Plus

Dean Bragonier: 'Dyslexie is een talent'

Dean Bragonier (45) was al dyslectisch 'voordat het cool werd'. De Amerikaan ontwikkelde een lesprogramma om mensen met dyslexie zelfvertrouwen te geven - nu ook in Nederland te volgen.

Lorianne van Gelder
Dean Bragonier: 'Het gaat erom dat dyslectici de kans krijgen om te ontdekken dat ze ergens goed in zijn' Beeld
Dean Bragonier: 'Het gaat erom dat dyslectici de kans krijgen om te ontdekken dat ze ergens goed in zijn'Beeld

Dean Bragonier pikt overal ter wereld zijn eigen volk eruit. Hij luistert mee met een gesprek en weet: dat is er één. Niet dat deze mensen voor niet-dyslectici een ­onzichtbare markering hebben, maar hij hoeft maar een zin op te vangen en hij kan de diagnose stellen.

"Het is een bepaalde manier van denken die onmiddellijk tot uiting komt in praten," zegt de Amerikaan. "Wij, de dyslectici, leggen verbanden die anderen niet zo snel leggen. We associëren, gebruiken beelden, praten in verhalen."

Bragonier is een goeroe voor de woordblinden. Al is woordblindheid als term eigenlijk taboe. De welbespraakte Amerikaan begon NoticeAbility - een woordspel met de termen 'notice ability' ('herken het talent') en 'no disability' (geen handicap). Het is een beweging en les­programma om dyslectici zelfvertrouwen te geven en hen te leren waar ze goed in zijn.

Weerbaar
Want, zo constateerden al vele wetenschappers, mensen met dyslexie lezen en schrijven misschien moeilijker, maar ze kunnen andere dingen juist beter. Niet voor niets is 40 procent van de self made millionaires volgens een Brits ­onderzoek dyslectisch, net als 35 procent van de ­ondernemers. Terwijl ongeveer 3 tot 15 procent van alle mensen dyslectisch is (de schattingen lopen uiteen).

Bragoniers programma wordt vertaald in het Nederlands door de HOI foundation, de stichting van Amsterdammers ­Tamara Vreeken en Stephanie Raber die dyslectici meer kennis en zelfvertrouwen wil geven. Daarom is hij even in Nederland.

Dyslectici zijn vaak ondernemend, creatief, zien verrassende verbanden. Ze hebben ook niet zelden flink wat ­tegenslag te verduren gehad als kind en zijn daardoor weerbaar, en hebben lef. En ze kunnen hard werken, want wie als dyslecticus moet leren lezen, moet tien keer zo hard aan de bak.

Rits
Zo ook Bragonier. Als kind werd in groep 5 dyslexie ­geconstateerd, in die tijd vrij vroeg. Hij kreeg bijles, verliet zijn school, waar hij ook werd gepest om zijn leermoeilijkheden, om naar een particuliere school te gaan en buffelde net zo hard tot hij kon lezen en schrijven.

Hij bleef jarenlang het gevoel houden - net als veel dyslectici - dat hij 'traag', 'dom' of anders was. "Het vernederendste is eigenlijk dat je moeite hebt met iets wat voor anderen zo vanzelfsprekend en makkelijk is." Het is juist de sociaal-emotionele kant van dyslectici die onder­belicht is.

Het geluid van een rits is voor hem nog altijd de meest gehate klank aller tijden. Het staat voor het dichtritsen van etuis en tassen van klasgenoten die al lang klaar zijn met hun toets, terwijl hij nog ploetert op de eerste zin.

Uw slogan is 'dyslexic before it was cool'. Zegt u dat het tof is om dyslectisch te zijn?
"Het is een knipoog en een voorschot op de toekomst, want ik denk dat de manier waarop dyslectici denken steeds meer gewenst is. Ooit hadden we ook geen problemen om te leren, toen er nog zoiets bestond als 'meester en gezel'-leren, waarbij je leerde door het vak af te kijken. Tegenwoordig is het hele onderwijs erop gericht dat je leest over hoe iets moet. Dat is lastig voor mensen met dyslexie."

"Technologie gooit dat weer op de schop. Het dyslectische brein is perfect ingericht op de nieuwe economie. ­Alles wat administratief, talig werk is, wordt nu ­geautomatiseerd."

"Wat wel stand zal houden in de digitalisering is innovatief denken, verrassende oplossingen bedenken, en doorzetten - precies waar dyslectici goed in zijn. Dyslectici gaan dan de maatschappij domineren. Ik voorspel dat mensen gaan doen alsof ze dyslectisch zijn, omdat het een talent wordt."

Wanneer ontdekte u dat u ook profijt kon hebben van uw dyslexie?
"Toen ik een restaurant begon, merkte ik ineens: ik kan dit. Na school heb ik ook een moeilijke tijd gehad. Ik werd een soort kameleon, zodat ik maar kon meedraaien. Ik camoufleerde dat ik alles veel moeilijker vond dan mijn leeftijdgenoten. Als student kwam die onzekerheid eruit door alcohol en drugs, waaraan ik verslaafd raakte. Ik ben nu nuchter, maar het is interessant dat de sociale impact van dyslexie groot is."

"Ik ben geen uitzondering. Van alle gevangenen heeft 50 procent dyslexie. En 60 procent van de jongeren die problemen hebben met alcohol en drugs, is dyslectisch. Dus er lijkt wel degelijk een verband te bestaan tussen ­tegenslag en dyslexie."

"Je hebt heel verschillende vormen van dyslexie. Mijn vrouw heeft het ook. Ze is heel creatief en leest graag, maar ze kan niet spellen. En ik ben juist ondernemer, kan wel spellen, omdat ik dat eindeloos geoefend heb, maar ik houd niet van lezen."

Hoe bent u NoticeAbility begonnen?
"Het kwam door mijn zoon. Omdat mijn vrouw en ik allebei dyslectisch zijn, wisten we zeker dat ons kind het ook zou hebben. We wilden alle negatieve ervaringen voor zijn en voor hem vooral benadrukken waar hij goed in is."

"We hebben hem gesteund en gestimuleerd in het ­opzetten van bedrijfjes, al toen hij zes jaar was. Hij wilde graag zakjes maken om knikkers in te bewaren die je aan je shirt of broek kon vastmaken met een magneet, want hij merkte dat hij nooit genoeg plek had in zijn broekzakken voor al die balletjes."

"Later is hij begonnen met liefdesbriefjes op visitekaartjes, die hij online verkoopt. Met als effect dat hij op school niet goed was in lezen en schrijven, maar dat hij ook wist dat hij iets anders goed kan: ­ondernemen. Hij was er trots op."

"Dat is ook het idee van NoticeAbility. Het gaat erom dat parallel aan school dyslectici de kans krijgen om te ontdekken dat ze ergens goed in zijn. Als je je beter over jezelf voelt, ga je ook met meer plezier leren."

Heeft uw zoon het makkelijker op school dan u het vroeger had?
"Dankzij YouTube kun je absoluut makkelijker dingen ­leren. Als ik hem wil uitleggen hoe haaien leven, hoef ik hem geen boek meer onder zijn neus te duwen, maar zet ik een filmpje op. Ik kijk zelf ook filmpjes om te leren hoe ik iets installeer, het is een redding dat ik geen gebruiksaanwijzing meer hoef te lezen."

Het moet leuk zijn
NoticeAbility is een tienweeks programma dat als buitenschoolse cursus wordt aangeboden aan dyslectici. Het moet ook vooral leuk zijn, zodat dyslectici nu eens niet uit de klas worden geplukt om bijles te krijgen, maar dat ze juist ook iets bijzonders mogen doen. Het focust op ondernemen en innoveren.

Het programma, ontworpen in samenwerking met Harvard en Boston University, bestaat al in dertien staten in de VS en wordt nu in verschillende landen vertaald om daar te worden ­gebruikt. Nederland is als eerste aan de beurt. Leraren worden ­getraind om de lessen te geven of er zijn speciaal getrainde coaches, en er wordt lesmateriaal geleverd. ­Opgeven voor de lessen kan via de HOI foundation.

Falen en zelfvertrouwen
Tamara Vreeken (46) en Stephanie Raber (36) van de Nederlandse HOI foundation zijn allebei dyslectisch. "In Nederland wordt dyslexie vooral als probleem gezien. Terwijl dyslectici veel potentie hebben," zegt Vreeken, die ook drie dyslectische kinderen heeft.

Ze stopte met haar baan als directeur van een ontwerpstudio om samen met Raber vol voor HOI te gaan. De letters H, O en I zijn letters die je kunt omkeren of in spiegelbeeld kunt lezen zonder dat ze van vorm veranderen; een uitkomst voor dyslectici.

Vreeken en Raber hebben NoticeAbility vertaald en draaien vanaf het komend schooljaar een pilot voor kinderen uit groep 8. Ze hopen dat ze het lesprogramma op meer scholen in Amsterdam en de rest van Nederland kunnen ­invoeren. Vreeken: "Zonder zelfvertrouwen lukt het leren toch niet. En dat falen is heel aanwezig in het leven van dyslectische kinderen. Ze moeten eerst ontzettend falen, drie keer de laagste scores halen bij Cito, voordat ze hulp krijgen die wordt vergoed."

De oprichters van HOI balen dat dyslexie vaak ­negatief in het nieuws is. Het gaat dan over een wildgroei aan dyslexieverklaringen of dat dyslexie een kwestie is van slecht onderwijs. Vreeken: "Er zijn weinig mensen die er veel vanaf weten. En ­helaas zijn er gewoon wat malafide bureaus die misbruik maken van het feit dat je extra tijd krijgt voor examens met een dyslexieverklaring."

Ongeveer 3 tot 5 procent van de Nederlandse ­bevolking is ernstig enkelvoudig dyslectisch, de zwaarste vorm. Zo'n 1 op de 10 Nederlanders heeft volgens dyslexie-instituut RID moeite met lezen en schrijven.

Meer over