Respect voor een kolonie

FRENK DER NEDERLANDEN

De prijs voor het mooiste T-shirt van de dag ging naar een jonge jongen die ik in de Rijnstraat had zien lopen. 'Stop the world,' luidde de tekst op zijn borst, en die gedachte sprak me wel aan, want de lach wilde vandaag maar niet komen.

Met een onbestemd gevoel zette ik de radio aan, en ik viel middenin een reportage over Nederlands-Indië. Deze week wordt herdacht dat Japan op 15 augustus 1945 capituleerde. ''Mijn familie lijkt wel een aardappelveld, '' zei een oud-militair. ''Het beste ligt onder de grond.''

En ineens vroeg ik me af hoe het Van Heutszmonument aan de Apollolaan er vandaag de dag bijstaat. Vaag herinnerde ik mij dat het vorig jaar na een langdurige renovatie is onthuld, maar slechts zelden zie ik er iemand. Zou het wel worden gebruikt?

Ik had geluk. Op de rand van de vijver zat een moeder met haar dochtertje. ''Ik kom hier eigenlijk nooit, '' zei ze, ''maar de fontein staat zo gezellig te spuiten. '' Aan weerszijden van het beeld kletterden twaalf stralen vrolijk in het water. Ik rook een vleugje chloor.

Nieuwsgierig liep ik om het monument heen. Het gras in het plantsoen was pas gemaaid en het vele zwerfvuil dat ik hier van de week had zien liggen - blikjes, flessen, sigarettenpeuken - was netjes opgeruimd.

Ik zocht een plek om even bij te komen, maar kennelijk was het niet de bedoeling hier lang te blijven. Van de bankjes rond de vijver stonden alleen nog de onderstukken overeind en ook in de zitjes van de muur waren de banken verdwenen.

Nog gekker was dat nergens te lezen viel waarvoor het monument nu eigenlijk bedoeld is. In het plantsoen en op het trottoir langs de voetbalvelden van Swift waren zuilen van gele baksteen geplaatst. 'Innig Nederlands-Indië' stond op de ene zuil, en op de andere de jaartallen 1596, 1935, 1945, 1949, 2001, 2007. Verder zag ik foto's van het leven in de voormalige kolonie - een haven, een vulkaan, een plantage - maar nergens een verklarende tekst.

Die vond ik pas aan de achterzijde van het gedenkteken. Op een plaquette wordt uitgelegd dat het monument in 1935 werd onthuld als eerbetoon aan gouverneur-generaal J.B. van Heutsz, die destijds werd gezien als volksheld. 'Omdat hij als pacificator van Atjeh door velen ook verantwoordelijk wordt gesteld voor een zwarte bladzijde uit de Nederlandse geschiedenis in Atjeh, besloot de stadsdeelraad Oud-Zuid het bouwwerk van architect G. Friedhoff en beeldhouwer F.J. van Hall een andere naam en betekenis te geven.'
Het heet nu Monument Indië Nederland en herinnert, 'met respect voor het Indisch erfgoed', aan onze koloniale geschiedenis. Minder respectvol was de graffiti waarmee de steen was beklad. 'Thijs neukt Torres', 'Sjoééésh is dun' en 'Beukenkamp gay'.

Ik liep weer naar de voorkant en bekeek het beeld in de vijver, bestaande uit een vrouwenfiguur onder een zonneboog. Aan haar voeten twee leeuwen met de wapenschilden van Amsterdam en Batavia. Op de sokkel waren nog de ijzeren pinnen te zien waarmee de plaquette met de beeltenis van Van Heutsz was bevestigd. Het ding werd in 1984 gestolen en ligt naar het schijnt sindsdien op de bodem van het Noorder Amstelkanaal.
Ik vlijde me neer in het gras. De bomen ruisten in de wind. Ik staarde naar het beeld en zag nu pas dat onder haar linkerhand nog heel vaag de letters RIP te lezen waren. Het werd me droef te moede, want ik dacht aan mijn vader, die deze week voor de tweede keer werd geveld door een agressieve tumor en nu in het ziekenhuis vecht voor zijn leven.
Stop de wereld.

null Beeld
Meer over