Plus

Actiegroep: groeiend aantal zeer schadelijke bestrijdingsmiddelen in fruit en groente uit Nederland

In fruit en groente uit Nederland wordt een groeiend aantal zeer schadelijke bestrijdingsmiddelen aangetroffen. Ondanks beleid om gewasbeschermingsmiddelen met de hoogste risico’s voor onze gezondheid en het milieu versneld van de markt te halen. ‘Het gaat de verkeerde kant op.’

Annemieke van Dongen
null Beeld Getty Images
Beeld Getty Images

Dat blijkt uit een analyse van meetgegevens van de Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) door Pesticide Action Network Nederland (PAN NL). Bij appels, peren, kersen, spinazie en komkommers was tussen 2007 en 2020 een duidelijke toename te zien van het aantal verschillende schadelijke bestrijdingsmiddelen dat erin werd aangetroffen.

De actiegroep keek specifiek naar 55 middelen die volgens een Europese verordening uit 2009 van de markt moeten verdwijnen omdat ze het meest schadelijk zijn voor de gezondheid of het milieu.

In het merendeel van de onderzochte peren, appels, aardbeien en prei werd in 2020 minimaal één bestrijdingsmiddel uit die groep gevonden, blijkt uit de analyse. Zo werd de hormoonverstorende stof difenoconazool in 2020 vijf keer vaker aangetroffen dan in 2006. Zorgwekkend, stelt Hans Muilerman van PAN NL. “Het betekent dat de blootstelling van consumenten aan deze stoffen, en dus de gezondheidsrisico’s, zijn toegenomen. Het gaat om stoffen die in verband worden gebracht met een heel scala aan serieuze effecten, zoals parkinson, autisme, schildklierafwijkingen en voortplantingsproblemen.’’

Eigen bodem

Groente- en fruittelers betwisten die conclusie. Zij stellen dat ze niet meer van de bestrijdingsmiddelen gebruiken dan wettelijk is toegestaan. “Consumenten hoeven zich geen zorgen te maken over een gezond stukje groente of fruit van eigen bodem,” zegt Joris Baecke van land- en tuinbouworganisatie LTO. Ook volgens het Voedingscentrum en de NVWA is groente en fruit in Nederlandse winkels veilig.

De NVWA controleert of telers legale gewasbeschermingsmiddelen gebruiken en of de residuen (resten) van gewasbeschermingsmiddelen in producten onder de wettelijke limiet blijven. Het aantal overtredingen bij groente en fruit van Nederlandse bodem is ‘zeer gering’. Naar stapeling - de hoeveelheid verschillende middelen op een product - kijkt de voedselautoriteit echter niet.

Juist om de cocktail van verschillende bestrijdingsmiddelen maakt PAN NL zich zorgen. “Niemand weet wat de gezondheidseffecten daarvan zijn, wat die stapeling van stoffen precies doet in ons lichaam. Niet voor niets is het doel van de Nederlandse overheid en de landbouw dat er in 2030 nagenoeg geen residuen meer op voedselproducten zitten. Maar dat schiet nog niet op. Het gaat zelfs de verkeerde kant op.’’

Gehalte

Dertien jaar geleden werd in Brussel besloten dat een kleine zestig middelen zo snel mogelijk moesten worden vervangen door minder schadelijke alternatieven. Niet na tien of vijftien jaar - zoals standaard is bij bestrijdingsmiddelen - maar al na zeven jaar moet voor deze middelen daarom opnieuw worden beoordeeld of er inmiddels betere alternatieven zijn.

Dat beleid lijkt tot nu toe echter weinig uit te halen. In Nederland is sinds 2009 geen enkel middel van de beruchte lijst vervangen, stelt Hans Muilerman van Pesticide Action Network Nederland (PAN NL), een stichting die als doel heeft schadelijke bestrijdingsmiddelen in de land- en tuinbouw uit te bannen.

Schadelijke bestrijdingsmiddelen

In fruit en groente uit Nederland zijn de afgelopen jaren dus zelfs meer in plaats van minder verschillende van deze schadelijkste bestrijdingsmiddelen aangetroffen, concludeert PAN NL. De organisatie keek alleen óf het schadelijke middel in groente en fruit werd gevonden, en niet naar het gehalte. “Het enkele feit dat je een stof meet op een product zegt niet zo veel over het risico ervan,” zegt expert voedselveiligheid Wieke van der Vossen van het Voedingscentrum. “Dat neemt niet weg dat er uiteraard altijd streng en kritisch naar de gebruikte middelen moet worden gekeken.’’

Voor de maximale gehaltes bestrijdingsmiddelen in producten zijn strenge Europese normen, waar de NVWA op controleert. Daarbij worden weinig overtredingen geconstateerd. Het Voedingscentrum concludeert daaruit dat groente en fruit in de Nederlandse schappen veilig zijn.

Mix van middelen

PAN NL maakt zich echter zorgen, omdat niet wordt gekeken naar de mix van bestrijdingsmiddelen. Daarover is weinig bekend. “Er zijn miljarden combinaties te maken, dus valt dat nooit goed te onderzoeken,” zegt Muilerman. “Maar je krijgt die cocktail van stoffen wel binnen. In een bakje aardbeien zitten misschien zes verschillende restjes bestrijdingsmiddelen. Daarna eet je een appel waarop er drie zitten. Dat telt allemaal op. Wat doet dat in je lichaam?’’

Volgens het ministerie van Volksgezondheid geeft de ‘tot nog toe opgebouwde kennis hierover geen aanleiding om zorgen over de veiligheid te hebben’.

Internationaal groeit de stapel bewijs dat er een verband is tussen landbouwgif en het ontstaan van ziekten als parkinson, alzheimer en ALS. Niet voor niets heeft de landbouwsector met de overheid afgesproken om in 2030 ‘nagenoeg geen residuen’ meer te hebben. Dat betekent dat boeren en tuinders over moeten schakelen op biologische of mechanische middelen, zegt Muilerman. “Denk aan onkruid wieden met een schoffelmachine.’’

Zwangeren

Boeren en tuinders doen hard hun best, stelt LTO Nederland. De boerenbelangenorganisatie is het op één punt eens met PAN NL. “Wij willen graag gewasbeschermingsmiddelen gebruiken met een nog lager risico, maar de toelating gaat te traag,” zegt akkerbouwer Joris Baecke, portefeuillehouder Gezonde Planten bij LTO. “Daar ligt een belangrijke opgave voor de overheid en de producenten van die middelen.’’

Ook de instantie die over toelating gaat, erkent ‘dat het niet hard gaat’. “Er zijn inderdaad nog niet of nauwelijks middelen van de lijst vervangen,” zegt woordvoerder Hans van Boven van het College voor de toelating van gewasbeschermingsmiddelen en biociden (Ctgb). “Om die reden gaat de Europese Commissie de procedure evalueren.’’

Het Voedingscentrum adviseert om vooral groente en fruit te blijven eten. “Dat geldt voor iedereen. Ook voor kinderen en zwangeren. De gezondheidsvoordelen zijn duidelijk,” zegt van der Vossen. “Wil je liever producten met minder resten van bestrijdingsmiddelen, dan kun je kiezen voor biologisch.’’

En goed wassen? Helaas. Groente en fruit afspoelen helpt volgens de voedselveiligheidsexpert alleen om vuil, stof en bacteriën te verwijderen, en niet of amper tegen gif. “Sommige bestrijdingsmiddelen zijn specifiek bedoeld om bij water te blijven hechten. Ze moeten dus ook tegen een regenbui kunnen.’’

Meer over