Erik Voermans. Beeld Linda Stulic
Erik Voermans.Beeld Linda Stulic

Afromodernism in hedendaagse muziek: radicale muziek van zwarte componisten

PlusEerste hulp bij klassieke muziek

Erik Voermans

Stockhausen, Boulez, Ligeti, Nono, Birtwistle, Carter, Kurtág – allemaal grote namen in de geschiedenis van de westerse klassieke muziek, horend bij de substroming van het modernisme.

Bij modernisme hoort de idee van het experiment, van ongehoorde klanken waarin melodieën, harmonieën en ritme op een andere manier worden gebruikt dan op de bekende tonale wijze die teruggaat tot Bach, Mozart en Beethoven.

Modernisme was lang de uitdrukkingstaal van voornamelijk witte mannen, al zijn er in de parallelle wereld van de jazz genoeg voorbeelden van zwarte musici die zich ook bezighielden met ongehoorde, niet-tonale klanken. Denk aan de late John Coltrane, aan Ornette Coleman en Anthony Braxton, waarvan de laatste zich nadrukkelijk verwant voelde met West-Europese componisten als Stockhausen, Xenakis en Boulez en dat ook in zijn muziek liet horen.

Buiten de jazz, of de geïmproviseerde muziek, bleef het aandeel van zwarte componisten in de ontwikkeling van radicale muziek beperkt, maar dat betekent niet dat ze er niet zijn. Die notie maakt het concert dat het Ensemble Modern, een topgezelschap uit Duitsland, donderdag in het Muziekgebouw zal geven extra interessant, want onder leiding van dirigent Lin Liao zullen ze louter modernistische stukken spelen van zwarte componisten. Hun namen: Hannah Kendall, Jessie Cox, Daniel Kidane, Andile Khumalo, Tania Léon en Alvin Singleton.

De titel van Jessie Cox’ stuk is mooi en veelzeggend: Existence lies In-Between, wat ik zou willen opvatten als een diep humanistische en hoopvolle gedachte van menselijke verbondenheid. De bijbehorende muziek is een prachtige soundscape, die vooral bestaat uit fluisteringen, zachte glijtonen, zuchtende bekkens met af en toe een grommend accentje van een contrabas of basklarinet. Pas helemaal aan het einde ontstaat er plotseling kippendrift. De klanken hebben iets van een natuurevocatie of, afhankelijk van de verbeeldingskracht van de luisteraar, van een spookachtig landschap waarvan je niet zeker weet of het er pluis is. Mooi.

Ensemble Modern: Afromodernism in hedendaagse muziek, 7 april, Muziekgebouw (aanvang 20.15 uur).

Meer over