PlusPunt voor punt

Epidemioloog: Apenpokkenvirus kan nog worden ingedamd

In Nederland zijn nu 957 mensen besmet met de apenpokken. Een grootschalige uitbraak kan voorkomen worden als het virus niet verder muteert en de vaccinatiecampagne goed op gang komt.

Jop van Kempen
Een 41-jarige man wordt in Barcelona gevaccineerd tegen het apenpokkenvirus. Beeld AP
Een 41-jarige man wordt in Barcelona gevaccineerd tegen het apenpokkenvirus.Beeld AP

Wanneer is de opmars van het apenpokkenvirus in Nederland begonnen?

Op 27 april werd hier het eerste geval ontdekt, aldus het RIVM. In andere westerse landen werd het virus ook in het voorjaar vastgesteld. Wereldwijd zijn er inmiddels meer dan 25.000 gevallen. De Wereldgezondheidsorganisatie heeft apenpokken uitgeroepen tot een gevaar voor de volksgezondheid.

In Spanje, India en Brazilië zijn in totaal vier overlijdensgevallen gerapporteerd bij mannen tussen de 22 en 41 jaar. “In Spanje was de doodsoorzaak encefalitis, een ontsteking van de hersenen,” zegt Matthijs Welkers, arts-microbioloog van Amsterdam UMC. “Uit eerdere studies uit Afrika bleek dat gemiddeld 2 procent van de patiënten een encefalitis ontwikkelt. Encefalitis kan overigens ook voor­komen bij andere virale infectieziekten zoals herpes, waterpokken en mazelen.”

Vormt apenpokken een ernstige bedreiging voor de volksgezondheid?

Meestal zorgt een besmetting alleen voor pijnlijke blaasjes en jeuk, maar het kan dus dodelijk zijn. In welke mate is onduidelijk. Er is, zoals aan het begin van elke uitbraak van infectieziekten, niet precies bekend hoeveel mensen zijn besmet.

Volgens de wetenschappelijke literatuur overlijden 3 tot 5 mensen per 100 besmettingen, maar dat beschrijft de situatie in Afrika in de jaren tachtig. “Op grond van de huidige kennis denk ik dat 1 op de 1000 infecties dodelijk is, waarschijnlijk zelfs nog minder,” aldus Welkers.

Waarom circuleert het virus bijna uitsluitend onder mannen die seks hebben met mannen?

Apenpokken is géén ‘homovirus’; iedereen kan het krijgen. De overdracht vindt voornamelijk plaats via intiem contact met een besmet persoon. Denk aan ‘zoenen, vrijen en seks’, aldus het RIVM. Mensen met veel wisselende seksuele contacten lopen daarom een groter risico. De kans dat besmetting via virusdeeltjes op het beddengoed of via druppels uit de blaasjes verloopt, wordt momenteel als laag ingeschat.

Kan het apenpokkenvirus zich even snel verspreiden onder andere groepen?

Het apenpokkenvirus circuleert veel minder snel onder de totale bevolking dan bijvoorbeeld het coronavirus. Donderdag meldde het RIVM 957 besmettingen met het apenpokkenvirus; een toename van 79 ten opzichte van de week ervoor. Dat is de kleinste toename sinds eind juni.

“Vergeleken met het coronavirus evolueert het virus zeer langzaam,” aldus Welkers. Als het virus geen genetische veranderingen ondergaat die de besmettingskans drastisch vergroten, lijkt apenpokken niet tot een grote uitbraak onder de gehele bevolking te kunnen leiden.

“Maar zolang het virus blijft groeien in de huidige groep, neemt de kans wel toe dat apenpokken wordt geïntroduceerd in andere groepen,” zegt Amrish Baidjoe, veldepidemioloog-microbioloog bij Artsen Zonder Grenzen en de London School of Hygiene and Tropical Medicine.

In Nederland is één kind positief getest, al is niet bekend hoe dat is gebeurd. Wat geruststellend is: de Amsterdamse basisscholier heeft geen klasgenoten of kinderen op de sportclub besmet.

Is de uitbraak van apenpokken nog in te ­dammen?

“Ja, maar het hangt ervan af hoeveel er nationaal en mondiaal uit de kast wordt getrokken,” zegt Baidjoe. Het vergt volgens hem maatschappelijke focus, maar vanwege tal van andere problemen is dat niet eenvoudig. Ook klimaatproblemen als hitte en watertekorten zijn nu acuut. Bovendien circuleert het coronavirus nog en is de druk op de GGD al groot. En er is mondiaal een tekort aan apenpokkenvaccins.

Helpt de vaccinatie van Nederlandse hoog­risicogroepen tegen indamming van het virus?

Ja, maar niet acuut. Het duurt 2 tot 6 weken voordat de vaccinatie werkt. In Amsterdam is de vaccinatiecampagne vorige week maandag van start gegaan, elders in Nederland gebeurde dat later. Verder is het opkomstpercentage van de hoogrisicogroep (nog) niet hoog: zo’n 50 procent. Dat komt mede door vakantieperiode.

Wel vergroot vaccinatie de aandacht voor apenpokken. De GGD stak al veel tijd in voorlichting. Bij de Pridefestiviteiten van komende weekeinde lopen er ook GGD-voorlichtingsteams door de stad.