‘Die housemuziek droeg me de avond door, ik kreeg er energie van.’

PlusAchtergrond

Co de Kruijf publiceert na bijna 30 jaar de foto’s die hij maakte van de paradijsvogels in discotheek iT

‘Die housemuziek droeg me de avond door, ik kreeg er energie van.’Beeld Co de Kruijf

Zes zaterdagen in 1992 fotografeerde Co de Kruijf (67) de paradijsvogels in de Amsterdamse discotheek iT. Pas nu laat hij zien wat hij toen maakte. ‘Die mensen vonden het heerlijk te worden gefotografeerd.’

Peter van Brummelen

Co de Kruijf was eigenlijk op weg naar een andere club, maar wijzigde zijn plannen toen hij een lange rij zag staan voor de iT. Overdag fotografeerde hij begin jaren negentig voor kranten als Het Parool en Trouw, ’s avonds legde hij de Amsterdamse uitgaanswereld vast. “Ik werkte zonder duidelijk plan. Zelf ging ik niet zo veel meer uit, ik was achter in de dertig, maar als fotograaf vond ik het nachtleven heel interessant. Ik was nog nooit in de iT geweest. Toen ik die rij zag, dacht ik: Ik ga hier eens naar binnen.”

Binnenkomen was ondanks die lange rij geen enkel probleem. Al snel stond iT-baas Manfred Langer voor De Kruijfs neus: ‘Je wilt hier fotograferen? Kom binnen!’ Vervolgens was hij zes zaterdagavonden, van begin maart tot eind augustus 1992, aan het werk in de iT. Hij was verrukt van wat hij er zag. Op de dwingende beat van housemuziek, beschenen door het nerveus knipperende licht van de stroboscoop, danste een extravagant publiek van gays, hetero’s en travestieten zich in het zweet.

Rolletje na rolletje schoot de Kruijf er vol (het digitale tijdperk moest nog aanbreken), en daar deed hij vervolgens... niets mee. Nou ja, zo goed als niets. “Ik heb hooguit zes foto’s afgedrukt. Ik ben lid van fotobureau Hollandse Hoogte; daar zitten ze in het mapje ‘iT’. Ik geloof dat De Groene Amsterdammer er weleens iets uit heeft gebruikt. Toen ik onlangs in Het Parool las over het dancemuseum dat op de plek van de iT komt, dacht ik: dit is het moment om eindelijk iets te doen met al die negatieven van toen.”

Het podium op

En nu exposeert De Kruijf bij Gallery WM onder de noemer The iT-Files. Er ­hangen 64 zwart-witfoto’s. Wie de looprichting volgt, ziet een wilde uitgaansnacht voor zich: van het vollopen van de iT tot – vele uren later, in het ochtendlicht – het leeglopen ervan. Daartussenin zien we wat er in 1992 zoal gebeurde in wat volgens de flyer van de expo ‘the hottest club in Amsterdam’ was. Wie er indertijd bij was, hoort er in zijn hoofd automatisch de bijbehorende muziek bij. De Kruijf vond het lekker werken met die housemuziek. “Die droeg me de avond door, ik kreeg er energie van.”

Ook iT-baas Manfred Langer zelf (rechts) is veelvuldig op de foto’s te zien.  Beeld Co de Kruijf
Ook iT-baas Manfred Langer zelf (rechts) is veelvuldig op de foto’s te zien.Beeld Co de Kruijf

Op de eerste foto’s van de tentoonstelling zijn bont uitgedoste mensen te zien die in een open auto bij de iT arriveren. Er kwamen genoeg echte bekendheden in de club, maar dit waren, zoals De Kruijf het noemt, pseudo-celebrity’s. Iedereen kon een ster zijn in de iT. Een heerlijk publiek om te fotograferen, zegt hij. “Je had er professionele dansers, maar zo gauw die hun plek op het podium even verlieten, werd die overgenomen door iemand uit het publiek. Die mensen vonden het heerlijk te worden gefotografeerd. Het valt nu nauwelijks meer voor te stellen, maar in de iT had niemand er een probleem mee dat ik er aan het werk was.”

Terwijl het er op het gebied van seks en drugs vaak toch behoorlijk heftig aan toeging. Op sommige foto’s van De Kruijf lopen bezoekers rond met pupillen zo groot als schotels. En er is een foto waarop je – pas na een tijdje kijken – een mannelijk geslachtsdeel in geërecteerde toestand ontwaart. Voor de liefhebber is bij Gallery WM een mapje met nog veel explicieter materiaal in te zien.

Huisvrouwen

In 1992 kende nog niemand het woord, maar in de iT was inclusiviteit, net als in de iets verderop gelegen RoXY, vanzelfsprekend. Man en vrouw (en alles ertussenin), zwart en wit, homo en hetero, alles was er gelijkwaardig. “Het verschil met de RoXY was dat de iT veel makkelijker toegankelijk was,” zegt De Kruijf. “Dat had veel met Manfred te maken. Voor de iT had hij Chez Manfred gehad: een homokroeg, maar iedereen kon er naar binnen. Dat beleid zette hij voort in de iT. Het was heel open. Je had er al die extravagante types, maar hij liet ook clubjes doodgewone huisvrouwen binnen. Dan dacht je even: wat doen die nu hier? Maar het was geweldig dat ze er ook waren.”

Op De Kruijfs foto’s zien we wat er in 1992 zoal gebeurde in wat volgens de flyer van de expo ‘the hottest club in Amsterdam’ was.  Beeld Co de Kruijf
Op De Kruijfs foto’s zien we wat er in 1992 zoal gebeurde in wat volgens de flyer van de expo ‘the hottest club in Amsterdam’ was.Beeld Co de Kruijf

Langer is op veel foto’s van De Kruijf nadrukkelijk aanwezig. “Hij was overal. Hij verwelkomde mensen aan de deur, maar was ook vaak in de club. Ik vond het een geweldige man, ook al kon hij soms behoorlijk bitchy zijn. Hij was echt een voorvechter van inclusiviteit, daar verdient hij de credits voor.”

Heeft De Kruijf nog meer zulk uniek materiaal? “Ik heb enorm veel foto’s van China uit de tijd dat het land nog maar net en heel beperkt open was voor westerlingen. Daar moet ik nodig meer mee doen.”

The It Files, tot en met 2 oktober, Gallery WM, Elandsgracht 35. Wo t/m za, 13.00-18.00 uur.

Bekijk onder de tekst nog meer foto's.

De iT

Eigenlijk zou de zaak Possums gaan heten, naar het kooswoordje waarmee de Australische travestiet en talkshowhost Dame Edna (een creatie van acteur en komiek Barry Humphries) haar gasten aansprak. Dame Edna zou ook de opening verrichten van de nieuwe club in de Amstelstraat, maar toen Humpries daar te veel geld voor wilde hebben, bedacht Manfred Langer terstond een andere naam voor zijn discotheek: op 7 september 1989 opende actrice Nelly Frijda de iT.

Twee jaar eerder was vlakbij aan het ­Singel al de RoXY opengegaan, de club waar in Nederland de housemuziek werd geïntroduceerd. Voor de buitenwereld waren de discotheken concurrenten, maar de leiding en het personeel van beide zaken stonden op goede voet met elkaar. Ook in de iT, dat net als de RoXY was gevestigd in een voormalige bioscoop (het Flora Theater), werd vooral housemuziek gedraaid. DJ Jean was de populairste dj in de club die sterren en bekendheden als Julio Iglesias, Grace Jones en Marco van Basten trok.

Eigenaar Manfred Langer was een Oostenrijker. De liefde voor een Nederlandse man deed hem in 1972 van Wenen naar Amsterdam verhuizen. Aanvankelijk werkte hij er als receptionist in het Hilton, later ontpopte hij zich tot een succesvolle horecaondernemer in het homosegment. Gaykroeg Chez Manfred in de Halvemaansteeg was zijn eerste eigen zaak. Later volgde een hele reeks soortgelijke etablissement.

Met de iT verkreeg Langer landelijke ­bekendheid. In 1993 verscheen van hem het boekje Alle Geheimen van de iT. Een jaar later bleek hij keelkanker te ­hebben. Al een week na de diagnose overleed hij. Hij bleek een uitgebreid draaiboek voor zijn begrafenis klaar te hebben liggen. Het werd uiteraard een extravagant evenement – zelfs het journaal besteedde er die avond aandacht aan. Op zijn graf op Zorgvlied staat een bronzen beeld van Langer – petje op het hoofd, bierglas in de hand. Niet ver ervandaan ligt sinds 1999 Peter Giele begraven, ­kunstenaar en drijvende kracht achter de RoXY.

null Beeld Co de Kruijf
Beeld Co de Kruijf
null Beeld Co de Kruijf
Beeld Co de Kruijf
null Beeld Co de Kruijf
Beeld Co de Kruijf
null Beeld Co de Kruijf
Beeld Co de Kruijf
null Beeld Co de Kruijf
Beeld Co de Kruijf
Meer over