Hoe justitie twee keer opmerkelijk undercover ging in de Endstrazaak

Met twee opmerkelijke, langdurige undercoveracties deed justitie een ultieme poging de zaak rond de vermoorde vastgoedbaron Willem Endstra rond te krijgen. Tevergeefs, zo schreef Parooljournalist Paul Vugts in 2013 in een reconstructie. Lees dat artikel hieronder terug:

Paul Vugts
De technische recherche tijdens sporenonderzoek bij het kantoor van vastgoedhandelaar Willem Endstra aan de Apollolaan. Beeld ANP
De technische recherche tijdens sporenonderzoek bij het kantoor van vastgoedhandelaar Willem Endstra aan de Apollolaan.Beeld ANP

Is het paniek? Bewijsnood in een absolute prestigezaak? Het was volgens justitie in elk geval hoog tijd voor een ultieme poging één van de geruchtmakendste Amsterdamse liquidaties uit de laatste decennia op te lossen - en dat mocht wat inspanning vergen.

De operatie waarmee de recherche onlangs heeft geprobeerd door te dringen tot de Alkmaars-Turkse verdachte Ali N. (28) is ongekend - in elk geval sinds begin jaren negentig de IRT-affaire bijzondere opsporingsmethoden zoals infiltratie in een kwaad daglicht had gezet.In twee sessies die samen driekwart jaar bestreken, heeft een forse ploeg undercoveragenten in opmerkelijke en, zeg, fantasievolle exercities geprobeerd N.'s vertrouwen te winnen.

Dat lukte aardig, maar het gewenste resultaat, een biecht, bleef uit.De recherche verdenkt Ali N. en zijn vier jaar oudere neef Özgör C. er nu al jaren van sleutelrollen te hebben gespeeld in de voorbereiding van de geruchtmakende liquidatie van de criminele vastgoedbaron Willem Endstra op 17 mei 2004 - nadat die voor miljoenen euro was afgeperst door Willem Holleeder en diens criminele organisatie. Het OM vermoedt dat uit die hoek de moordopdracht kwam, maar kan dat nog niet bewijzen.

Met de Rus Namik Abbasov dacht de recherche de schutter gepakt te hebben. Hij had volop dna en andere bewijzen achtergelaten op de moordplek én het moordwapen. De politie vierde zijn arrestatie, in oktober 2011 in Polen, als een majeure overwinning. Tot ontzetting van het onderzoeksteam overleed de 47-jarige vermoede hitman in de Extra Beveiligde Inrichting in Vught aan een hersenbloeding voor hij kon terechtstaan. De schijnwerpers werden weer op Abbasovs medeverdachten gericht.

De arrestatie van Abbasov was voor justitie aanleiding Ali N. en Özgör C. opnieuw te arresteren, nadat ze al van december 2006 tot februari 2008 in voorarrest hadden gezeten voor de moord op Endstra. Ali N. speelde volgens justitie bovendien een rol bij de liquidatie van Johnny Mieremet in het Thaise seksoord Pattaya, op 2 november 2005. Maar de rechtbank liet de neven snel weer vrij wegens gebrek aan bewijs.

Dat officieren van justitie Sabine Tammes en Michiel van IJzendoorn erop gebrand zijn de liquidatie van Endstra alsnog op te helderen, blijkt zonneklaar uit de undercoveroperatie die ze optuigden en waarvoor ze Nederlandse, Duitse en Belgische rechercheurs inschakelden.

Kennelijk is, voorjaar 2012, de veronderstelling van het onderzoeksteam dat het 'aanlopen' van Ali N. het kansrijkst is. Hij is nu 28 en was nog geen twintig toen Endstra werd doodgeschoten voor zijn kantoor op de Apollolaan in Amsterdam-Zuid. Op N. lijkt de hele zaak de diepste indruk te maken. Zijn levenswandel biedt bovendien de beste ingang voor infiltratie door undercoveragenten.

Ali N. is muzikant. Hij bespeelt de traditionele Turkse luit, de saz, zingt daarbij en zet inmiddels zijn eerste schreden in de dancemuziek. Daar kunnen de bedenkers van operatie één zich wel een kansrijk 'traject' bij voorstellen. In mei 2012 doen de eerste undercoveragenten hun openingszet.

Beet
Met zijn vierkoppige Turkse band speelt N. in de weekeinden in een Brussels restaurant. Op een donderdag eind mei doen de twee Duitse undercovers zich daar voor als klanten. Ze gaan vlak bij de band zitten, zien hun subject tijdens het spelen volop roken en drinken en maken hem in een pauze allerlei complimenten. Eén van de rechercheurs informeert of N. een maand later misschien op een feest voor zakenvrienden wil spelen dat hij van plan is te houden in de suite van een hotel in de buurt van Berlijn. Uiteraard zullen zijn tickets, overnachting en kosten worden vergoed. Zijn gage: vijfhonderd euro. De muzikant hapt toe.

Dinsdag 26 juni haalt een rechercheur N. op van vliegveld Tegelen, en maakt onderweg een ontspannen praatje. Ze eten wat in een restaurant. Tegen half tien begint het feest, dat tot half drie 's nachts zal duren. De zakenlieden voor wie N. denkt te spelen, zijn allemaal rechercheurs. Op het feest knoopt één van hen met N. 'sociale gesprekken' aan, zoals undercovers dat noemen, en stelt hij hem voor eens wat te drinken in Alkmaar voor een later project. Hij is een bootverhuurbedrijfje aan het opzetten en wil een website bouwen waarop een filmpje van de boten fijn begeleid zou kunnen worden met N.'s sazklanken. N. ziet dat wel zitten. Hij vertelt wat over zijn reizen naar de Verenigde Staten, Thailand, Mexico en Turkije en over zijn zoontje van twee.

Investeren
Dat winnen van vertrouwen gaat de goede kant uit. Als N. uiteindelijk zijn geld krijgt overhandigd op een terras, en vijftig euro fooi, vertelt hij diezelfde rechercheur dat hij van plan is te investeren in onroerend goed of een nering in Turkse hotdogs. Het vaste optreden in een restaurant op uren in de week waarop zijn familie en vrienden vrij zijn, begint hem tegen te staan. Hij heeft een turbulent verleden, vertrouwt hij de agent toe, maar wil daarmee breken nu hij vader is. Ze maken een vervolgafspraak.

Eind augustus, als N. terug is van een reis naar Colombia, spreken de twee elkaar op een terras in Alkmaar. N. vertelt dat zijn zoontje steeds ziek is, iets met amandelen, en verhaalt weer over zijn toekomstplannen. De rechercheur vertelt een moeilijke jeugd te hebben gehad en maakt toespelingen over een crimineel verleden - een klassieke truc waarmee undercovers bekentenissen uitlokken.

Crimineel verleden
N. hapt toe en vertelt dat ook hij een crimineel verleden heeft. Hij begint over de zaak die hem boven het hoofd hangt: de verdenking dat hij van doen heeft met de moord op Endstra. Bovendien hint hij naar drugshandel die hij opzet vanuit Colombia en Cyprus: een laatste klapper moet hem helpen uit het milieu te stappen.

Hoewel N. eindelijk ter zake komt, vertelt hij niet meer dan de rechercheur al weet: dat Holleeder een sleutelrol in de verdenking speelt, hoe justitie de zaak ziet et cetera. Tegenslag: ook als N. volkomen vertrouwelijk lijkt te spreken, ontkent hij iets met de moord te maken te hebben. Justitie heeft niets tegen hem, maar dat kán ook niet, want hij heeft niets gedaan, herhaalt N..

Vermoedens
Op een laatste afspraak in een lunchcafé in Alkmaar praat N. weer volop over de verdenkingen omtrent Endstra's gewelddadige dood én het vermoeden van justitie dat hij de moord op Mieremet mee heeft gepleegd, maar al die vermoedens zijn onterecht, herhaalt hij. Hij voelt zich genaaid. Latere afspraken lopen vast op onbeantwoorde sms'jes.

Justitie verzint een list en schuwt geen cliché. Een vrouwelijke rechercheur botst op een avond eind november tegen N.'s geparkeerde auto, met geringe schade tot gevolg. Hij wil de schade bij daglicht zien om die te beoordelen en spreekt af dan contact te maken. Hij belt om te zeggen dat de schade zo weinig om het lijf heeft dat hij daarvoor geen vergoeding hoeft, maar wil best eens afspreken.

Behekst
Twee weken later eet het duo wat in Amsterdam, in café Majestic op de Dam. De rechercheur wendt voor magnetiseur te zijn. Opmerkelijk snel komt het soms wat flirterige gesprek op N.'s rol in 'de grootste (straf)zaak van Nederland', die wel eens de reden kan zijn dat hij zich slecht voelt. Hij lijkt op Turkse wijze behekst te zijn.

De vrouw belooft hem te behandelen in een woning van een vriend in Utrecht, waar ze een week later tarotkaarten legt. Ze lijkt haar doelwit in de ideale positie voor een bekentenis te hebben gemanoeuvreerd en hij praat honderduit over zijn arrestatie, maar lijkt oprecht als hij voortdurend benadrukt onschuldig te zijn; slachtoffer van een even verbeten als onterechte jacht van justitie. Wás hij betrokken bij de moord, dan zou hij het wel hebben verteld aan zijn gesprekspartner, die immers veel aanvoelt, benadrukt hij meermaals. Maar ja, justitie zit ernaast.

'Heel ver gaan'
Dát is niet de openbaring waarop het OM met de grootse operaties heeft gehoopt. Ook dit contact loopt vervolgens dood. N's advocaat, Brigitte Roodveldt, vindt de acties 'heel ver gaan'. 'Dit voedt mijn gedachte dat het OM geen zaak heeft, maar die toch probeert op te tuigen. Van de uitkomst ben ik niet ondersteboven. Het kennelijk beoogde resultaat is niet bereikt. Logisch, want mijn cliënt is onschuldig.'

Op 3 juni gaat de strafzaak verder met een zitting over de planning. Dan zal blijken of het proces nog nét binnen tien jaar kan worden afgedaan.
N. hapt toe en zegt dat hij ook een crimineel verleden heeft
Justitie verzint een list en schuwt daarbij geen cliché

Meer over