Westen verzweeg bloedbad Katyn

De Verenigde Staten hebben hun kennis van het bloedbad dat de geheime politie van Josef Stalin in 1940 in de bossen van Katyn onder Poolse officieren en intellectuelen aanrichtten tientallen jaren verzwegen. Dat blijkt uit stukken uit de Amerikaanse nationale archieven die deze week zijn vrijgegeven.

redactie
Geëxecuteerde Poolse militairen. Beeld ANP
Geëxecuteerde Poolse militairen.Beeld ANP

Twee Amerikaanse krijgsgevangenen stuurden nog tijdens de oorlog geheime codeberichten naar Washington dat zij in mei 1943 bewijzen van de moordpartij hadden gezien waaruit bleek dat die onmogelijk door de nazi's kon zijn aangericht. Hun berichten 'verdwenen' echter en de nieuw vrijgekomen stukken schragen de veronderstelling dat de hoogste regeringskringen hiervoor verantwoordelijk waren.

Al lang werd vermoed dat president Franklin Roosevelt Stalin niet wilde mishagen, omdat de Amerikanen de Sovjets nodig hadden in de strijd tegen Duitsland en Japan. De VS hebben zelfs volgehouden dat de schuld van de Sovjets niet onomstotelijk vaststond, totdat Rusland zijn aandeel in 1990 toegaf.

De geheime politie van Stalin vermoordde de 22 duizend Polen met schoten in het achterhoofd. Het doel was een militaire en intellectuele elite uit te schakelen die verzet tegen de Sovjet-overheersing zou organiseren. Het ging om officieren en reserve-officieren die in hun burgerbestaan werkzaam waren als artsen, juristen, onderwijzers en dergelijke. Hun dood bleek een duurzaam verlies voor de Poolse natie.

Roosevelt , Stalin en Churchill bijeen in 1943. Beeld ANP
Roosevelt , Stalin en Churchill bijeen in 1943.Beeld ANP

Onderzoekscommissie
In de eerste jaren na de oorlog leidde woede van sommige Amerikaanse functionarissen over het toedekken van de misdaad tot de vorming van een onderzoekscommissie in het Congres. Deze concludeerde in 1952 dat de schuld van de Sovjets buiten kijf stond en dat de regering-Roosevelt deze had verzwegen, zij het uit militaire noodzaak. De commissie wilde de Sovjet-Unie voor een internationaal tribunaal dagen, maar daar werd nooit werk van gemaakt.

Ondanks de bevindingen van de commissie bleef het Witte Huis over Katyn zwijgen; het was niet bereid te blijven hameren op een kwestie die de spanningen van de Koude Oorlog alleen maar zou vergroten.
Het bos van Katyn was een deel van Rusland dat de nazi's in 1941 op de Sovjets hadden veroverd. De Duitsers brachten een groep Britse en Amerikaanse krijgsgevangenen naar een open plek in het bos waar massagraven waren ontdekt met duizenden deels gemummificeerde lijken in Poolse officiersuniformen.

De Amerikaanse kapitein Donald Stewart en luitenant-kolonel John van Vliet haatten de nazi's en wilden de Duitsers niet geloven. Ze hadden de wreedheid van de Duitsers van dichtbij meegemaakt en de Sovjets waren per slot van rekening hun bondgenoten. De Duitsers hoopten de krijgsgevangenen te gebruiken voor propaganda om een wig te drijven tussen de Sovjet-Unie en de westelijke Geallieerden. Maar terug in hun kamp waren de Amerikanen ervan overtuigd dat zij overweldigend bewijs hadden gezien dat de Sovjets inderdaad schuld hadden aan het bloedbad.

Nabestanden herdenken slachtoffers. Beeld ANP
Nabestanden herdenken slachtoffers.Beeld ANP

Staat van ontbinding
De verregaande staat van ontbinding van de lijken bewees dat de moorden veel eerder in de oorlog hadden plaatsgevonden, toen het gebied nog in handen van de Sovjets was. Ze zagen ook brieven, dagboeken, identificatieplaatjes, krantenknipsels en andere voorwerpen die geen van alle jonger waren dan het voorjaar van 1940. Het meest overtuigend was de staat van de laarzen en kleding van de officieren: de mannen hadden na hun gevangenneming niet lang meer geleefd.

Stewart getuigde in 1951 voor de commissie en Van Vliet stuurde in 1945 en 1950 berichten over Katyn, waarvan het eerste op mysterieuze wijze verdween. Maar uit de vrijgegeven archiefstukken komt naar voren dat beiden nog tijdens hun krijgsgevangenschap codeberichten over het Sovjet-aandeel aan de militaire inlichtingendienst hadden gestuurd. De regering-Roosevelt beschikte dus al vroeg over informatie van betrouwbare Amerikaanse bronnen die omwille van het verbond met Stalin terzijde werd gelegd. Stewart kreeg nog in 1950 bevel om niets over zijn geheime boodschap over Katyn los te laten.

Poolse officieren worden opgegraven uit massagraf. Beeld ANP
Poolse officieren worden opgegraven uit massagraf.Beeld ANP
Meer over