PlusFilmrecensie

Charlatan is een ­interessant portret van de befaamde Mikolášek

Elise van Dam
null Beeld

Charlatan begint met de dood van een president. Het blijkt een keerpunt in het leven van de Tsjechische geneesheer Jan Mikolášek (Ivan Trojan), die diagnoses stelde op basis van urine. Wanneer zijn connecties hem niet meer beschermen, verwordt hij van aanbeden wonderdokter tot staatsgevaarlijke charlatan.

Met Charlatan levert de Poolse filmmaker Agnieszka Holland een ­interessant portret af van de in Tsjechië befaamde Mikolášek, die achtereenvolgens onder het stalinisme, nazisme en communisme leefde, regimes die hem afwisselend in twijfel trokken en beschermden.

Intussen drommen de mensen elke dag samen voor zijn poort, een glazen flesje urine in de hand. Hij schudt er even mee, houdt de vloeistof voor een lamp en stelt zijn diagnose. Vervolgens schrijft hij kruidenmengsels en andere natuurproducten voor. Ganzenvet, kamille of lauwe peterseliethee.

Flashbacks, waarin Josef Trojan (zoon van Ivan Trojan) de jongere ­Mikolášek speelt, onthullen facetten van deze complexe man: zijn ervaringen in de Eerste Wereldoorlog, de steeds intiemere relatie met zijn ­assistent Frantisek (Juraj Loj), zijn katholieke schuldgevoel dat hem op blote knieën doet bidden op de scherpe stenen voor een kruisbeeld.

Toch komen we nooit echt dicht bij hem. De toon van de film is sober en gereserveerd, in lijn met het princi­piële stoïcisme van Mikolášek, een man die heilig overtuigd is van zijn bijzondere gave en de verplichting die dat met zich meebrengt. Hij moet die gave benutten en mensen genezen, ten koste van alles.

Holland bevraagt die gave niet. ­Zoals ze sowieso het handelen van Mikolášek niet bevraagt. Dat is soms frustrerend, want dat handelen is op momenten onbegrijpelijk en zelfs akelig. Wanneer hij een zak vol kittens doodslaat op een rots of later zijn geliefde voor een onmogelijke keuze stelt, verlang je dat de film daartegen stelling neemt. Maar dat dit consequent niet gebeurt, is ook wat Charlatan fascinerend maakt.

Charlatan

Regie Agnieszka Holland
Met Ivan Trojan, Josef Trojan, Juraj Loj
Te zien in Eye

Meer over