Plus

Hoe scholen minder krampachtig moeten omgaan met diversiteit

Meer dan de helft van de scholieren in Amsterdam heeft een migratieachtergrond. Het handboek Help, onze school is gekleurd! moet scholen, docenten en ouders helpen daar minder krampachtig mee om te gaan. 'Grote groepen jongeren zijn boos.'

Lorianne van Gelder
Cover van het boek Help, onze school is gekleurd! Beeld Ron van Roon
Cover van het boek Help, onze school is gekleurd!Beeld Ron van Roon

Diversiteit, daarover hoeven we het toch niet meer te hebben? Witte scholen, zwarte scholen, integratie. Zijn die discussies tien jaar geleden niet al beslecht? Huub Nelis (50) en Machteld de Jong (46) zouden erom lachen als het niet zo schrijnend is dat soms zo wordt gedacht.

Hij, oprichter van Youngworks, communicatiebureau voor jongeren. Zij, lector diversiteitvraagstukken bij Hogeschool Inholland en docent-onderzoeker bij de Hogeschool van Amsterdam.

Tien jaar al praten ze samen over diversiteit op scholen. En dat het nog niet lekker loopt. Kijk maar naar de cijfers. Van alle scholieren heeft 15 procent in Nederland een migratieachtergrond. In Amsterdam is dat meer dan de helft. Van de docenten is 95 procent hartstikke wit.

Hardere wereld
Dat botst. Net als dat in klaslokalen jongeren van verschillende achtergronden kunnen botsen. Is er een aanslag, wordt een school ineens opgeschrikt door het gegeven dat leerlingen van Turkse en Marokkaanse afkomst niet mee willen herdenken.

Of de dagelijkse praktijk: zit aan de ene kant van het lokaal een groepje witte leerlingen en aan de andere kant de leerlingen met een migratieachtergrond.

Machteld de Jong maakt het bijna dagelijks mee in haar colleges. Als niets aan die tweedeling wordt gedaan, wordt de wereld alleen maar harder en een groep tweede- en derdegeneratiemigranten bozer omdat ze zich niet erkend voelen als Nederlander.

De statistieken onderschrijven hun observaties. Acht op de tien Nederlanders ervaart volgens het CBS spanningen tussen bevolkingsgroepen.

Voor Help, onze school is gekleurd!, dat volgende week uitkomt, spraken De Jong en Nelis open en op anonieme basis met tientallen docenten en jongeren en schreven ze een praktisch en informatief handboek vol tips om scholen te helpen. Vier van hun stellingen.

De onderlinge wrijving tussen groepen neemt verder toe
Het is vijf voor twaalf, vinden De Jong en Nelis. "Er is niks veranderd in de tien jaar dat we bezig zijn," zegt De Jong. "Sterker nog, twintig jaar geleden hadden we het hier al over."

Nelis: "Er is een groep jongeren die hoogopgeleid is, tweede- of derdegeneratiemigranten, gewoon Nederlanders dus. Die zich achtergesteld, benadeeld en niet gezien voelen. Nog meer dan hun ouders."

PvdA-raadslid Sofyan Mbarki zegt dat in het boek als volgt: "Ik ben opgegroeid als Amsterdammer. Mijn kinderen zijn volgens de statistieken geen allochtoon, want hun beide ouders zijn in Nederland geboren. Toch worden mijn kinderen meer gezien en vaker aangesproken als 'Marokkanen' dan ik in mijn jeugd. Ze zijn meer Marokkaan dan ik vroeger ooit ben geweest."

Nelis is zich rot geschrokken van wat hij hoorde. "Als je je aan alle kanten voelt achtergesteld, omdat je niet dezelfde kansen krijgt, is dat een recept voor problemen. Om het nog niet eens te hebben over de verspilling van talent."

Scholen moeten veranderen
Sommige scholen hebben het door. Die hebben een tipping point gehad, als er bijvoorbeeld overwegend jongeren zijn met een migratieachtergrond, zoals veel scholen in de Randstad. Die weten dat je meer je best moet doen om je aan te passen aan je leerlingen, dat je ze moet leren kennen.

Dat halal eten in de kantine niet gek is, omdat over een vegetarische optie ook niet moeilijk wordt gedaan. En dat docenten zich moeten verdiepen in culturen. Nelis en De Jong weten dat 'aanpassen' meteen politiek gevaarlijk klinkt. Het gaat er volgens hen om dat docenten gewoon de plicht hebben om alle leerlingen zo goed mogelijk te helpen aan een diploma.

Machteld de Jong (46) is lector diversiteitsvraagstukken aan Hogeschool Inholland. Ze is sinds tien jaar bezig met het onderwerp 'gekleurde school'. Beeld Christiaan Krouwels
Machteld de Jong (46) is lector diversiteitsvraagstukken aan Hogeschool Inholland. Ze is sinds tien jaar bezig met het onderwerp 'gekleurde school'.Beeld Christiaan Krouwels

"Wie dyslectisch is of adhd heeft, krijgt de hulp die nodig is. Maar als iemand andere wortels heeft, andere culturele of religieuze opvattingen, ouders die nog niet zoveel weten van de Nederlandse samenleving of het Nederlandse schoolsysteem, klinkt algauw 'jij moet je maar aanpassen'.

Dat is heftig voor een kind," zegt Nelis. "Docenten zouden ieder kind moeten ondersteunen om ze dezelfde kansen te geven," vult De Jong aan.

Op scholen gebeuren nog domme dingen, vinden ze. "Veel docenten durven niet te handelen. Zeker als het gaat over de islam," zegt Nelis. Een schoolpicknick midden in de ramadan. En dan boos worden als wordt gezegd dat je er rekening mee moet houden.

Of de schoolfotograaf die op de dag van het Offerfeest kwam, waarna de moeder naar de rechter stapte. "Als je geen rekening met elkaar houdt, wordt dat de sfeer."

Er zijn meer docenten nodig van allochtone komaf
Misverstanden komen in vele gedaanten. Jarenlang verstopte een vmbo-groenschool tijdens de open dag het varken in de tuin, om islamitische ouders maar niet af te schrikken. Totdat een Marokkaanse teamleider in dienst kwam en zei: moslims eten geen varkens, maar ze kunnen er best tegen om er een te zien.

Docenten zouden zich bewuster moeten zijn van hun eigen vooroordelen. Nelis: "Veel vervelend gedrag wordt door docenten al snel als allochtonengedrag geïnterpreteerd. Het kan ook gewoon jongens- of pubergedrag zijn."

Ze halen het voorbeeld aan van een docent die het als provocatief pubergedrag herkende toen een paar jongens ineens in djellaba op school kwamen. Hij sprak ze erop aan in plaats van te denken: help, die is aan het radicaliseren! Bleek dat ze gewoon een statement wilden maken tegen anti-Marokkanensentiment.

Ouders moeten hun kind naar een gemengde school sturen
In Amsterdam is bijna de helft van de middelbare scholen niet gemengd. Vier op de tien basisscholen is zwart of wit en dus gesegregeerd. Daar gaat het al fout. Ouders zouden een grotere verantwoordelijkheid moeten nemen, vinden Nelis en De Jong.

Als oprichter van Youngworks houdt Huub Nelis (50) zich al jaren bezig met jongeren. Beeld André Bakker
Als oprichter van Youngworks houdt Huub Nelis (50) zich al jaren bezig met jongeren.Beeld André Bakker

Ouders hebben zelf niet op zulke gemengde scholen gezeten, dus ze hebben geen idee wat er op zulke scholen gebeurt. Ze zijn er misschien bang voor. Nelis: "Maar ze moeten zich bewust worden van het feit dat hun kind in een diverse samenleving opgroeit. Want ook al gaat hij naar een witte school, als hij later op het hbo komt, zit hij alsnog in een klas met studenten van allerlei achtergronden."

Scholen zouden enorm moeten worden 'opgemengd'. Nelis: "Vanuit de overheid. Dat zou voor scholen en voor kinderen het beste zijn." Tegelijk, zegt hij, zou hij onmiddellijk hebben geprotesteerd als dat bij de schoolkeuze van zijn eigen kinderen was gebeurd. "Want, zoals veel ouders zeggen, waarom moeten mijn kinderen het slachtoffer of het proefkonijn zijn voor een sociaal experiment?"

Nelis is van mening veranderd. Hij zag het bij zijn eigen kinderen: zijn ene zoon belandde op een gemengde scholengemeenschap en vindt het geen probleem om te gaan met klasgenoten van verschillende achtergronden. Zijn andere zoon, die naar een wit categoraal gymnasium ging, vindt dat ingewikkelder.

Verzuiling is geen optie
De islamitische middelbare school in West, de Joodse Cheiderschool in Zuid. "Zo bereid je kinderen toch niet voor op een leven in deze maatschappij? Dat geldt eigenlijk net zo goed voor witte scholen en zwarte scholen. Wat ga je daarmee doen?" zegt Nelis.

De Jong: "Je kunt ook beginnen met wat projectjes samen te doen. Is mijn school een afspiegeling van de werkelijkheid? En hoe zorg ik er binnen mijn school voor dat jongeren met elkaar in contact komen? Als ik een klas voor me krijg met links de leerlingen zonder en rechts met een migratieachtergrond, moet je iets doen om dat te doorbreken. Zet ze ergens anders neer."

De Jong benadrukt dat het boek moet schuren. "We willen jongeren met een migratieachtergrond niet zien als zielig of hulpbehoevend. We willen juist het debat openbreken. Ik zie veel dingen die goed gaan. Maar ik ben ook bezorgd. Grote groepen jongeren zijn boos en komen op voor hun rechten."

Nelis: "Een samenleving waar iedereen zijn plek opeist, is de moeilijke weg. Maar de makkelijke weg betekent nog meer verharding."

15 & 95

In Nederland heeft 15 procent van de scholieren een migratieachtergrond. Van de docenten in Nederland is 95 procent wit.

Meer over