Plus

Kinderen met autisme oefenen op zorgrobot Zora

Jeugdinstelling De Bascule onderzoekt mogelijkheden om een robot in te zetten voor kinderen met autisme. Pionieren is het nog wel.

Jop van Kempen
Kinderen zien Zora als een vrouw. Beeld Ed Alcock
Kinderen zien Zora als een vrouw.Beeld Ed Alcock

Het klinkt tegenstrijdig: kinderen die moeite hebben met sociale interactie leer je menselijke omgangsvormen aan met een robot. Toch experimenteert de Amsterdamse jeugdinstelling De Bascule ermee.

Ook andere instellingen die autistische kinderen behandelen - het Leo Kannerhuis en Karakter - zoeken mogelijkheden voor Zora, zoals het technische snufje heet.

Zora is een robot van zestig centimeter die van origine is ontworpen om bewegingslessen voor ouderen te ondersteunen. Het minimensje kan worden geprogrammeerd om de eigen armen te heffen of de tenen aan te raken, waarna ouderen die bewegingen in het bejaardenhuis klassikaal meedoen. Maar ook in de jeugdzorg liggen toepassingen in het verschiet.

Traditioneel mannelijk
Kinderen zien Zora als een vrouw, zo leert de ervaring bij De Bascule. "De naam lijkt vrouwelijk, ik denk dat het daardoor komt," zegt behandelaar Simone van Riel. Hoe kek de naam ook klinkt, Zora staat voor 'zorg ouderen revalidatie animatie'.

Door contact met Zora kunnen autistische kinderen beter worden in sociale omgangsvormen. Als de robot zegt dat ze met vakantie is geweest, leren de kinderen te vragen hoe die vakantie was, of waar Zora heen is geweest. Heel normale dingen, maar voor autistische kinderen is zo'n wederkerig gesprekje lastig. Autisme is een onveranderbare stoornis, dus zijn lessen die hopelijk beklijven, heel waardevol.

De robot slaat waarschijnlijk goed aan bij autistische kinderen, omdat die moeite hebben met sociale interactie. Ze vinden het moeilijk om emoties in andere mensen te herkennen. Ironische of dubbelzinnige boodschappen vatten ze vaak niet goed op. Een afkeurende blik van een andere leerling begrijpen ze niet, waardoor ze niet goed meekomen in de klas en op de speelplaats.

Sociale uitsluiting van autistische kinderen leidt tot tal van problemen: schaamte, deceptie, frustratie en agressie. Sommige kinderen die in De Bascule worden behandeld, weigerden bijvoorbeeld naar school te gaan. Er zijn voorbeelden van kinderen die wél naar school gingen, maar hele lessen onder de tafel zaten of agressief waren naar medeleerlingen.

Vers
"Een robot heeft geen subtiele emoties," zegt behandelaar Van Riel. "Dat zorgt voor minder problemen voor autistische kinderen, want er is niets wat ze verkeerd kunnen interpreteren. Dat geeft hun rust. Daarom kun je hun sociale omgangsvormen aanleren met een robot."

Het toepassen van Zora is wel nog een kwestie van pionieren, want er bestaan geen richtlijnen voor. Daarvoor is zo'n robot nog te vers. "Op dit moment is er nog onvoldoende wetenschappelijke informatie over de effectiviteit van een dergelijke behandeling, dus hier staat niets over in de behandelrichtlijnen," aldus Ilse Tamrouti van het Kenniscentrum Kinder- en Jeugdpsychiatrie.

Bij De Bascule onderzoeken ze hoe Zora het beste inzetbaar is. "We nemen Zora elk weekeinde mee naar huis," zegt gz-psycholoog Marijke van der Heijden. "Thuis op de bank kijken we hoe we Zora kunnen programmeren, en wat de mogelijkheden zijn om haar in te zetten voor de kinderen. Het is leuk ermee te oefenen."

Als Zora deel gaat uitmaken van een behandelprogramma, zal dat gepaard gaan met een wetenschappelijk onderzoek naar de effectiviteit. Op grond daarvan kunnen behandelrichtlijnen worden aangepast.

Dat Zora, aangeschaft voor 15.000 euro, op den duur de behandelaars kan vervangen, ziet Van de Heijden niet gebeuren. "Elk kind heeft uiteindelijk een andere behandeling nodig, en dat is mensenwerk. Al kan Zora wel een bijdrage
leveren."

Vormen van autisme

Ongeveer 200.000 Nederlanders hebben een vorm van autisme. De aangeboren stoornis verschilt in ernst en wordt gekenmerkt door een verstoring in de informatieverwerking.

De stoornis uit zich bijvoorbeeld door een goed oog voor detail en interesse in specifieke hobby's, maar ook in moeite om overzicht te houden en problemen met sociale interactie. In contact wekken mensen met autisme vaak een wat vreemde, rigide of mechanische indruk.

Autisme komt meer voor bij mannen dan bij vrouwen. Mensen met autisme zijn gemiddeld niet intelligenter dan anderen. Afhankelijk van de ernst van de aandoening en de beschikbaarheid van goede begeleiding kunnen sommige patiënten een behoorlijk zelfstandig leven leiden. Anderen hebben een leven lang veel zorg nodig.

Meer over