Plus

Niet samen slapen is minder taboe

Geliefden die samenwonen, maar 's avonds allebei hun eigen bed opzoeken voor een goede nachtrust. Sleeping apart together lijkt steeds minder een taboe, want: slapen is slapen en seks is seks.

Daan Borrel
Ongeveer vijftien tot vijfentwintig procent van de stellen lijkt apart te slapen. Beeld Tzenko Stoyanov
Ongeveer vijftien tot vijfentwintig procent van de stellen lijkt apart te slapen.Beeld Tzenko Stoyanov

Wie gaat samenwonen met een geliefde, ontkomt er niet aan: samen slapen. Door culturele traditie en gebrek aan ruimte, zeker in Amsterdamse huisjes, hebben stelletjes weinig keus. Het is nou eenmaal wat samenwonende geliefden doen.

Maar wat als een bedpartner hard snurkt? Veel draait en woelt? Wat als een van de twee elke ochtend chagrijnig en moe wakker wordt? Dan verhuist de een weleens een nachtje naar de bank. Of, wie weet, permanent naar de logeerkamer.

SAT-relatie
Het blijkt best veel te gebeuren. Hoewel cijfers uit internationale onderzoeken allemaal net iets verschillen, lijkt ongeveer vijftien tot vijfentwintig procent van de stellen apart te slapen: sleeping apart together (SAT). Maar om dat vervolgens op feesten en partijen vrolijk toe te geven, blijkt weer een heel ander verhaal.

Daarom schreef de Australische Jennifer Adams er een boek over: Sleeping Apart Not Falling Apart. "Het is een taboe", vertelt ze via Skype. "Maar gelukkig wel steeds minder." Adams heeft zelf ook een SAT-relatie. Na een week samenwonen met haar kersverse vriend besloot ze apart te gaan slapen. Want: zij is een lichte slaper, hij een snurker. En: zij is een avond-, hij een ochtendmens. Als ze het al durfde te vertellen aan haar omgeving, kreeg ze louter negatieve of jaloerse reacties. Toch ziet ze sinds 2013, het publicatiejaar van haar boek, verandering. En de media-aandacht wereldwijd voor het onderwerp groeit alleen maar.

Succesvolle koppels
Volgens Adams krijgt het westen steeds meer lak aan het romantische ideaal, omdat slaap tegenwoordig een hot item is. Goed slapen blijkt steeds meer voordelen te hebben. Maar er zijn meer eigentijdse redenen om apart te slapen. Zoals verschillende werk- of slaapritmes, drukke banen of pas op late leeftijd gaan samenwonen, waardoor het moeilijk aanpassen is.

Zo vreemd is het ook niet. Want hoewel samen slapen in de huidige tijd een symbool voor succesvolle koppels is, is de traditie ontstaan uit armoede. Tijdens de industriële revolutie in de negentiende eeuw verhuisden veel mensen naar de stad, waar stellen - en soms hele families - in één kamer gingen slapen, omdat er weinig ruimte was. De woonkamer diende meestal ook als slaapkamer. Sommige bronnen beweren dat dit samen slapen altijd al gebeurde bij armere huishoudens. Alleen in rijkere huishoudens sliep men apart.

Seks is seks
In niet-westerse culturen is samen slapen ook niet met evenveel romantiek omgeven. Zo zitten Japanners evenzeer met kleine huizen opgescheept, en is het niet ongewoon dat de woonkamer 's in een slaapkamer wordt veranderd. Voor koppels is het geaccepteerd om naar een 'love hotel' te gaan voor seks. Het is functioneler: slapen is slapen en seks is seks.

'Ik zou niet anders meer willen'

Helma (57): "Mijn man en ik slapen al ongeveer dertien jaar apart. Heerlijk, ik zou niet anders meer willen. Mijn man snurkt veel en hard, dat heb ik lang gepikt. Ik sliep overdag bij. Toen het een te groot probleem werd, heb ik mijn hobbykamer opgeofferd en daar mijn slaapkamer van gemaakt. Het enige wat echt veranderd is, is dat ik nu ook slaap en minder moe ben. Voor de rest is onze relatie hetzelfde gebleven. Al is het wel ongezellig; niet meer tegen elkaar aan liggen. Daarom doen we dat nu op sommige ochtenden. En slaapt de hond bij hem, de katten bij mij. Alleen op vakantie slapen we samen. In het begin vertelde ik het niemand, maar met de tijd laat je het toch vallen bij vrienden en wat blijkt: echt veel meer mensen dan ik had verwacht doen het. Je praat er alleen niet over."

Uit een eigen rondvraag blijkt dat (openlijk) apart slapen in Nederland vooral gebeurt onder vijftigplussers. Als de kinderen uit huis gaan is er plots meer ruimte. En ook de maatschappelijke druk om samen te slapen wordt minder.

Dat verhaal herkent Leonie Raspe, psycholoog bij het Centrum voor Slaap- en Waakstoornissen van het MC Haaglanden-Bronovo. In de praktijk komt ze regelmatig stellen tegen die apart slapen. "Wij merken dat jongere stellen meer schaamte ervaren over het apart slapen. In die leeftijdscategorie lijkt deze oplossing toch minder gebruikelijk. Ze zien het als het 'begin van het einde'. Maar een goede nachtrust kan juist voor meer energie in je relatie zorgen."

Biologische klok
En het seksleven van SAT-koppels hangt echt niet per se aan de wilgen, zegt Adams. "Het zit denk ik eerder mis als je alleen nog maar seks hebt omdat je samen in een bed ligt." Zij en haar partner kiezen voor hun vrijpartijen het bed met het meest frisse beddengoed. En om een huisgenotenrelatie te voorkomen hebben ze ritueeltjes om de dagelijkse intimiteit te bewaren: voor het slapen komt ze hem een nachtkus geven en hij kust haar wakker.

Apart slapen is niet per se beter, zegt slaapdeskundige Hans Hamburger. Goede slaap is individueel bepaald - als je maar uitgerust wakker wordt. Twintig procent van de bevolking lijdt aan een slaapstoornis, zoals slaapapneu, rusteloze benen, een verstoorde biologische klok of slapeloosheid. "Als je het niet treft," zegt Hamburger, "en je ligt naast iemand met een dergelijke aandoening die je wakker houdt, dan kun je beter in een ander bed gaan slapen."

'Geen last meer van gedraai en gesnurk'

Merel (42): "Veertien jaar geleden kreeg ik een burn-out die jaren duurde. Ik was zo oververmoeid dat ik amper sliep. In die periode woonden we in een arbeidershuisje: een slaapkamer voor ons en een voor de kinderen. Hele nachten zat ik in de huiskamer. Toen we verhuisden, kregen we een logeerkamer. Ik ging daar eens liggen en sliep als een roos. Ik had geen last meer van het gedraai en gesnurk van mijn man. In het begin had hij er begrip voor, maar toen ik niet meer terug wilde, kwam hij in opstand. Een jaar sliep ik weer naast hem, maar het maakte me depressief. Ik moet goed slapen voor mijn gezondheid. Soms slapen we nog weleens samen, maar mijn onrust houdt hem ook wakker. Er is minder intimiteit en seks, daar moeten we wel aan werken. Mijn man vertelt weleens aan vrienden dat we apart slapen en íedereen is negatief. Het voelt als een taboe."

Twee dekens
Maar hoe organiseer je dat? Adams raadt aan goed na te gaan waarom je het wil. Is het omdat je beter wil slapen of omdat de relatie op is? Als beter slapen de hoofdreden is, dan is de beste manier gewoon eerlijk zijn. Maar vertel het niet schreeuwend als je 's nachts niet kunt slapen. En ontwikkel je eigen ritueeltjes. Slaap bijvoorbeeld samen in, of drink elke ochtend met z'n tweeën koffie in bed. Adams: "Je kunt samen en apart slapen ook afwisselen. Het belangrijkste is om te blijven communiceren."

En voor de Amsterdammers met hun kleine huisjes - die wellicht liever jaren apart blijven wonen om lekker alleen te kunnen blijven slapen - heeft ze ook een tip: gebruik twee dekens in bed. Of, nog beter, investeer in een goede bank.

Meer over