PlusAchtergrond

Brood, bloemen en bier: alles wordt duurder, maar hoe werkt dat precies?

Energie is in korte tijd loeiduur geworden, evenals grondstoffen en personeelskosten. Hoe werkt dat door aan de kassa voor deze vijf producten? ‘Heel veel is terug te voeren op de hogere energieprijzen.’

Bart van Zoelen
null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Rozen

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) waren planten en bloemen in januari 7,2 procent duurder dan een jaar geleden. Maar in heel 2021 stegen de prijzen al flink – zelfs een stuk sneller dan de laatste maanden.

Rond Valentijnsdag keken stille en niet zo stille geliefden lelijk op hun neus bij de bloemist. Voor een rode roos met een lange steel die normaal 1,95 euro kost waren ze op Valentijnsdag altijd al bijna het dubbele kwijt, maar dit jaar gingen ze bij bloemenbezorgservice Topbloemen.nl naar 5 euro.

De energieprijzen die al sinds de zomer snel stegen waren een belangrijke reden. “Een groot deel van de kosten van rozenkwekerijen zit in energie,” zegt onderzoeker Gerben Jukema van het aan de Universiteit Wageningen verbonden Wageningen Economic Research. “Voorheen was dat 25 procent, nu nog veel meer.”

“Maar een kweker kan niet zeggen: de energiekosten zijn hoger, dus ik doe de prijs omhoog,” zegt een woordvoerder van FloraHolland, bekend van de bloemenveiling in Aalsmeer. Een deel van de verkoop verloopt via vaste overeenkomsten, maar een ander deel toch echt via de veilingklok, dus daar regeren de wetten van vraag en aanbod.

Indirect werken de energieprijzen wel door omdat telers ‘hun kassen koud zetten’ als ze zo inschatten dat de kosten niet opwegen tegen de opbrengsten. Zo zijn er dit jaar in Nederland 27 procent minder rozen gekweekt, met als gevolg dat de prijzen omhoog gingen vanwege het krappere aanbod. Extra reden was dat de vrachttarieven voor rozen uit Afrika hoog waren omdat er vanwege corona nog altijd minder vliegverkeer was.

Nu de energieprijzen maar stijgen en stijgen ziet de bloemensector het somber in, maar vorig jaar bleef de verkoop goed overeind ondanks dat de prijzen snel stegen. De omzetten stegen zelfs tot recordhoogtes. De branche hoeft het ook niet alleen van de Nederlandse consument te hebben, onderstreept FloraHolland. “In het buitenland zijn ze gewend meer te betalen voor bloemen. In Parijs ben je voor hetzelfde boeket meer kwijt dan in Amsterdam.”

Ook Jukema signaleert dat de gestegen prijzen vorig jaar geen beletsel waren voor de consument. “Corona leek een zware dobber – opeens vielen hotels en restaurants weg als klanten, maar de dip is omgezet in een plus door het vele thuiswerken. Er werden veel bloemen verkocht om toch wat vrolijkheid en gezelligheid in huis te halen. En: in emotionele tijden worden bloemen gegeven.”

Nu stijgen de kosten wel erg snel – van energie, maar ook van transport, personeel, verpakkingen. Wel heeft de bloemenbranche volgens Jukema het voordeel dat er veel schakels zitten tussen groothandel en consument en dat er een breed assortiment is, waardoor er meer flexibiliteit zit in de prijzen dan bij een bulkproduct uit een tuinbouwkas. “Voor elke consument blijft er wel een bosje bloemen verkrijgbaar, alleen zit er dan meer groen in of een steel minder.”

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Tomaten

Volgens het CBS waren verse of gekoelde groenten in januari 6,3 procent duurder dan een jaar eerder. Op de groenteveilingen waren tomaten vanaf begin dit jaar ongeveer een euro per kilo duurder dan vorig jaar.

“Bij deze energieprijzen hebben sommige tomatentelers gezegd: dit heeft geen zin,” stelt onderzoeker Gerben Jukema van Wageningen Economic Research. “Ze beginnen later, dat scheelt stoken in de koudste weken. Anderen laten de kas helemaal leeg en verkopen het gas dat ze hadden ingekocht, nu ze daar veel voor kunnen krijgen.”

Het drijft de tomatenprijzen wat op, maar of dat zo blijft? Jukema verwacht dat de oogst nu minder verspreid over het jaar komt. Het gevolg is een ‘opeenhoping’ in het voorjaar, waardoor de prijs op dat moment weer kan dalen.

Het laat maar zien dat de tuinbouw, nog meer dan de sierteelt, in een lastig parket zit door de stijgende energieprijzen, zegt Peter Ravensbergen, ook van Wageningen Economic Research. Tomaten zijn een bulkproduct. Voor de supermarkten zijn een paar grote inkopers actief met veel marktmacht. “Uiteindelijk is het een kwetsbaar product. Wat je oogst moet je verkopen binnen een dag. Doorberekenen van de kosten kan haast niet.”

Ook Nadia Menkveld, die voor ABN Amro de agrarische sector en de voedingsindustrie analyseert, merkt op dat in de groenteteelt veel meer concurrentie is dan in de bloemen, waardoor de prijzen hier minder kunnen stijgen. “Bij tomaten komt er ook concurrentie uit Spanje en Marokko, landen die minder afhankelijk zijn van energie.”

“Maar het is ook weer niet zo dat ze hun kosten helemaal niet kunnen doorberekenen. Voor afnemers zijn relaties óók van belang. Het is voor supermarkten ook fijn dat ze het hele jaar door verzekerd zijn van groenten van een goede kwaliteit.”

Dat heeft de prijzen in het verleden ook wel gestut, dat supermarkten op zoek gingen naar tomatensoorten die exclusiever zijn, zoals kerstomaten en snoeptomaten. Ravensbergen: “Je moet zorgen dat je wegblijft uit het bulksegment.”

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Brood

Volgens het Centraal Bureau voor de Statistiek was brood in februari 4,4 procent duurder dan een jaar eerder. Het is een opvallende stijging, want de prijs van brood kenmerkt zich door stabiliteit.

Vooral de bijzondere broden van exclusievere graansoorten kunnen weleens duur gaan uitvallen als gevolg van de Russische inval in Oekraïne. Samen zijn Rusland en Oekraïne goed voor pakweg een derde van het aanbod op de wereldmarkt.

Pastafabrikanten in Italië maakten zich al zorgen over hun krappe voorraden. Voor het Nederlandse brood komt de tarwe vooral uit Frankrijk en Duitsland, weet Bas Janssens van Wageningen Economic Research, maar ook daar wordt het graan snel duurder als de afnemers van het Oekraïense graan uitkijken naar alternatieven.

Het is dan weer geen wetmatigheid dat met de prijs van het graan ook het brood duurder wordt. De graanprijs liep afgelopen jaar al op door droogte en tegenvallende oogsten in de VS en langs de Zwarte Zee, maar toen werkte dat niet door in de prijs van brood. “Omdat maalderijen daarover contracten hadden afgesloten voor de lange termijn,” zegt Janssens. “Je zag wereldwijd de voorraden iets krapper worden, maar er was geen onmiddellijke reactie op de prijs van brood. Dat zal de komende periode waarschijnlijk wel anders worden.”

De energieprijzen komen daar nog bovenop. Janssens: “De bakker moet zijn ovens ook warm stoken en zal die kosten wel doorberekenen.” Hetzelfde geldt voor bijvoorbeeld verpakkingsmateriaal, zegt sectoreconoom Nadia Menkveld van ABN Amro. “En arbeid is schaars, dat is een probleem bij veel voedingsmiddelen. Maar heel veel is terug te voeren op de hoge energieprijzen. Met gas wordt ook de kunstmest duurder, het transport en de gewasbeschermingsmiddelen.”

Zolang de prijsstijgingen op de graanmarkt te overzien zijn, hoeft dat niet te leiden tot een hogere prijs voor brood, zegt ook Menkveld. Ook dat is iets wat je vaker ziet als de prijzen van grondstoffen op de wereldmarkt omhoog gaan. “Omdat tussenschakels inboeten op hun marges zie je de schok steeds iets afnemen naarmate je dichter bij de consument komt. Schokken worden geabsorbeerd door de hele keten, tot op zekere hoogte natuurlijk.”

null Beeld Shutterstock
Beeld Shutterstock

Bier

Volgens het CBS was bier in februari 10,6 procent duurder dan een jaar eerder, maar niet alleen als gevolg van de stijgende energie- en grondstofprijzen.

Heineken voorspelde onlangs al een kostenstijging van 15 procent. Ook hier spelen natuurlijk de graanprijs en de gasprijs een rol, allebei nog eens extra omhooggeschoten vanwege de Russische inval in Oekraïne. De stijging van de energie- en grondstofprijzen zijn het bierconcern simpelweg te gortig, nadat eerdere, kleinere stijgingen van de grondstofprijzen nog werden afgedekt door langlopende contracten met leveranciers.

“De bierproducenten zijn natuurlijk zwaar getroffen door corona. Als de vraag dan ineens aantrekt, naar gerst bijvoorbeeld, en de oogst valt wat tegen, dan gaan de prijzen omhoog,” zegt Bas Janssens. Maar er is meer, benadrukt hij. Zo groot is de invloed van de prijs van gerst nou ook weer niet. Aan alle kanten stegen de prijzen: van energie, transport en verpakkingen, van karton tot het energie-intensieve glas. In de horeca – Koninklijke Horeca Nederland voorziet een prijsstijging tot 10 procent – komen de gestegen personeelskosten daar nog bij.

In de supermarkten kwam het grootste deel van de prijsstijging over het afgelopen jaar al in juli en met een schok, stelt sectoreconoom Nadia Menkveld van ABN Amro. Zij vermoedt: vanwege het verbod op stuntaanbiedingen met alcoholhoudende dranken dat toen van kracht werd. Heineken zag dat toen ook terug in de verkoop.

Vergeleken met brood is het verschil wel dat bier, zeker op het terras, echt een luxeproduct is waar een fabrikant minder makkelijk wegkomt met een prijsstijging. Dat moet zich toch haast meteen vertalen in een lagere vraag? Maar dat is voor Menkveld nog even afwachten. In de supermarkt, allicht, maar na corona en met het mooie weer op komst kan het in de horeca weer net anders uitvallen. Mogelijk dat we de hogere prijzen daar voor lief nemen omdat we er zo naar hebben uitgekeken om weer op het terras aan te schuiven. “We gaan sowieso méér naar de horeca dan vorig jaar.”

null Beeld

Tramkaartje

Het Centraal Bureau voor de Statistiek zag de prijs van een toegangsbewijs in bus en tram in februari met 2,5 procent stijgen.

Zoals elk jaar krijgen de ov-bedrijven in het hele land al in de zomer advies over de prijsstijging die ze in het daaropvolgende jaar invoeren. Daarbij ging men vorig jaar uit van de energieprijs van 2020 tot mei 2021, toen de prijzen voor elektriciteit en diesel nog daalden.

Van de enorm gestegen energieprijzen in de tweede helft van het jaar zien de ov-bedrijven dus niets terug in hun opbrengst. Terwijl energie afgelopen half jaar twee keer zo duur was, ging de rekenformule van de ov-bedrijven uit van een met 28 procent gedaalde energieprijs. En ook voor de dieselprijs was uitgegaan van een daling. Nog een geluk dat elektriciteit en diesel binnen de rekenformule veel minder zwaar meetellen dan de personeelskosten. Maar ook die gaan omhoog.

Voor de ov-bedrijven wordt het er hoe dan niet gemakkelijker op, omdat ze toch al worstelen met de nasleep van de coronapandemie. De energietarieven stellen het GVB in Amsterdam daarom voor een extra groot probleem, zegt een woordvoerder, ook al omdat de trams en bussen nog lang niet zo vol zijn als voor corona, waardoor de opbrengsten toch al achterblijven. Intussen loopt in september de coronasteun van het kabinet af. Het GVB en de andere ov-bedrijven zetten daarom in op een overgangsregeling.

Oproep

Is uw gasrekening deze maand ook zo hoog? Minder koopkracht nu de prijzen stijgen? Amsterdam is duurder geworden en het einde is nog lang niet in zicht. Het Parool wil onderzoeken wat dit voor de stad betekent. Daarvoor zijn we op zoek naar Amsterdammers die willen vertellen wat de gevolgen zijn voor hun huishoudportemonnee. Reacties via onderzoek@parool.nl.

Meer over