PlusReportage

Badhuis Da Costa is er nog steeds voor iedereen: voor warm water en een warm welkom

Douchen, haar kammen, en dan naar het werk. Beeld Cindy van Campen
Douchen, haar kammen, en dan naar het werk.Beeld Cindy van Campen

Bij Badhuis en Sauna Da Costa in West kan iedereen terecht voor een warme douche. Dertig minuten à anderhalve euro, inclusief zeep, met een kop koffie na. ‘Dit is het enige moment van de dag dat ik mijn spieren warm krijg.’

Dianne Bleeker

Een stuk of tien bezoekers hebben zich deze donderdagmiddag verzameld in het badhuis aan de Da Costakade. Vier van hen kletsen en drinken koffie met elkaar aan de twee houten tafels in de blauw geschilderde ontvangsthal, de rest staat onder de douche. Rechts tegen de muur staan twee wasmachines, die de hele dag draaien met handdoeken. Op een kleedje is iemand aan het bidden.

Badhuis en Sauna Da Costa werd in 1903 opgericht en is volgens de website het enige badhuis in Nederland dat als ‘sociaal badhuis’ in gebruik is. Aan de voorkant vind je de wasgelegenheid, met zes douches en een bad. Iedereen kan daar voor 1,50 euro dertig minuten douchen, inclusief zeep en een kop ­koffie of thee. Een bad nemen (45 minuten) kost 2,50 euro. Voor 50 cent extra mag je een handdoek lenen.

“Onze grootste doelgroep zijn natuurlijk dak- en thuislozen,” zegt Hans ­Boekelaar, voorzitter van de stichting en al een kleine tien jaar vrijwilliger bij Da Costa. Hij woont vlakbij en zit sinds 2016 in het bestuur. “Daarnaast hebben we een aantal vaste bezoekers die psychiatrische problemen hebben, verzameldrang bijvoorbeeld. Maar iedereen die een douche wil nemen, mag hier komen.”

Meer bezoekers

Op 1 januari 2021 waren er volgens het CBS in Nederland 32.000 Nederlanders van 18 tot 65 jaar dakloos, die zich voornamelijk in de grote steden bevinden. In de zomer luidde Amsterdam nog de noodklok over het aantal dak- en thuislozen. Zo stonden er in juni 2000 mensen op een wachtlijst voor opvang. Ook het aantal economische daklozen groeit, in Amsterdam zijn dat tussen de 2000 en 3000 ­personen. Boekelaar: “We zien nu vaker mensen met een fulltimebaan maar zonder huis, omdat het momenteel gewoon niet te betalen is.”

Badhuis en Sauna Da Costa is volgens de website het enige badhuis in Nederland dat als ‘sociaal badhuis’ in gebruik is. Beeld Cindy van Campen
Badhuis en Sauna Da Costa is volgens de website het enige badhuis in Nederland dat als ‘sociaal badhuis’ in gebruik is.Beeld Cindy van Campen

Die groei ziet Boekelaar terug in de bezoekersaantallen. Da Costa ging van 7000 bezoekers in 2017 naar 11.500 bezoekers in 2021. “Daardoor hebben we in Amsterdam een bestaansrecht. De coronacrisis heeft vooral ook voor een groei van economische vluchtelingen uit het buitenland gezorgd.”

De 72-jarige Mehdi komt iedere dag ­douchen aan de Da Costakade. Hij woont op een zolderkamertje, zonder douche of toilet. Oorspronkelijk komt hij uit Algerije, maar hij is al 56 jaar illegaal in Nederland. In gebrekkig Nederlands doet hij zijn verhaal. “Ik ga nooit meer terug naar Algerije; ik ben een Amsterdammer, of ze me nou willen of niet.” In het badhuis komt hij graag. “Het is altijd schoon en de mensen zijn er gezellig.”

Illegaal

Een andere bezoeker, Modou (dertiger), heeft geen huis. Elke dag slaapt hij in het Vondelpark op hetzelfde bankje. Hij is uit Gambia gevlucht en verblijft al zes jaar illegaal in Nederland. Hij vertelt in het Engels dat zijn verblijfsvergunning is ingetrokken na een boete in het ov. Elke dag komt hij douchen. “Dat is het enige moment van de dag dat ik mijn spieren warm krijg.”

Binnen ruikt het naar chloor door het vele schoonmaken. “Na elke douchebeurt worden de douches schoongemaakt en geschrobd,” zegt Boekelaar.

Boekelaar: 'Omdat de douches heel intensief worden gebruikt, slijten ze ook en moeten ze gerenoveerd worden.'  Beeld Cindy van Campen
Boekelaar: 'Omdat de douches heel intensief worden gebruikt, slijten ze ook en moeten ze gerenoveerd worden.'Beeld Cindy van Campen

Hoewel de douches schoon ogen, kan het badhuis wel een onderhoudsbeurt gebruiken. Op de vloer liggen zwart-witte en zwart-grijze badkamertegels. De witte tegels aan de muren zijn ietwat vergeeld en de verf bladdert af. Boekelaar maakt zich daar zorgen over. “Omdat de douches heel intensief worden gebruikt – soms komen er wel veertig mensen per dag – slijten ze ook en moeten ze gerenoveerd worden. Financieel gezien zijn het onzekere tijden.”

In 2016 was het badhuis nagenoeg failliet, waarna het een volledige vrijwilligersorganisatie is geworden. Het badhuis krijgt een jaarlijkse subsidie van de gemeente, maar moet zijn voornaamste inkomsten hebben uit het saunagedeelte achter het badhuis, waar gasten voor tussen de 9 en 13 euro naar binnen kunnen, afhankelijk van het tijdstip. “Door corona zijn we een tijdje dicht geweest, maar we hebben die inkomsten hard nodig om te overleven.”

Rauwer

Sinds kort heeft het badhuis ook een grote tuin, die de organisatie wil opknappen zodat de gasten ook buiten rustig kunnen bijkomen. Er is een vaste tuinman. Hij is dakloos, slaapt in een opvang en werkt als vrijwilliger voor het badhuis. “De vrijwilligers in het badhuis kunnen vaak wat meer tegen een stootje dan de mensen die in de sauna werken,” zegt Boekelaar. “Ze zijn wat rauwer.”

Sinds kort heeft het badhuis een grote tuin met een vaste tuinman. Beeld Cindy van Campen
Sinds kort heeft het badhuis een grote tuin met een vaste tuinman.Beeld Cindy van Campen

Alcohol wordt binnenshuis niet getolereerd, al is dat soms lastig. Hoewel de bezoekers worden aangemoedigd om na het douchen even bij te komen met een warm drankje, is het volgens Boekelaar niet de bedoeling dat mensen blijven hangen.

“Ze mogen maximaal dertig minuten blijven zitten. Daar zijn we best strikt in, zeker in de coronapandemie. Je hebt toch wel met een bepaalde doelgroep te maken, die zich thuis gaat voelen en eisen gaat stellen. We zijn hier om te zorgen dat mensen een douche krijgen. We zijn geen opvanghuis.”

De namen van de vluchtelingen zijn om privacyredenen gefingeerd. De echte namen zijn bekend bij de redactie.

In 1903 werd Badhuis en Sauna Da Costa opgericht.  Beeld Wubbo de Jong / MAI
In 1903 werd Badhuis en Sauna Da Costa opgericht.Beeld Wubbo de Jong / MAI

Bad en douche voor iedereen

Badhuis en Sauna Da Costa werd opgericht in 1903. Veel Amsterdammers hadden in die tijd geen eigen douche thuis; bij publieke badhuizen op diverse plekken in de stad konden zij terecht voor een warme douche of bad. In de loop van de 20ste eeuw kregen steeds meer woningen een eigen badkamer, waardoor veel van deze sociale badhuizen verdwenen.

Bij Da Costa bleef het echter druk. Met hulp van vrijwilligers, gebruikers en de gemeente kon het badhuis openblijven.

In de jaren tachtig werd Da Costa actief gebruikt door krakers. Zij hebben toentertijd ook gestreden voor behoud van het badhuis. De sauna, die achter het badhuis werd gebouwd, zorgt voor de noodzakelijke inkomsten. Badhuis en Sauna Da Costa kan als stichting blijven bestaan. Sinds 2016 is het een volledige vrijwilligersorganisatie.

Er komen niet alleen dak- en thuislozen. Ook buurtbewoners, studenten, mensen met schulden, ouderen zonder bad of mensen zonder warm water maken met regelmaat gebruik van de faciliteiten.

Meer over