Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Bach deed het nog één keer voor met de Hohe Messe

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

De Vlaamse dirigent Philippe Herreweghe is wat je noemt een Bachspecialist. Hij heeft alle werken van Johann Sebastian Bach inmiddels al tweemaal op plaat vastgelegd en de Hohe Messe zelfs drie keer. Vooruitlopend op zijn 75ste verjaardag (2 mei) staat hij vanavond met die Hohe Messe in het Concertgebouw met het door hem opgerichte Collegium Vocale Gent, dat inmiddels ook alweer 51 jaar bestaat.

De Hohe Messe geldt in het oeuvre van Bach, naast de Matthäus-Passion en de Johannes-Passion, als een van de absolute hoogtepunten. Het is in alle opzichten een uitzonderlijk stuk.

Om te beginnen was het uitzonderlijk dat Bach, een devote lutheraan, zich bezighield met Latijnse teksten (Kyrie, Gloria, Credo, Sanctus, Benedictus, Agnus Dei) die met het het katholicisme worden geassocieerd. In zijn oeuvre komt verder geen volledige miszetting voor. Verder is onduidelijk met welke reden Bach de mis schreef, al bestaat een sterk vermoeden dat hij het stuk componeerde voor de katholieke, Boheems-Oostenrijkse graaf Johann Adam von Questenberg.

Voor de Hohe Messe greep Bach terug op oude stukken, wat hij vaker deed, tot in de Matthäus-Passion aan toe. Daardoor zou je de Hohe Messe kunnen beschouwen als de samenvatting van een oeuvre, waarin alles wat Bach zo uitzonderlijk goed kon, samenkwam en naar een onvoorstelbaar niveau werd getild. Misschien dacht Bach wel: ik doe het nog één keer voor en daarna laat ik het over aan de componisten die na mij komen, zich verkneukelend in het vooruitzicht dat het slechts zeer weinigen gegeven zou zijn zelfs maar in de buurt te komen.

Ongetwijfeld heeft Bach vanaf zijn wolk goedkeurend geknikt bij het horen van de Mis in C van Mozart, Beethovens Missa Solemnis, de Petite messe solennelle van Rossini en Stravinsky’s Mass, maar veel vaker zal hij meewarig het hoofd hebben geschud, denkend: nee, de mijne is beter.

Bachs Hohe Messe door Collegium Vocale Gent o.l.v. Philippe Herreweghe, zondag 24 april in het Concertgebouw (aanvang 20.15 uur).

Meer over