PlusAchtergrond

Deze ‘credible messengers’ houden Amsterdamse jongeren uit de criminaliteit

Tientallen ex-criminelen, psychologen, wetenschappers en andere professionals gaan aan de slag als ‘credible messengers’ om Amsterdamse jongeren uit de drugscriminaliteit te houden. Zij verstaan de jongeren, is het idee. ‘Samen kunnen we bullshit voorkomen.’

Paul Vugts
Een netwerk van 27 ‘credible messengers’ begeleidt Amsterdamse jongeren om ze uit de criminaliteit te halen of houden. Een van hen is Rodney (achter). Beeld Stacii Samidin
Een netwerk van 27 ‘credible messengers’ begeleidt Amsterdamse jongeren om ze uit de criminaliteit te halen of houden. Een van hen is Rodney (achter).Beeld Stacii Samidin

De ex-gedetineerde die hulpverlener wordt, is verre van nieuw. Wel uniek, in Nederland althans, is het netwerk van inmiddels 27 Amsterdamse ‘credible messengers’ (geloofwaardige boodschappers) die zijn geworteld in alle wijken – juist ook in de probleemwijken – en in alle disciplines die relevant zijn voor serieuze hulp aan kwetsbare jongeren. Jongeren die al in de misdaad zijn afgegleden of dat dreigen te doen.

Het idee: de credible messengers kennen ‘de straat’ door en door. Ze herkennen de frustraties én (onvervulde) ambities van jongeren, maar kennen als stevig netwerk ook de uitwegen. Juist doordat ze behalve ervaringsdeskundigen óók psychologen, sociologen en andere professionals in de gelederen hebben. Wie het zelf niet weet, gooit het in de groep.

Het fenomeen komt oorspronkelijk uit New York, waar gedetineerden een opleiding konden volgen in de gevangenis. Via Schotland en Londen waaide het over naar Amsterdam, waar voor het eerst professionals in het netwerk zijn opgenomen. ADAMAS heet het hier, een naam die de kandidaten samen verzonnen. Het verwijst subtiel naar Amsterdam, maar het Griekse woord ‘adamas’ betekent ook onverwoestbaar en staat in de mythologie voor het beschermen tegen giftige invloeden van buitenaf.

Eerst het ‘ik’

Het project is een samenwerking tussen het Amsterdamse Actiecentrum Veiligheid en Zorg en Your Lab, een organisatie die zich richt op cultuurveranderingen door mensen met heel verschillende achtergronden samen initiatieven te laten ontplooien.

Burgemeester Femke Halsema ziet de credible messengers als belangrijk onderdeel van een pakket aan maatregelen ‘van lange adem’ waarmee ze jongeren uit de (drugs)misdaad wil houden. Credible messengers krijgen een intensieve opleiding van vier maanden. Dertien van hen rondden die in juli vorig jaar af, de tweede lichting van veertien deed dat afgelopen januari.

“Eerst draait het om het ‘ik’,” zegt Your Lab-oprichter en directeur André Platteel. “Je leert je eigen triggers kennen. Waardoor word je geraakt, hoe kun je veranderen? Veel jongens en meiden hebben een heftige achtergrond, dus er komt veel los. Kun je dat ook herkennen bij degenen die je straks zelf gaat begeleiden?”

Wantrouwen

Na ‘ik’ zijn de volgende stappen ‘wij’, ‘wijk’ en ‘wereld’. “Alleen ervaringsdeskundige zijn, bijvoorbeeld in de criminaliteit, is niet voldoende,” zegt Platteel. “Wij leiden ze gedegen en breed op voordat ze terug de wijken in gaan. Ze moeten autoriteit hebben zonder autoritair te zijn. Persoonlijk durven zijn.”

Mededirecteur Robin van den Maagdenberg: “Ze leren de andere kant zien van de instituten die ze soms wantrouwen vanwege slechte ervaringen. We brengen ze in contact met politiemensen en straks ook met officieren van justitie. Er wordt naar hun kritiek geluisterd en dát kunnen ze weer in de wijken overbrengen. Organisaties krijgen ook een spiegel voorgehouden. De samenwerking tussen ons netwerk en de overheid is essentieel.”

Platteel: “We willen geen apart instituut zijn dat met instanties concurreert, maar een netwerk waarvan die instanties onderdeel zijn.”

Na hun opleiding begeleiden de credible messengers jongeren, zetten ze zelf projecten op in de wijken – denk aan een muzieklabel of een programma voor kwetsbare meiden – en worden ze gevraagd voor advies aan de politie of de gemeente. Platteel: “Samen met het actiecentrum begeleiden we ze, maar zij zijn eigenaar, is het idee. Bij ADAMAS trekken straat en systeem samen op om jongeren te behoeden voor criminaliteit.”

Credible messenger Kaoutar. Beeld Stacii Samidin
Credible messenger Kaoutar.Beeld Stacii Samidin

Kaoutar (37)

Kaoutar groeide in een grote stad op in een eenoudergezin. Als jongste, met twee broers en twee zussen. Haar vader overleed toen haar moeder zwanger van haar was. “Op mijn dertiende ben ik weggelopen van huis. Ik heb me aangesloten bij een beruchte bende en kreeg uiteindelijk een relatie met een van de bendeleden.”

Dat was een extra drempel om terug te gaan naar huis. “Het was voor mijn praktiserend islamitische moeder al een taboe dat ik met een Surinamer ging, maar dat hij een gang member was, maakte het nog erger. Op mijn tweeëntwintigste heb ik hem, zonder rasta’s en gouden tand, toch voorgesteld. We zijn getrouwd en kregen een dochter.”

Toen die bijna twee was, ging de relatie uit. Kaoutars man ‘ging keer op keer vreemd’. “Ik bouwde torenhoge schulden op en ging cocaïne naar Engeland koerieren. Daar werd ik gepakt, in 2016, waarna ik een jaar in een gevangenis in Londen heb gezeten. De populatie was heel bruut. Voor goed uitziende vrouwen is het leven daar nóg moeilijker en ik heb veel vechtpartijen meegemaakt.”

In de gevangenis volgde ze opleidingen tot sociaal werker en voor het geven van trainingen. “In mijn cel in Engeland moest ik noodgedwongen diep naar binnen kijken en al mijn pijnen tegenkomen waarvoor ik vanaf mijn dertiende had gedacht te kunnen vluchten. Mijn broers en zussen vonden me vroeger een nietsnut en daar was ik naar gaan leven.”

Ze gaf trainingen aan de andere gedetineerde vrouwen, met haar kennis van het straatleven en ‘het systeem’ als basis. “Het doorbreken van gedragspatronen, inzicht krijgen in de redenen waarom je doet wat je doet en het doorbreken van je negatieve gedachten: dáár gaat het om.”

In 2017 landde ze op Schiphol zonder perspectief op hulp van instanties. “Mijn familie is mijn geluk. Mijn dochter heeft al die tijd bij een zus gewoond. Mijn trainingen zijn echt een roeping geworden sinds ik zag welke invloed ik had op de vrouwen in de gevangenis.”

Ze sloot regelingen met haar schuldeisers en loste binnen een jaar haar schulden af. Ze begon voor zichzelf als trainer van meisjes en jonge vrouwen. Via ADAMAS werkte ze dat verder uit. In de tweede lichting werd ze ook credible messenger en inmiddels is ze lid van het kernteam. Waar ze in Engeland dacht ‘zichzelf al te hebben ontdekt’, bleek dat tijdens de opleiding lang niet het geval. “De ademhalingsoefeningen en wat ik prison yoga noem, waren zó intens dat ik al mijn pijnen kon aanraken. Héél veel emoties kwamen los. Mijn handen waren helemaal verkrampt en het duurde even tot ik terug op aarde was.”

Nu kan ze haar ervaringen overbrengen. “Eerst moet je het bij jezelf herkennen en erkennen, dan pas kun je dat anderen leren. Het mooie is dat wij als credible messengers nu een enorm netwerk vormen. Elk deel van Amsterdam en elke discipline is vertegenwoordigd. Ik geloof hier voor duizend procent in.”

Credible messenger James. Beeld Stacii Samidin
Credible messenger James.Beeld Stacii Samidin

James (27)

‘Dik zeven jaar’ zat James in (jeugd)gevangenissen. Overvallen, straatroven, drugsdeals, wapenhandel: zijn strafblad vulde zich er rijkelijk mee.

Zijn eerste keer in een jeugdgevangenis was niet na een misdrijf. Hij was op zijn dertiende weggelopen van huis, impulsief als hij was en altijd op zoek naar spanning. In die tijd kon je nog ‘gesloten worden geplaatst’ in een jeugdgevangenis. ‘Binnen’ leerde hij het criminele leven kennen.

Zijn tweede gevangenschap was na een gewapende overval. “Ik kwam op mijn veertiende in de penitentiaire inrichting in Lelystad terecht. Bewaarders openden de deur voor medegedetineerden die me in elkaar sloegen. Dat heeft me verhard,” zegt James. “Die zeven jaar heb ik alle soorten gevangenismedewerkers meegemaakt: psychologen, psychiaters, doktoren. Nooit heeft iemand me veranderd. Ik heb het zelf moeten doen, in een lang traject. Als credible messenger hoop ik jongeren veel eerder de juiste richting op te begeleiden.”

In de cel tekende James veel. Nu hij zijn leven op de rit heeft, verdient hij er geld mee. “Sinds een paar maanden heb ik mijn eigen tattooshop in Almere. Daarnaast begeleid ik jongeren als ervaringsdeskundige. Ik geef ook tekenles aan gedetineerden, in diezelfde inrichting in Lelystad waar ik een trauma opliep.”

James zit in het staartje van zijn opleiding tot credible messenger. “Ik wil de jongeren met mijn verhaal laten zien dat ik ook ergens vandaan kom, maar dat het er uiteindelijk om gaat hier en nu het goede te doen, ongeacht je verleden.”

Luisteren en ruimte geven: hijzelf heeft het van hulpverleners zo gemist. “Ik krijg wél contact met autisten, met een jongen met een heel diepe bindingsangst en met jongens die in de inrichting tot de moeilijkste groep worden gerekend. Maar óók met studenten van de Erasmus Universiteit. Je dringt alleen tot die jongens door als je ze in hun waarde laat en veiligheid biedt. Wij zeggen niet: ‘Jij spoort niet,’ maar: ‘Je bent oké zoals je bent,’ snap je? De rode draad is menselijkheid. Eerlijkheid en gelijkheid. Ik zie die jongens als een soort familie. Ik hou ze een spiegel voor en laat de consequenties van bepaald gedrag zien, zowel positief als negatief.”

James heeft volop ervaren dat hulpverleners júist nodig zijn buiten kantoortijden. “Zelf ben ik er 24 uur per dag, 7 dagen per week voor de jongeren. Je moet me natuurlijk niet de hele avond bellen, maar ik ben wel altijd bereikbaar.”

De opleiding tot credible messenger via ADAMAS is totaal anders dan andere opleidingen die James doorliep. “We kregen heel concrete workshops die allemaal mooie ervaringen opleveren en ontmoetten interessante mensen. Ik heb een persoonlijk ding met de politie, in negatieve zin, maar op de politieacademie hoorden en voelden we ook hún kant van het verhaal. Waar zíj allemaal tegenaan lopen. Het geeft inzicht.”

“Wij zijn een oersterk netwerk van mensen met héél verschillende achtergronden die elkaar sterker maken. Als ik niet uit de voeten kan met een probleem of jongere, kan een collega het wél. Mijn gereedschapskist is heel veel voller.”

Credible Messenger Rodney. Beeld Stacii Samidin
Credible Messenger Rodney.Beeld Stacii Samidin

Rodney (40)

Hij werd geboren in Tilburg, maar woonde als kind in Rotterdam, Amsterdam-Zuidoost – waar het toen was vergeven van de verslaafden – en vanaf zijn veertiende in de Banne in Amsterdam-Noord. In Amsterdam-Oost werd Rodney van het vwo getrapt. Hij deed nog de mavo, maar kreeg op zijn negentiende een kind en koos voor de criminaliteit.

Vals geld maken, frauderen, wiet verbouwen en verhandelen. Hij bouwde wiethokken voor een bekende Amsterdamse criminele groep. Hij nam afstand vlak voordat die groep uit elkaar viel, met een bloedige onderwereldoorlog tot gevolg. “Het keerpunt was toen ik een auto binnenstapte en zag dat iedereen een kogelwerend vest droeg. Ik stapte uit. Ik ben mijn eigen dingen gaan doen. Cocaïne importeren, via een goed kanaal op Schiphol.”

Hij werd gepakt, kreeg ruim vier jaar cel en ‘werd wakker’ in de gevangenis. “Ik besloot mijn leven te beteren. Van de vijftien mensen met wie ik hing, zijn er nog maar een paar over. De rest is dood of zit voor heel lang in de cel.”

Zijn handigheid zet Rodney niet meer in om wiethokken te bouwen, maar in onder meer muziekstudio’s. “Uit mensen helpen kan ik echt voldoening halen. Van samen koken of haren knippen ook. Ik heb allerlei raplabels geholpen en caterde bij opnames van honderden videoclips en reclames. Dat is nog steeds deels mijn werk.”

Met mensen uit de muziekindustrie probeert hij jongeren te motiveren voor het – legale – ondernemerschap. “Als we ze eenmaal binnen hebben, vertellen we dat ze hard moeten werken en zich niet moeten blindstaren op de bling en shine van criminelen, voetballers en artiesten. We hebben ook tandartsen en makelaars nodig, en ondernemers die mooie dingen verkopen.”

Rodney behoort tot de eerste lichting credible messengers. “De opleiding was heel tof. Je leert de triggers herkennen die je boos maken, en samenwerken met mensen uit heel andere disciplines, zoals psychiaters en ambtenaren. De overheid en ik waren geen vrienden, maar ik heb de goede mensen leren zien, zélfs binnen de politie.”

Tijdens een training moesten Rodney en medecursisten als ‘agenten’ jongeren wegkrijgen van een hangplek. “Je ziet hoe fokking moeilijk het is als die ‘donder op, man’ roepen. Verschillende instanties luisteren nu ook naar wat wij te zeggen hebben over bijvoorbeeld preventief fouilleren, het contact maken met jongeren of drillmuziek. Veel eerlijker. Waar ik eerst tegen het systeem werkte, werk ik nu mét het systeem.”

De professionals en ervaringsdeskundigen vullen elkaar binnen het credible messengers-netwerk aan. “Zoals je geen auto kunt rijden zonder rijlessen, kun je ook niet alleen op basis van theorie succesvol hulp verlenen. Andersom geldt dat ook. Nu werken wij als mensen die het leven hebben geleefd, samen met degenen die erover hebben geleerd. Samen kunnen we problemen dempen en bullshit voorkomen.”

Meer over