PlusAchtergrond

Collegegeld, nieuwe laptop, een kamer huren: wat kost studeren tegenwoordig?

Duizenden studenten beginnen komende weken met hun opleiding aan de universiteit, hogeschool of het mbo. Wat kost een studie eigenlijk?

Marjolein Kooyman
‘Het is geen uitzondering dat studenten tegenwoordig afstuderen met 40.000 euro schuld.’ Beeld Shutterstock
‘Het is geen uitzondering dat studenten tegenwoordig afstuderen met 40.000 euro schuld.’Beeld Shutterstock

Meteen maar het goede nieuws: eerstejaarsstudenten aan de universiteit of hogeschool betalen komend studiejaar slechts 542 euro collegegeld. Dat is een kwart van het ­wettelijke collegegeld. Tweede-, derde- en vierdejaarsstudenten betalen de helft: 1084 euro. De halvering geldt ook voor mbo’ers: zij betalen 608 euro.

Vanwaar die korting? Allereerst vanwege alle onderwijsbeperkingen in coronatijd. En het is een maatregel uit het Nationaal Programma Onderwijs (NPO), waarbij het rijk 8,5 miljard euro uittrekt voor beter onderwijs. Eerstejaars hbo’ers en wo’ers betalen sinds 2018 al de helft. Dat is ­bedoeld om de drempel om te studeren te verlagen. ­Studenten van een lerarenopleiding krijgen de korting zelfs twee jaar. Zo hoopt de overheid meer jongeren te verleiden tot een baan in het onderwijs.

Lukt het niet om het collegegeld te betalen, dan kunnen hbo’ers en wo’ers collegegeldkrediet aanvragen. Dat is een lening waar 14 procent van de studenten volgens budgetvoorlichter Nibud gebruik van maakt.

Boeken en laptop

Naast les- of collegegeld betalen studenten boeken, excursies en ander lesmateriaal. Vooral op het mbo kan het flink oplopen, weet penningmeester Milan Safy van Jongeren Organisatie Beroepsonderwijs (JOB). “Dat kan er zelfs voor zorgen dat een student afhaakt en een goedkopere opleiding kiest. Daarom hameren wij erop dat scholen de bijkomende kosten duidelijk op hun website zetten.”

Volgens de Dienst Uitvoering Onderwijst (DUO) zijn mbo-studenten gemiddeld 127 euro per maand kwijt aan leermiddelen. Voor hbo’ers en wo’ers is dat 58 euro. “Maar we horen ook verhalen van mbo’ers die 1200 euro moeten ­betalen voor extra ondersteuning tijdens de lessen of ­honderden euro’s kwijt zijn aan een verplichte, dure ­laptop,” zegt Safy.

Uit onderzoek van JOB blijkt dat lang niet alle vereiste lesmaterialen worden gebruikt. “Gemiddeld wordt 270 ­euro aan lesmateriaal nooit gebruikt. Scholen zijn ­verplicht die terug te nemen, maar dat gebeurt niet altijd.”

Sinds 2018 is het ‘servicedocument schoolkosten’ van kracht. Daarin staat dat mbo-instellingen zorgen voor de spullen die een leerling nodig heeft. Bijvoorbeeld koksmessen bij een koksopleiding of een scharenset bij een kappersopleiding. Die geeft de school in bruikleen. ­Boeken, licenties en werkkleding moeten studenten zelf aanschaffen.

Nikita Kuijpers (20) gaat communication en multimedia design studeren aan de Hogeschool Utrecht.

“De afgelopen twee jaar heb ik veel gewerkt als receptioniste. Zo heb ik een buffer opgebouwd voor mijn studie. Ik woon in Amsterdam bij mijn moeder en ga studeren in Utrecht. Gelukkig krijg ik een ov-kaart. Voorlopig blijf ik thuis wonen. Het is nu lastig om een kamer te vinden en op kamers wonen kost veel meer geld.

Voor mijn opleiding heb ik een MacBook nodig van 1900 ­euro, en boeken; ik reken op 200 à 300 euro. Van mijn vader krijg ik 275 euro per maand. Dat gebruik ik volledig voor mijn studie. Daarnaast blijf ik één tot twee dagen in de week ­werken. Dat levert ongeveer 700 euro per maand op.

Het liefst leen ik geen geld bij, want ik wil geen schuld opbouwen. Ik hoop natuurlijk wel dat er weer een basisbeurs komt.”

Extra uitgaven

Zo’n 55 procent van de hbo- en wo-studenten woont nog thuis. Zij geven gemiddeld 533 euro per maand uit, aldus het Nibud. Naast de studiekosten besteden zij geld aan vervoer (84 euro), boodschappen (36 euro), telefoon (17 euro), kleding (57 euro), persoonlijke verzorging (31 euro), zorgverzekering (119 euro) en vrije tijd (118 euro).

Studenten die op kamers wonen geven bijna twee keer zo veel uit: 1043 euro per maand. Het verschil zit vooral in huur (gemiddeld 426 euro) en boodschappen (173 euro).

Studiebeurs

In 2015 werd de basisbeurs voor hbo’ers en wo’ers afgeschaft. “Sindsdien is het geen uitzondering dat studenten afstuderen met 40.000 euro schuld,” zegt voorzitter Ama Boahene van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). Hierdoor blijven studenten langer thuis wonen, ziet ze. En minder studenten leren door.

De LSVb pleit daarom voor een terugkeer van de basisbeurs. Daarnaast vindt Boahene dat de studenten uit het huidige leenstelsel gecompenseerd moeten worden. Uit onderzoek van het Nibud blijkt dat de helft van de hbo- en wo-studenten een studieschuld van meer dan 10.000 euro opbouwt. Bij bijna een kwart is dat zelfs ruim 25.000 euro.

Mbo’ers krijgen nog wel een basisbeurs: 87,37 euro per maand voor thuiswonenden en 285,15 euro voor uitwonenden.

Aanvullende beurs

De overheid verwacht dat ouders een deel van de studiekosten betalen. Lukt dat niet, dan kunnen studenten aanspraak maken op de aanvullende beurs. Die bedraagt maximaal 360 euro voor mbo’ers en 414 euro voor hbo’ers en wo’ers. “Twijfel je of je er recht op hebt? Vraag de beurs dan sowieso aan,” zegt een woordvoerder van DUO. “Wij berekenen dat dan wel.” Een kwart van de studenten die er recht op hebben, maakt er geen gebruik van. “Dat is zonde, zeker als je in dat geval wel gaat lenen.” De beurs is een gift voor mbo-studenten op niveau 1 en 2 en onderdeel van de prestatiebeurs voor overige studenten: als je een diploma haalt, hoef je niks terug te betalen.

Mariska Marree (18) gaat luchtvaart- en ruimtevaarttechniek studeren aan de TU Delft.

“Met mijn moeder heb ik een begroting gemaakt: we kwamen uit op 1200 euro in de maand. Helaas heb ik geen recht op een aanvullende beurs. Daarom ga ik maximaal lenen. Dat is ruim 1000 euro in de maand. Daarnaast wil ik acht uur per week werken. Binnenkort ga ik op kamers, daarvoor betaal ik 485 euro huur. Mijn studieboeken kosten 450 euro per jaar. Om simulaties te maken heb ik ook een dure laptop nodig. Die heb ik van mijn ouders gekregen.

Aan boodschappen verwacht ik 179 euro per maand kwijt te zijn. Het is nu nog lastig in te schatten of ik het red met 1200 euro. Hoe ik mijn studielening ga terugbetalen? Ik hoop dat ik een goede baan vind.”

Ov-kaart

Ruim twee op de drie studenten krijgen geld van ouders, gemiddeld 211 euro per maand. Daarnaast hebben bijna drie op de vier studenten een bijbaan, blijkt uit cijfers van het Nibud. Gemiddeld verdienen ze daar 508 euro per maand mee. Andere inkomsten zijn zorg- (maximaal 107 euro per maand) en huurtoeslag.

Van de hbo- en wo-studenten maakt 70 procent gebruik van de ov-kaart. Die is onderdeel van de studiefinanciering. Ook (minderjarige) mbo’ers hebben er recht op. Als student kun je kiezen uit een week- of weekendabonnement. Voor mbo’ers op niveau 1 en 2 is de ov-kaart gratis. Voor de overige studenten is het een lening. Net als de prestatiebeurs wordt de ov-kaart pas een gift als je binnen tien jaar je diploma haalt. Lukt dat niet? Dan moet je ongeveer 100 euro per maand dat je de kaart in je bezit had, ­terugbetalen.

Meer over