Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Bachs Hohe Messe móét je gehoord hebben

PlusErik Voermans

Erik Voermans

De Hohe Messe is een van de beroemdste en meest bewonderde stukken van Johann Sebastian Bach. Toch zou hij bij het horen van die titel hebben gezegd: ‘Hohe Messe? Zegt me niks.’ (Maar dan in het Duits.) Die titel was dan ook niet van hem. Bij Bach thuis spraken ze van Die grosse catholische Messe, of wellicht de Missa, omdat de map met zijn manuscripten van het Kyrie en Gloria zo heette. Op de andere mappen stond ‘Symbolum Nicenum’ (met daarin het Credo), ‘Sanctus’ (met daarin het Sanctus) en ‘Osanna | Benedictus | Agnus Dei et | Dona nobis pacem’ (met daarin de overige delen van de mis).

De latere titel, die voluit Hohe Messe in h-Moll luidt, waarbij h-Moll Duits is voor b-mineur, stak pas in 1845 de kop op, door toedoen van uitgever Simrock, die de partituur als eerste publiceerde. Bach was toen al bijna een eeuw dood.

De Hohe Messe is een wonderbaarlijke compositie en dat woord moet hier letterlijk worden opgevat – in de betekenis van samenstelling. In feite is de mis een lappendeken van oude stukken, die met meesterhand tot een nieuw geheel zijn gesmeed. Het oudste onderdeel, Sanctus, stamt al uit 1724, Kyrie en Gloria uit 1733. Alleen het Credo stamt uit zijn laatste levensjaren. Hij werkte er zelfs nog aan toen hij al blind was geworden. Ontroerende gedachte.

Stilistisch is de Hohe Messe een samenvatting van een oeuvre. Bach bedient zich zowel van polyfone technieken die aan het einde van zijn leven ouderwets werden gevonden, maar die we tegenwoordig tijdloos vinden, als van modernere, minder contrapuntische stijlen, zoals in het Benedictus. Juist die curieuze mengeling van oud en nieuw geeft het stuk zijn persoonlijke en warme karakter, hoezeer Bach zich ook probeert te verschuilen achter objectieve en koude, versteende Latijnse teksten.

Je moet dit verpletterende, geniale stuk een keer in je leven gehoord hebben.

Bachs Hohe Messe door het Orkest van de Achttiende Eeuw en Cappella Amsterdam o.l.v. Daniel Reuss, 23/11 in het Concertgebouw (aanvang 20.15 uur).

Meer over