PlusAchtergrond

Al die prikkels! Hoe pakken we straks het kantoorleven weer op?

Het einde van het noodzakelijke thuiswerken lijkt in zicht, maar hoe richten we in de toekomst het kantoorleven in? ‘Er moeten nieuwe afspraken komen.’

‘Het zou doodzonde zijn als we allemaal direct teruggaan naar kantoor en geen lessen trekken’ Beeld Jip van den Toorn
‘Het zou doodzonde zijn als we allemaal direct teruggaan naar kantoor en geen lessen trekken’Beeld Jip van den Toorn

Wil iedereen die niet aan het woord is, zijn microfoon uitzetten? is een vraag die alle thuiswerkers in het afgelopen anderhalf jaar een keer gehoord hebben. Of deze: kan ­iedereen mij horen? Met een nette blouse boven een joggingbroek – als er al de moeite is genomen om een broek aan te trekken ­– de werkdag beginnen en binnen een ­minuut op je werkplek zijn. Het kantoorloze werken heeft nieuwe gewoontes, ergernissen en voordelen met zich meegebracht. Iedereen heeft in elk geval ingezien dat uitsluitend op kantoor werken puur omdat de aanwezigheid belangrijk is, een achterhaalde gedachte is.

Waar het voor de een zware periode is geweest, zo zonder collega’s in de directe omgeving, zijn anderen tot bloei ­gekomen door de bevrijding van verplichte smalltalk bij de koffieautomaat en managers die continu over de schouder meekijken. Onderaan de streep is het effect echter grotendeels gelijk, zegt psycholoog Jan Machek van ­ArboNed.

Volgens hem is het langdurige verzuim het afgelopen jaar wederom toegenomen, maar bleef het aandeel vanwege psychische redenen onveranderd. Nog altijd wordt ruim een kwart van het totale verzuim veroorzaakt door klachten als burn-out, depressie of overspannenheid.

Concentratie en creativiteit

“Het zou doodzonde zijn als we allemaal direct teruggaan naar kantoor en geen lessen trekken uit deze periode,” zegt Machek. “De afgelopen tijd hebben we ervaren dat werk niet per se in een ­bepaalde ruimte en binnen bepaalde uren hoeft te worden uitgevoerd. De ideale werksituatie is een persoonlijke aangelegenheid.”

Als coronamaatregelen niet meer dicteren waar we moeten werken, doen we er dan ook goed aan niet massaal ­terug te keren naar het oude normaal, maar op zoek te gaan naar een nieuwe werkelijkheid? De FNV pleit ­ervoor om het recht voor werknemers om thuis én op kantoor te werken wettelijk vast te leggen. De coronatijd heeft ­immers bewezen dat mensen goed vanuit huis kunnen werken, stelt Kitty Jong, vicevoorzitter van FNV. “Er moeten wel goede afspraken zijn over een goede werkplek thuis en het recht op onbereikbaarheid.”

Hybride werken is, als het aan de FNV en Machek ligt, de enige manier om het werkleven op een gezonde manier te herpakken. Daar is ook hoogleraar Jaap van Weeghel, die onderzoek doet naar rehabilitatieprogramma’s, voorstander van. “We wisten al dat kantoortuinen funest zijn voor de concentratie, maar is videobellen de ideale vorm voor vergaderingen of creativiteit? Iedereen heeft in de afgelopen maanden kunnen ontdekken waar hij het beste presteert en hoe. Nu moeten we op zoek naar een nieuwe balans.”

Ontmoetingsplek

Werknemers en leidinggevenden moeten volgens de hoogleraar met elkaar in gesprek om tot een gulden middenweg te komen waarbij iedereen floreert. “Het kan zomaar zijn dat sommigen alle prikkels op kantoor niet meer aankunnen,” zegt Van Weeghel. “Dat is geen denkbeeldig gevaar. In de afgelopen maanden kon iedereen zelf bepalen wanneer er met collega’s wordt gesproken. Als ineens alle verhalen op je afkomen en je om de haverklap gestoord wordt, kun je overprikkeld raken. Dat is een serieuze valkuil voor mensen die terugkeren naar kantoor. Ik hoop dat leidinggevenden daar ontvankelijk voor zijn.”

Het scheelt wel dat het een collectieve ervaring is, aldus Van Weeghel. “Iedereen zit en zat in hetzelfde schuitje en iedereen zoekt naar een manier om er het beste mee om te gaan. Er moeten nieuwe afspraken komen en er moeten nieuwe werkwijzen worden uitgeprobeerd. Dat gaat, zoals bij alle nieuwe dingen, met vallen en opstaan.”

De hoogleraar benadrukt dat werk meer is dan louter ‘leveren’. “Dat is een voordeel van deze pandemie: we zijn met z’n allen wijzer geworden. Mensen hebben nu bijvoorbeeld beter door wanneer en hoe ze het beste werken, maar ook wat werk voor hen betekent, en dat kantoor meer is dan een plek om te werken.” Het is ook een ontmoetingsplek; een plek om sociale contacten te onderhouden, iets te vieren of even stoom af te blazen.

De hoogleraar benadrukt dat werk meer is dan louter ‘leveren’. Beeld Jip van den Toorn
De hoogleraar benadrukt dat werk meer is dan louter ‘leveren’.Beeld Jip van den Toorn

Uit een rondgang bij verschillende kantoren in en rond Amsterdam blijkt dat het gros nog niet bezig is met de terugkomst van alle medewerkers. Bij KPMG, waar zo’n drieduizend mensen werken, zijn ze echter wel begonnen met de voorbereidingen.

“We kijken er enorm naar uit dat iedereen terugkeert,” zegt Lotte van Ginkel van de afdeling hr. “Maar we gaan niet meer ­terug naar het oude. We waren echt een bedrijf waar iedereen vijf ­dagen per week op kantoor zat. Nu richten we onze kantoren in om hybride werken te faciliteren. Ik denk dat mensen ongeveer twee dagen naar kantoor gaan. Sommigen meer, sommigen minder. We willen de autonomie bij de werknemer neerleggen. Die moet, in overleg met de manager, bepalen wat het beste is voor zijn of haar werk­situatie.”

Het kantoor wordt een ontmoetingsplek voor medewerkers met zitjes, banken, projectkamers en mogelijkheden om samen te ontspannen; er komen tafeltennistafels en Playstations. Ook bij KPMG is het kantoor meer dan een werkplek. Van Ginkel: “We leiden medewerkers op. We hebben relatief jonge werknemers, die hier vrienden ­maken en werk ook echt zien als een ontmoetingsplek. Dat willen we faciliteren. Net als een heel groot feest, zodra het kan.”

De komende periode wordt wederom een tijd waarin ­samen nieuwe werkwijzen worden uitgeprobeerd en collega’s met z’n allen op zoek gaan naar ‘een nieuw normaal’. Volgens Jaap van Weeghel moeten er nieuwe ­omgangsnormen komen, maar doen ­bedrijven er goed aan niet iedereen dezelfde werkwijze op te leggen.

One man’s meat is another man’s poison,” zegt de hoogleraar. “Er is geen standaard meer, omdat ­iedereen op een andere manier heeft gewerkt. Maar ik ben optimistisch en heb goede hoop als mensen met elkaar in gesprek blijven. Laat niet alleen werk, maar ook de manier van werken ­onderwerp van gesprek zijn.”

Hoe werkt het?

Tips voor als thuiswerken niet langer noodzakelijk is:

- Bepaal voor jezelf waar en hoe je het beste werkt.

- Geef werknemers de vrijheid om te bepalen waar ze willen werken.

- Blijf met elkaar in gesprek over wat wel en wat niet werkt.

- Maak afspraken over een goede werkplek thuis en over het recht op onbereikbaarheid.

- Wees je ervan bewust dat iedereen op zoek moet naar een nieuwe ­werkwijze; dat gaat met vallen en opstaan.

Meer over