PlusNieuws

Nieuwe coalitie in Amsterdam begint met een lege portemonnee: de ambities moeten kleiner

Amsterdam wil de Noord/Zuidlijn – hier station Zuid – graag doortrekken naar Schiphol. Maar de vraag is of er genoeg geld voor is. Datzelfde geldt voor het herstel van de instortende kades en bruggen en het aanleggen van bruggen over en een tunnel onder het IJ. Beeld Rink Hof
Amsterdam wil de Noord/Zuidlijn – hier station Zuid – graag doortrekken naar Schiphol. Maar de vraag is of er genoeg geld voor is. Datzelfde geldt voor het herstel van de instortende kades en bruggen en het aanleggen van bruggen over en een tunnel onder het IJ.Beeld Rink Hof

Hogere rente, lagere belastinginkomsten en economische malaise bedreigen de welvaart die Amsterdam de afgelopen jaren kende. De nieuwe coalitie van PvdA, GroenLinks en D66 zal vooral moeten schrappen en bezuinigen. En dat terwijl de stad zelf blijft groeien.

Ruben Koops en David Hielkema

Dat de gemeente Amsterdam de komende jaren moet bezuinigen, hing al een poosje in de lucht. Sinds de coronacrisis is er al flink ingegrepen om de financiële klappen op te vangen, maar nu staat ook de Amsterdamse welvaart op de langere termijn onder druk. De financiële krapte maakt het moeilijk om de toch al grote beloften uit de verkiezingscampagne waar te maken, zoals het bestrijden van de wooncrisis, van de groeiende ongelijkheid en de klimaatverandering.

Daarvoor waarschuwen ambtenaren die de actuele financiële situatie van de stad onder elkaar hebben gezet in de Nota Investeringen en de Nota Begrotingsruimte. Deze documenten zijn bewust nu gepubliceerd omdat deze week de onderhandelingen tussen PvdA, GroenLinks en D66 voor een nieuw akkoord voor de coalitie in Amsterdam zullen beginnen. Hun boodschap aan de potentiële coalitiepartijen is grimmig: er is op alle fronten te weinig geld en het aantal bezuinigingsmogelijkheden is beperkt.

Parkeervergunningen omhoog in Amsterdam

Allereerst de tegenvallers op korte termijn. Zo zijn er dit jaar 65 miljoen minder belastinginkomsten dan verwacht, staat er vanaf 2023 nog een bezuiniging van 50 miljoen per jaar open van het vorige stadsbestuur en neemt de stijgende rente een steeds grotere hap (40 miljoen per jaar in 2026) uit de besteedbare middelen.

Normaal gesproken zijn er genoeg bezuinigingsmogelijkheden om dit op te lossen, maar die zijn in 2019 al grotendeels opgebruikt om de algemene reserve weer op niveau te brengen. Daar zit rond de 250 miljoen euro in voor barre tijden, maar dat blijft dit jaar steken op rond de 75 miljoen euro, veel te weinig om een nieuwe onverwachte crisis aan te kunnen, zoals een recessie ten gevolge van de oorlog in Oekraïne.

De reserve stroomt de komende jaren weer vol door bezuinigingen en lastenverzwaringen, maar dat beperkt de reparatiemogelijkheden voor deze nieuwe gaten en tegenvallers. Extra lastenverhogingen liggen dan ook voor de hand, zoals de vergunningstarieven (parkeren) en de onroerendezaakbelasting (ozb).

Ambities op lange termijn voor coalitie in Amsterdam

Naast de tegenvallende inkomsten zijn de stadsfinanciën voor het eerst ook niet gezond genoeg om belangrijke investeringen te kunnen doen. Amsterdam moest al wel vaker bezuinigen, maar dat ging nooit ten koste van de grote ambities op de lange termijn. Denk aan infrastructurele projecten, nieuwe culturele voorzieningen of de aanleg van groen en parken.

Nu is dat anders, waarschuwen ambtenaren. Zij wijzen er op dat, aangezien Amsterdam flink groeit en jaarlijks rond de tienduizend nieuwe inwoners mag verwelkomen, de investeringen in publieke voorzieningen gelijke tred moeten houden. Maar dat lukt nu al nauwelijks.

‘Investeren’ mag klinken als een luxe waar de gemeente wel even mee kan stoppen, maar dat is direct voelbaar in de praktijk. Zo vernieuwt de gemeente momenteel geen vijf, maar slechts drie scholen per jaar en moest vorig jaar de tunnel onder de Johan Cruijff Arena tijdelijk dicht omdat er geen geld was begroot voor de renovatie.

Bouwkosten stijgen in Amsterdam

Er is ook geen budget (of te weinig) voor bestaande ambities zoals het herstel van inzakkende kades en bruggen, de sprong over het IJ (met bruggen en een nieuwe tunnel) of het doortrekken van de Noord/Zuidlijn naar Schiphol. Daarnaast zijn er de komende jaren waarschijnlijk veel te weinig ambtenaren om al die grote projecten uit te voeren, mede vanwege de strenge beloningsgrenzen. De verwachting is bovendien dat de bouwkosten 15 tot 20 procent stijgen. Gezien de enorme omvang van de projecten die op stapel staan, betekent dat kostenstijgingen van honderden miljoenen euro’s – financiële ruimte die de stad niet meer heeft.

De Amsterdamse politiek heeft de afgelopen jaren beloofd dat ze de stad wil laten meegroeien, verduurzamen én de achterstanden uit het verleden wil inhalen. Al met al zit er een gat van krap een half miljard euro tussen deze afspraak en de realiteit. Daarmee lijkt het aanpassen van al die ambities onvermijdelijk.