

Kunstenaar Isaac Monté heeft een reeks prothesen ontwikkeld die nog veel meer meten dan de populaire smartwatch. Ze kunnen de preventieve gezondheidszorg een boost geven, maar roepen ook morele vragen op.

Edo Dijksterhuis
De Air Flutter, onderdeel van Isaac Monté’s Prosthetic X. De vlindervleugels, gedragen op de neusbrug, tonen de luchtkwaliteit. Ze openen zich als er voldoende zuurstof in de lucht zit.
 Beeld ProstheticX.eu
De Air Flutter, onderdeel van Isaac Monté’s Prosthetic X. De vlindervleugels, gedragen op de neusbrug, tonen de luchtkwaliteit. Ze openen zich als er voldoende zuurstof in de lucht zit.Beeld ProstheticX.eu

De man eet een koekje bij de thee en het effect is meteen zichtbaar. De rode cirkel op zijn slaap, zo groot als een één euromunt, knijpt samen, precies zoals zijn bloedvaten door de inname van de suiker. Maar de man compenseert zijn gedrag door een boodschappentas te pakken en naar buiten te gaan. In de frisse lucht van het park openen zich de paarse vlindervleugels op zijn neusbrug: plenty zuurstof hier. De oranje ring op zijn hand begint lekker te gloeien: hij krijgt de vitamine D binnen die nodig is voor botopbouw maar niet zoveel dat de schadelijke uv-straling te hoog wordt en de ring waarschuwt met een trilling. De ontmoeting met een buurman laat de lobben onder zijn kin weldadig opzwellen: een beetje aanspraak doet goed.

De acteur in het filmpje wordt op straat af en toe vreemd aangekeken. Piercings in neuzen en lippen zijn inmiddels gemeengoed en van gezichtstatoeages kijkt ook niemand meer op, maar dat geldt niet voor de bonte verzameling sensoren die hij draagt.

“Ze zijn letterlijk in your face,” erkent Isaac Monté (33), uitvinder van de Prosthetic X die nu te zien zijn bij Mediamatic. “Toen ik met dit project begon was ik een beetje bevreesd dat het te veel zou zijn. Maar toen kwam de lockdown en werden we allemaal verplicht een mondkapje te dragen, eigenlijk ook een soort gezichtsprothese. Ik denk dat mijn project daardoor nu beter te begrijpen is.”

Om de draagbare gezondheidssensoren aantrekkelijker te maken, verwerkte de Belgische kunstenaar er een spelelement in. “Als je meer stappen per dag zet, gaan de anemoontjes op je wenkbrauw verder open en als je het de hele week volhoudt, gaan er ook nog lichtjes aan. De drager wordt gestimuleerd om zijn prothesen er zo mooi mogelijk uit te laten zien. Bovendien zien mensen in je omgeving het direct als je bijvoorbeeld te weinig beweegt.”

Ouderdom gecamoufleerd

Dit jaar geeft de Nederlandse staat naar verwachting 86,7 miljard euro uit aan gezondheidszorg, een tiende van het bruto binnenlands product. Dat bedrag stijgt al jaren omdat we gemiddeld ouder worden en hulpbehoevender. “In 2030 is een kwart van de wereldbevolking 65 jaar of ouder,” weet Monté. “Ziektekostenpremies zullen alleen maar stijgen en tegelijkertijd wordt er te weinig ingezet op preventie. Prosthetic X kan mensen helpen gezonder te leven en ouderen langer thuis laten wonen.”

E-health, de digitale zorg waar Montés project onder valt, heeft veel potentie maar staat nog in de kinderschoenen. Multinationals als Philips, Garmin en Apple produceren biosensoren maar komen in de consumentenmarkt eigenlijk niet verder dan smartwatches die vooral populair zijn onder sporters, fitgirls en gadgetfanaten. Monté: “Bovendien geven die apparaten informatie weer in de vorm van grafieken of cijfers en wat zegt dat? De ene 65-plusser heeft aan 6500 stappen per dag genoeg, de andere moet er 9000 zetten. Mijn prothesen geven op een meer poëtische manier feedback. Dat is fijn voor minder technologisch onderlegde ouderen of jongeren die gewoon schermmoe zijn.”

Meer dan reguliere smart devices lijken Montés sensoren op kunstmatige organen die niet alleen lichaamsfuncties meten, maar ook omgevingsfactoren als luchtkwaliteit en parameters als sociale interactie. Zij worden niet weggemoffeld maar zijn vol in het zicht.

“Uit studies blijkt dat veel ouderen last hebben van body dysmorphia,” verklaart de maker. “Onder invloed van de media hebben ze moeite hun ouder wordende lichaam te accepteren en dat resulteert in stress en depressie. Ik speel daar op in door de prothesen op strategische plekken te plaatsen. Bijvoorbeeld in de hals zodat de plooien daar minder opvallen of over de pigmentvlekken op de hand die vaak ontstaan bij het ouder worden. De prothese is zichtbaar in plaats van gecamoufleerd, maar hij werkt zelf wel camouflerend.”

Delen of verkopen

Monté werkt in de ontwikkeling van Prosthetic X samen met In4Art, een organisatie die kunst verbindt met wetenschap en technologie om zo tot innovaties te komen die een gemiddelde R&D-afdeling niet zo snel zou bedenken. “Als kunstenaar mag je veel meer dan een medisch wetenschapper of laboratoriumonderzoeker,” zegt Monté. “Ik kan de grenzen opzoeken. Niet alleen om oplossingen aan te dragen maar ook om de discussie aan te jagen.”

Bijvoorbeeld over de vraag of gezondheidssensoren zo meteen zorgen voor een nieuwe kloof tussen arm en rijk als ze alleen betaalbaar zijn voor de elite. Of hoe we moeten omgaan met verzekeraars die dragers een premiekorting geven of hen zelfs verplichten de preventieve apparaten te gebruiken. En wat te denken van kinderen die hun ouders Prosthetic X opdringen zodat ze hen op afstand in de gaten kunnen houden?

“Zodra het over het verzamelen en analyseren van data gaat, gaat het over privacy en het gevaar van big brother,” erkent Monté. “Maar je zou de zichtbaarheid van de data kunnen verminderen door een persoonlijke instelling van de kleurcodes. De buitenstaander ziet dan wel dat een prothese een bepaalde kleur aanneemt maar weet niet wat dat betekent.”

Het gevaar van de grote techbedrijven is groter dan de bemoeizucht uit de directe omgeving. “Nu al worden heel veel data over ons gedrag gebruikt en verkocht zonder dat we daar bewust in toestemmen. Google Maps slaat onze zoektermen op en stemt er advertenties op af, en de stappenteller op je iPhone kun je niet uitzetten. Wij willen dat ondervangen met een data donation register, waarmee je zelf kunt bepalen of je je data deelt en met wie. Je kunt bijvoorbeeld je huisarts inzage geven via een exo-prothese, een extern, lotusvormig apparaat met negen blaadjes die de waarden van de negen individuele prothesen weergeven. Bij langdurig te hoge bloeddruk kan hij preventief ingrijpen – dat is toch beter dan oplappen na een hartaanval.”

Maar je kunt je lichaamsdata ook delen met wetenschappelijk onderzoekers. Of zelfs verkopen aan een commerciële partij. “Een soort erfenis,” noemt Monté het. “De werking lijkt op reguliere orgaandonatie: wat gebeurt er met je data na je dood?”

Protoype

Aan Prosthetic X is twee jaar onderzoek naar materialen, biomedische research en testavonden met de doelgroep van 65-plussers voorafgegaan. Een grote speler als Philips of Garmin met interesse voor deze nieuwe generatie smart devices heeft zich nog niet gemeld, maar Monté en In4Art werken al aan een werkend prototype.

“De prothesen in de tentoonstelling zijn uitvergrote exemplaren,” vertelt Rodolfo Groenewoud van Vliet, medeoprichter en zakelijk directeur van In4Art. “Het verkleinen is nu de eerste stap, gevolgd door praktische zaken als waterdicht en stootvast maken. Maar er zit ook een juridische kant aan het gebruik van smart devices. Wij willen dat de gebruiker op ieder moment kan beslissen zijn data niet meer te delen. En sterker nog: dat hij alle, eerder gedeelde data weer terugkrijgt. Volgens de huidige wetgeving kan dat niet. Een student aan de Erasmus Universiteit heeft dat voor ons uitgezocht en gaat nu promoveren op het aanpassen van het datarecht.”

Prosthetic X is bovendien opgenomen in het vijfjarige programma Healthy Living as a Service, waar alle technische universiteiten van Nederland aan meedoen. “Zo kunnen we de technische werking verder ontwikkelen. Een stappenteller bestaat al, maar bloeddruk meten met een sensor op je slaap is nog niet praktisch toegepast. En eenzaamheid meten door middel van stemtrillingen is natuurlijk helemaal speculatief.”

De software schrijven is volgens Groenewoud van Vliet geen overkomelijk probleem. De hardware ontwerpen en testen, daar gaat een hoop geld en tijd in zitten. “We zijn op zoek naar durfinvesteerders, maar die zijn dun gezaaid in Nederland. We zullen ervoor naar Londen moeten.” Als de geldschieter gevonden is, kan het echter snel gaan. Monté: “Prosthetic X zou binnen tien, misschien zelfs vijf jaar al op de markt kunnen zijn.”

Prosthetic X: t/m 12 augustus in Mediamatic, Dijkspark 6

Still uit demonstratiefilmpje van Prosthetic X. Beeld ProstheticX.eu
Still uit demonstratiefilmpje van Prosthetic X.Beeld ProstheticX.eu