Stadsgezichten: Synagoge Lekstraat 63

De Rivierenbuurt, in de jaren twintig van de twintigste eeuw gebouwd als onderdeel van Berlage's Plan Zuid, wordt gekenmerkt door de architectuurstijl van de Amsterdamse School. Gebouwen in deze buurt zijn veelal gebouwd in baksteen en organische vormen.

© Meriam de Lange Beeld
© Meriam de Lange

Ook in de Lekstraat, die parallel loopt aan de Rooseveltlaan en onderdeel uitmaakt van Plan Zuid, passen de gebouwen in het stramien van de Amsterdam School, op één na: op nummer 63 bevindt zich een groot, wit, blokachtig volume. Dit in 1937 gerealiseerde bouwwerk, van architect Abraham Elzas, behuist tegenwoordig een veilinghuis, maar werd ontworpen als synagoge.

Het gebouw bestaat uit twee rechthoekige volumes die met elkaar verbonden zijn. Het hoofdgebouw bestaat uit een beton- en ijzerconstructie en is bekleed met natuurstenen platen. Doordat het muuroppervlak maar weinig ramen bevat, maakt het bouwwerk een gesloten indruk. De tekst in Hebreeuwse letters (I Koningen 6:13), valt daardoor extra op.

De eenvoudige vormen waarin de synagoge van Elzas is gebouwd worden gerekend tot de architectuurstroming van het functionalisme. Deze stijl contrasteert met het decoratieve karakter van de Amsterdamse School. De titel waaronder Elzas zijn ontwerp in 1934 indiende luidde Nisht in Golus und nisht in der Heim (Niet in ballingschap, niet in het eigen land), hetgeen van toepassing was op het gevoel van veel joden die zich niet in het beloofde land hadden gevestigd. De zin is ook toepasbaar op de verhouding tussen de synagoge en zijn omgeving: de vormentaal van het bouwwerk sluit er niet bij aan, maar breekt er ook niet mee.

De synagoge in de Lekstraat is de laatst gebouwde in Amsterdam voor de oorlog en de enige in functionalistische trant. Na de oorlog bleef het gebouw in gebruik als synagoge, maar door terugloop van het aantal gelovigen in Amsterdam-Zuid werd het langzaam te duur om te onderhouden.

Het gebouw kon in de jaren tachtig gered worden van de sloop doordat het een bestemming vond als onderdak voor het Verzetsmuseum. De kleine sjoel, die altijd al gevestigd was in het bijgebouw, werd bij die gelegenheid een stuk vergroot zodat de gehele joodse gemeente er onderdak kon vinden.

In 1999 verhuisde het Verzetsmuseum naar de Plantage Kerklaan, waarna het veilinghuis Amsterdam Auctioneers Glerum zijn intrek in de voormalige synagoge nam. Vanaf 2005 zijn werkzaamheden uitgevoerd om het gebouw terug te brengen in de oorspronkelijke staat. De kantoren die ten behoeve van het veilinghuis op de eerste verdieping, de voormalige vrouwengalerij, waren geplaatst, werden verwijderd. De kantoorruimte die het veilinghuis hiermee verloor werd gecompenseerd door een extra verdieping te creëren in het kleinere bouwvolume, boven de huidige synagoge.

Door de huidige functie van veilinghuis kunnen veel mensen de bijzondere architectuur van dichtbij bewonderen. Tegelijkertijd is in een deel van het gebouw ook nog de oorspronkelijke functie van synagoge bewaard gebleven: een bijzondere combinatie van behoud en vernieuwing. (ARCAM /Charlotte Labrie)

Naam: Synagoge Lekstraat 63
Architect: Abraham Elzas
Bouwjaar: 1937

Expositie bij ARCAM: Tabakspanden
In 2008 kocht De Key de Tabakspanden in de Spuistraat aan. De afgelopen jaren zijn herontwikkelingsplannen voor dit stukje stad uitgewerkt en inmiddels is het voorlopige ontwerp afgerond. Meer info.

© Meriam de Lange Beeld
© Meriam de Lange
© Meriam de Lange Beeld
© Meriam de Lange
Meer over