Achtergrond

Nederland lachertje met kwetsbaar ov? ‘We zijn juist efficiënt’

In noordelijke gebieden wordt erom gegrinnikt: het Nederlandse openbaar vervoer ligt binnen een paar uur barre omstandigheden bijna volledig plat. Maar die kwetsbaarheid is het gevolg van efficiënt beleid. ‘Ons systeem is afgesteld op gemiddeld weer.’

Marc Kruyswijk
null Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Joosten
Beeld Hollandse Hoogte / Sabine Joosten

Vorige week donderdag, ruim twee dagen voordat sneeuwstorm Darcy Amsterdam bereikte, werd de verwarming van de wissels van het tramspoornetwerk al aangezet. Het duurt doorgaans een tot twee dagen voordat die verwarming lekker op temperatuur is. Het wordt koud, maar dit is vroeg genoeg, dachten ze bij het GVB.

Helaas: tegen zoveel sneeuwgeweld viel niet op te boksen door de op olie en elektriciteit aangedreven verwarmingsinstallaties. Op zondag bleek onmiddellijk dat de wissels vastliepen, zegt een woordvoerder van het vervoerbedrijf. “Ze vroren heel snel vast. Dat zat ’m in de bittere kou van zondagmiddag, maar lag ook aan de wind die de sneeuw steeds in de wissels joeg. Een combinatie van factoren.”

Metro’s en bussen

Ook de metro’s konden in de loop van de zondag de kou niet meer aan. Op de bovengrondse stukken deden zich dezelfde problemen voor als op het tramspoor: wissels vroren vast en de dienstregeling werd ingekort. Bussen hielden het in Amsterdam nog het langst vol, maar uiteindelijk werd ook besloten die naar binnen te roepen: het werd langzaam maar zeker te glad om nog verantwoord te kunnen rijden, aldus het GVB.

En ook landelijk waren de ov-problemen niet van de lucht. De NS kon treinen in veel gevallen niet meer laten rijden: door de harde wind werden de waakvlammetjes van de verwarmde wissels vaak uitgeblazen, waardoor deze ook hier om de haverklap vastvroren.

Scandinavië

Er wordt gezegd dat ze in noordelijker streken nogal eens grinniken over de kwetsbaarheid van het Nederlandse openbaar vervoer. En dat is ook zo, zegt Erik Verhoef, verkeerseconoom aan de Vrije Universiteit. “In Scandinavië, maar denk bijvoorbeeld ook aan Zwitserland, rijden treinen vaak onder veel moeilijkere omstandigheden.”

Maar Verhoef grinnikt niet mee. Volgens de vervoerseconoom zijn er valide verklaringen voor de uitval van Nederlandse treinen, trams en metro’s. “Het netwerk is hier enorm verdicht, openbaar vervoer is zeer efficiënt georganiseerd. Nederland maakt heel slim gebruik van het ov, de processen zijn geoptimaliseerd. We hebben veel knooppunten, waardoor een verstoring in een deel van het netwerk direct leidt tot problemen elders.”

Je kán het netwerk weerbaarder maken, maar de vraag is of dat kosteneffectief is. “Zeg dat je in Nederland 220 werkdagen per jaar hebt. Stel dat er door bijvoorbeeld winterse omstandigheden vijf of zes dagen problemen zijn met het ov. Dan praat je over misschien 2 procent. Ga je dan heel veel extra investeren om te zorgen dat het die paar dagen ook goed rijdt? Wij stemmen onze systemen af op gemiddeldes.”

Betalen

De vraag is, zegt Verhoef: op welke manier besteed je je budget het best, je kunt je geld namelijk maar één keer uitgeven. “Als je een vervoerssysteem wil bouwen dat gegarandeerd rijdt, aan trams en treinen die áltijd inzetbaar zijn, dan zal je daarvoor moeten betalen.”

De weersvoorspellingen laten zien dat stormen zoals Darcy wel eens vaker zouden kunnen optreden. Volgens de verkeerseconoom moeten Nederlanders zich realiseren dat het ov efficiënt functioneert. “Als dit onze keuze is, zullen we moeten accepteren dat dit soort verstoringen soms optreedt, dan moeten we ermee leren leven.”

Nog aangepaste dienstregeling

Het GVB meldt op zijn website dat de dienstregeling voor de trams en ­metro’s beperkt blijft vanwege de weersomstandigheden. Alleen trams 5 en 19 rijden volgens dienstregeling, de rest rijdt niet of veel minder. Het GVB probeert zo goed en zo kwaad als het gaat in te spelen op de kou die deze week nog zal aanhouden. De metro’s, die normaal gesproken ’s nachts in de buitenlucht worden gepar­keerd, brengen dezer dagen de nacht door in de metrotunnels. NS en ProRail werken ook vandaag met een aangepaste dienstregeling. De NS zet vooral Sprinters in. Op een aantal trajecten rijden ook Intercity’s. Vrieskou en vocht zorgen voor ijs­afzetting aan bovenleidingen.

Meer over